Κρατικά ομόλογα. Αυτό που το 2008 χαρακτηρίστηκε επικίνδυνος τζόγος σήμερα αποτελεί και πάλι τον βρόγχο που απειλεί να πνίξει τις τράπεζες εν όψει των μακράς διαρκείας τεστ αντοχής στα οποία θα υποβληθούν τους επόμενους 12 μήνες. Οι μεγαλύτερες τράπεζες της ευρωζώνης αύξησαν τις επενδύσεις τους σε κρατικά ομόλογα κατά περισσότερο από 25% την τελευταία διετία, παρά το γεγονός ότι έχουν κρατούν κλειστή την κάνουλα της χρηματοδότησης προς επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Στα χαρτοφυλάκιά τους διατηρούν τόνους κρατικών ομολόγων, με αποτέλεσμα να παραμένουν όμηροι στην περίπτωση χρεοκοπίας μιας χώρας της ευρωζώνης και να κινδυνεύουν ανά πάσα στιγμή να καταρρεύσουν.
Η ιταλική UniCredit έχει στα χαρτοφυλάκιά της 46 δισ. ευρώ κρατικών ομολόγων. Είναι μόλις μία από τις 124 ευρωπαϊκές τράπεζες που είναι φορτωμένες με κρατικά ομόλογα. Οι γερμανικές τράπεζες, οι γαλλικές, οι ολλανδικές ακόμα και οι Κεντρικές Τράπεζες έχουν αγοράσει τόνους κρατικών ομολόγων. Το ίδιο συμβαίνει και στην Ισπανία, όπου οι τράπεζες έγιναν βασικοί χρηματοδότες των χωρών τους. Αυτό ενέχει ένα μεγάλο ρίσκο. Σε περίπτωση χρεοκοπίας μιας χώρας, οι τράπεζες θα υποστούν τεράστιες ζημιές. Αυτό είναι το βασικό επιχείρημα οικονομολόγων όπως ο Γενς Βάιντμαν της Bundesbank, που ζητεί την εισαγωγή νέων κανονισμών από την ΕΚΤ για να σπάσει ο γόρδιος δεσμός μεταξύ των κυβερνήσεων και των ιδιωτικών τραπεζών. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι πολλά θα εξαρτηθούν από stress test των μεγαλύτερων τραπεζών της ζώνης του ευρώ το 2014. Ομως οι ευρωπαϊκές τράπεζες και οι κυβερνήσεις δεν έχουν να περιμένουν πολλά από τη Φρανκφούρτη. Οι χώρες της νότιας Ευρώπης είναι ιδιαίτερα απρόθυμες να αλλάξουν τα ισχύοντα πρότυπα. Οι Γερμανοί, βέβαια, έχουν κάθε λόγο να ζητούν αλλαγές, με δεδομένο ότι η έκθεση γερμανικών κολοσσών, όπως η Commezbank, στα ομόλογα της ευρωπαϊκής περιφέρειας παραμένει μεγάλη, τόση ώστε, σε περίπτωση κατάρρευσης κάποιας χώρας, να αποδειχθούν γίγαντες σε πήλινα πόδια.
Οι δύο αρμόδιες εποπτικές Αρχές, η EΚΤ και η EBA, σε λίγες εβδομάδες θα έχουν έτοιμο το πλαίσιο των κριτηρίων με το οποίο θα ελεγχθούν οι 128 συστημικές τράπεζες της Ευρώπης για το αν έχουν τα επαρκή κεφάλαια να αντιμετωπίσουν έναν νέο κύκλο κρίσης στην ευρωζώνη.
Ο ίδιος ο πρόεδρος της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι ζήτησε την αναθεώρηση των προτάσεων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Συστημικού Κινδύνου, οι οποίες αφορούν τη στάθμιση του ρίσκου των κρατικών ομολόγων που κατέχουν οι ευρωπαϊκές τράπεζες. Κατά το «Spiegel», ο φορέας αυτός πρότεινε τέτοιου είδους κίνδυνος να αντιμετωπίζεται όπως τα κρατικά ομόλογα, ώστε οι τράπεζες να μπορούν να τον περιορίζουν ή να τον στηρίζουν με κεφάλαια στον ισολογισμό τους. Ο Ντράγκι φέρεται ότι επέστρεψε τις προτάσεις στον φορέα για να τις «δουλέψει» εκ νέου. Σύμφωνα με το ισχύον καθεστώς, οι τράπεζες είναι υποχρεωμένες να κάνουν προβλέψεις και να απασχολήσουν κεφάλαιά τους για την κάλυψη των κινδύνων από τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια που έχουν δώσει. Οχι όμως και για τα κρατικά ομόλογα που έχουν στην κατοχή τους.
Οπως επισημαίνει το δημοσίευμα του «Spiegel», οι χώρες της νότιας Ευρώπης είναι ιδιαίτερα απρόθυμες να αλλάξουν τα ισχύοντα πρότυπα. Για παράδειγμα, η ιταλική τράπεζα Intesa Sanpaolo έχει αποκτήσει περίπου 100 δισ. ευρώ σε κρατικά ομόλογα.
Πρόσφατο δημοσίευμα της ισπανικής εφημερίδας «El Confidencial», επικαλούμενο κορυφαίους Ισπανούς τραπεζίτες που είχαν συνάντηση με τον Μάριο Ντράγκι, υποστήριζε ότι οι ευρωπαϊκές τράπεζες που εμφανίζουν υψηλή έκθεση σε κρατικά ομόλογα, αν αυτό αποδειχθεί μετά τη δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων του νέου γύρου των stress tests, θα βρεθούν αντιμέτωπες με κυρώσεις. Ο Ντράγκι κατέστησε σαφές προς τους Ισπανούς τραπεζίτες ότι η αυξημένη έκθεση των τραπεζών σε κρατικά ομόλογα αποτελεί λόγο επιβολής κυρώσεων, ενώ κάθε ευρωπαϊκή τράπεζα που θα αποτύχει στα επικείμενα stress tests, θα πρέπει άμεσα να ανακεφαλαιοποιηθεί.
Εκλεισε (και) η κάνουλα του δανεισμού
Οι μεγάλες ευρωπαϊκές τράπεζες πιέζουν να ανοίξουν νέα παράθυρα, όπως το δικαίωμα στην αυτορρύθμιση, υπολογίζοντας οι ίδιες τα ελάχιστα απαιτούμενα αποθεματικά κεφάλαιά τους. Η έρευνα του Fitch όμως δείχνει ότι οι 16 μεγαλύτερες τράπεζες της ευρωζώνης αύξησαν την έκθεσή τους σε κρατικά ομόλογα κατά 26% ή 550 δισ. ευρώ το 2011 και το 2012. Την ίδια περίοδο, οι τράπεζες αυτές μείωσαν τον δανεισμό τους στις επιχειρήσεις κατά 9% ή 440 δισ. ευρώ. Οι αναλυτές του οίκου αξιολόγησης δήλωσαν ότι για την εξέλιξη αυτή ευθύνονται, τουλάχιστον εν μέρει, οι νέοι κανόνες για την κεφαλαιακή επάρκεια των τραπεζών, γνωστοί ως Βασιλεία ΙΙΙ. Οι κανόνες, οι οποίοι θα εφαρμοστούν σταδιακά έως το τέλος του 2018, καθιστούν πολύ αυστηρότερες τις κεφαλαιακές απαιτήσεις για τις τράπεζες, όταν χορηγούν επιχειρηματικά δάνεια, με συνέπεια να αυξάνονται θεαματικά τα κίνητρά τους για επενδύσεις σε κρατικά ομόλογα.
Ο φόβος να πληρώσουν οι φορολογούμενοι τις απώλειες μιας κατάρρευσης
Ποια τράπεζα όμως μπορεί να γλιτώσει από την εν δυνάμει χρεοκοπία ενός κράτους; Είναι όλες γίγαντες με πήλινα πόδια; Τα ερωτήματα αυτά, πέντε χρόνια μετά την κατάρρευση της αμερικανικής Lehman Brothers το 2008, ουδέποτε απαντήθηκαν ουσιαστικά. Σήμερα, με την κρίση στην ευρωζώνη να παραμένει βαθιά, πολλοί, όπως ο Γερμανός οικονομολόγος Γκούντραμ Βολφ του think tanκ Bruegel, όχι μόνο δεν αποκλείουν, αλλά προβλέπουν «χρεοκοπίες τραπεζών ακόμη και στη Γερμανία». «Τράπεζες που έχουν μεγάλα προβλήματα πρέπει να προβαίνουν σε ανακεφαλαιοποίηση μέσω των πιστωτών τους. Θα πρέπει όμως οι τράπεζες να υποχρεώσουν τους πιστωτές τους να συμμετέχουν στις απώλειες ή θα πρέπει να “μπει χέρι” στα χρήματα των φορολογουμένων; Χρήση χρημάτων από φορολογία θα πρέπει να γίνεται μόνο σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης. Ομως είναι ξεκάθαρο ότι το κόστος ανακεφαλαιοποίησης για όλες τις άλλες τράπεζες μπορεί να αυξηθεί, εάν οι πιστωτές εξαναγκαστούν να συμμετέχουν. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να οδηγήσει τον τραπεζικό τομέα σε συστημική κρίση» είπε ο Βολφ στο γερμανικό οικονομικό περιοδικό «Manager Magazine» και πρόσθεσε: «Η διένεξη στην Ε.Ε. στην παρούσα φάση αφορά το πόσα κονδύλια προέρχονται από την Ε.Ε. και πόσα από τα κράτη. Καταρχάς θα πρέπει να είναι τα εθνικά κράτη υπεύθυνα. Ομως δεν μπορούν τα εκάστοτε κράτη να επωμίζονται όλο το βάρος, ειδικά εάν αυτό αυξάνει υπέρμετρα το δημόσιο χρέος τους. Σε αυτήν την περίπτωση ίσως χρειάζεται ανάμειξη του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ΕΜΣ). Ο κίνδυνος χρεοκοπίας τραπεζών υφίσταται. Υπάρχουν πολλές αδύναμες τράπεζες, ακόμη και στη Γερμανία».
Παρά το προηγούμενο της κρίσης του 2008, κανείς δεν φαίνεται να έμαθε το μάθημά του, σε καμία πλευρά του Ατλαντικού. Η εικόνα του αμερικανικού αδιεξόδου που παρουσίασε σε άρθρο του ο βραβευμένος με Πούλιτζερ Κρις Χέτζες των «NYT» είναι ως ένα μεγάλο βαθμό η ίδια με την ευρωπαϊκή. «H Αμερική βυθίζεται από το βάρος χρέους τρισεκατομμυρίων που δεν θα μπορέσει να ξεπληρώσει ποτέ και παραμένει στην επιφάνεια πουλώντας καθημερινά στους Κινέζους ομόλογα ύψους 2 δισ.» έγραφε ο Χέτζες, περιγράφοντας την Αμερική της διεστραμμένης ηθικής που έσωσε επενδυτικούς οίκους όπως η Goldman Sachs και βούλιαξε 50.000.000 πολίτες που εξαρτώνται από κουπόνια σίτισης. Τον 17ο αιώνα αυτούς τους κερδοσκόπους θα τους κρεμούσαν. Σήμερα είναι στην κυβέρνηση και ξοδεύουν δισεκατομμύρια από τα λεφτά των φορολογούμενων». Οπου Αμερική, βάλτε Ευρώπη…
Στέλλα Θεοδώρου
