Την επομένη του πολιτικού σεισμού που προκάλεσε η άνοδος της Ακροδεξιάς και των ευρωσκεπτικιστών στην ευρωεκλογές, οι εκπρόσωποι της κραταιάς πολιτικής τάξης σχολίαζαν με «λύπη» τα γεγονότα και με τον γνωστό σε όλους πλέον προβληματισμό περί ανεργίας, εισοδηματικών ανισοτήτων, ανεργίας των νέων κ.λπ. Λόγια κενά περιεχομένου και συζητήσεις σε συνόδους κορυφής και μη, που τα χρόνια τα οποία ακολούθησαν την κρίση δεν φαίνεται να οδήγησαν πουθενά, παρά μόνο σε αδιέξοδα κοινωνικά και βέβαια πολιτικά.
Η έκθεση της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO) που δόθηκε αυτήν την εβδομάδα στη δημοσιότητα αποτύπωσε σε επίσημα στατιστικά στοιχεία αυτό που ήδη είναι γνωστό: την καταστροφή του εργασιακού ιστού και τη δημιουργία στρατιών ανέργων σε όλο τον κόσμο, με τη διόγκωση του προβλήματος να εντοπίζεται κυρίως στην Ευρώπη.
Οι άνεργοι έχουν φτάσει πλέον τον αριθμό ρεκόρ των 199.800.000. Το 2013 ήταν μια «μαύρη χρονιά», καθώς στη λίστα των ανέργων προστέθηκαν άλλα 4.000.000 άνθρωποι, ενώ και το 2014 προβλέπεται εξίσου δύσκολο. Η μεγαλύτερη αύξηση της ανεργίας το 2014 θα καλύπτει την κεντρική και νοτιοανατολική Ευρώπη και τις χώρες του πρώην σοβιετικού μπλοκ, όπου η ανεργία φτάνει το 8,3% το 2014. Η ILO τονίζει επίσης ότι σήμερα υπάρχουν 30.600.000 περισσότεροι άνεργοι απ’ ό,τι πριν από την οικονομική κρίση του 2008. Για το 2014, σύμφωνα με την έκθεση, αναμένεται αύξηση κατά 3.300.000. «Ως το 2019 η ανεργία θα φτάσει τα 213.000.000» προβλέπει ο διεθνής οργανισμός, προσθέτοντας ότι «ο αριθμός των ανέργων αναμένεται να παραμείνει σε γενικές γραμμές στο σημερινό επίπεδο του 6% ως το 2017».
Η έκθεση επισημαίνει ότι το 90% νέων θέσεων εργασίας θα δημιουργηθούν μεσοπρόθεσμα σε όλο τον κόσμο στις αναπτυσσόμενες χώρες. Η αύξηση της ανεργίας το 2013 εξηγείται από το γεγονός ότι οι χώρες δεν δημιούργησαν αρκετές θέσεις εργασίας για να απορροφήσουν όλους τους νεοεισερχόμενους στην αγορά εργασίας. Η Βόρεια Αφρική και η Μέση Ανατολή είναι οι περιοχές που έχουν το υψηλότερο ποσοστό ανεργίας το 2014, με αντίστοιχα ποσοστά 12,3% και 11,1%.
Επίσης η έκθεση επισημαίνει το θέμα της μετανάστευσης λόγω της ανεργίας τονίζοντας ότι 231.500.000 άνθρωποι ζούσαν το 2013 σε άλλη χώρα από αυτή που γεννήθηκαν. Ο συνολικός αριθμός των μεταναστών αυξήθηκε κατά 57.000.000 από το 2000 και το 19% της αύξησης αυτής σημειώθηκε κατά τα τελευταία τρία χρόνια. Οι αναπτυγμένες οικονομίες και η Ε.Ε. προσέλκυσαν το 51% των μεταναστών.
Στις ΗΠΑ, παρά την επιβράδυνση του ρυθμού ανάπτυξης της αμερικανικής οικονομίας στο 0,1% το πρώτο τρίμηνο του έτους, το ποσοστό ανεργίας έπεσε συγκεκριμένα στο 6,3% τον Απρίλιο, που είναι το χαμηλότερο επίπεδο το οποίο καταγράφεται από τον Σεπτέμβριο του 2008. Από τις αρχές του έτους δημιουργήθηκαν πάνω από 60.000 νέες θέσεις εργασίας. Ωστόσο, «ενώ τα στοιχεία από τους εργοδότες υποδηλώνουν μια ρωμαλέα βελτίωση της αμερικανικής αγοράς εργασίας, τα στοιχεία από τα νοικοκυριά είναι πιο μετριοπαθή», όπως σημειώνει χαρακτηριστικά το Reuters. Το βρετανικό πρακτορείο εξηγεί ότι το ποσοστό συμμετοχής του αμερικανικού εργατικού δυναμικού, δηλαδή το ποσοστό του ενεργού πληθυσμού των Αμερικανών, έπεσε κατά 0,4% στο 62,8% του συνόλου του πληθυσμού των ΗΠΑ. «Περί το 1.350.000 μακροχρόνια άνεργοι έχασαν τα επιδόματα ανεργίας στα τέλη Δεκεμβρίου και όσοι εξ αυτών δεν βρήκαν δουλειά το πρώτο τρίμηνο του έτους δεν λογίζονται πλέον ως ενεργός πληθυσμός. Τα καλά νέα μετριάζονται από την πτώση κατά 806.000 του ενεργού πληθυσμού της χώρας και από το γεγονός ότι, παρά την πτώση της ανεργίας, το μέσο ημερομίσθιο δεν αυξήθηκε ούτε κατά ένα σεντ». Είναι γνωστό ότι η Τζάνετ Γέλεν, πρόεδρος της Fed, δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στις εξελίξεις στην απασχόληση προτού λάβει τις αποφάσεις της ως αρμόδια για τη νομισματική πολιτική των ΗΠΑ. Εξαιτίας των επιμέρους εξελίξεων στην αμερικανική αγορά εργασίας και βεβαίως εξαιτίας του απότομου φρεναρίσματος της αμερικανικής οικονομίας, ίσως αναβάλει τόσο την υιοθέτηση σφιχτότερης νομισματικής πολιτικής όσο και την αποκλιμάκωση του προγράμματος ποσοτικής χαλάρωσης που εφαρμόζει η Fed.
Το τεράστιο χάσμα Βορρά – Νότου με μεγάλα θύματα Ελλάδα και Ισπανία
Στην ετήσια έκθεση οι εμπειρογνώμονες του ILO σημειώνουν, επίσης, ότι η μεσαία τάξη έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια στις αναπτυσσόμενες χώρες, μέσω της δημιουργίας ποιοτικών θέσεων εργασίας. Η μεσαία τάξη αντιστοιχεί στο 44,5% του εργατικού δυναμικού στις αναπτυσσόμενες χώρες, ενώ πριν από δύο δεκαετίες δεν ξεπερνούσε το 20%.
Μεταξύ του 1980 και του 2011 το κατά κεφαλήν εισόδημα αυξήθηκε κατά μέσο όρο 3,3% ετησίως στις αναπτυσσόμενες χώρες έναντι 1,8% στις βιομηχανικές χώρες. Ωστόσο, το 85% του εργατικού δυναμικού στις αναπτυσσόμενες χώρες θα εξακολουθεί να ζει το 2018 κάτω από αυτό που θεωρείται όριο της φτώχειας στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι αναπτυγμένες χώρες και η Ε.Ε. εξακολουθούν να είναι οι βασικοί προορισμοί για τους μετανάστες, ενώ υπάρχει και έντονη μετανάστευση στην ίδια την Ευρώπη, κυρίως από χώρες του Νότου που επλήγησαν από την κρίση.
Η έκθεση αποτυπώνει και αυτή μέσω των στατιστικών την Ευρώπη των δύο ταχυτήτων, με τις τεράστιες διαφορές στην οικονομική κατάσταση ανάμεσα στον πλούσιο Βορρά που ευημερεί και τον Νότο, που αναγκάζεται να εφαρμόζει σκληρά προγράμματα λιτότητας πληρώνοντας το τίμημα της ύφεσης και των υψηλών ποσοστών ανεργίας. Η Ισπανία και η Ελλάδα κατέχουν το θλιβερό προνόμιο να βρίσκονται στην κορυφή της λίστας με τις περιφέρειες που παρουσιάζουν την υψηλότερη ανεργία σε ολόκληρη Ε.Ε. Τα ποσοστά μάλιστα είναι εντυπωσιακά και δεν έχουν προηγούμενο, καθώς σε περιφέρειες των δύο χωρών ξεπερνούν ακόμη και το 35%. Την ίδια στιγμή η ανεργία στους νέους έχει σπάσει όλα τα κοντέρ, αφού σε περιφέρειες της Ισπανίας φτάνει σε ασύλληπτα ποσοστά -έως 72,7%-, ενώ στην Ελλάδα διαμορφώνεται έως το επίσης εντυπωσιακό 70,6% (Δυτική Μακεδονία). Αντίθετα, η κατάσταση σε περιφέρειες και περιοχές χωρών όπως η Γερμανία και η Αυστρία μοιάζει με μαγική εικόνα. Στις χώρες αυτές η συνολική ανεργία ανέρχεται σε μόλις 3%, ενώ αυτή των νέων δεν ξεπερνά το 5,5%.
Και για τον ΟΟΣΑ η ανεργία παραμένει μακροπρόθεσμα μεγάλο πρόβλημα για την Ευρώπη. Ο Γερμανός ειδικός Κρίστιαν Κάστροπ εξηγεί: «Η ανεργία και η ασθενής οικονομική ανάπτυξη είναι οι λόγοι για τους οποίους η Ευρώπη παρουσιάζει αυτήν την εικόνα. Για αρκετό διάστημα ακόμα η ανεργία θα μας απασχολεί. Το γεγονός αυτό μας προκαλεί μεγάλη ανησυχία».
Το προσόν της εκπαίδευσης
Στην παγκόσμια αγορά εργασίας η «ψαλίδα» ζήτησης – προσφοράς ανάμεσα σε όσους έχουν ανώτατη εκπαίδευση και εξειδικευμένες γνώσεις (ιδίως επιστημονικοτεχνολογικές) και τους μη ειδικευμένους εργαζομένους, που ξεμένουν όλο και πιο πίσω οικονομικά και κοινωνικά, διευρύνεται διαρκώς. Η ανισότητα δεν μειώνεται καθώς μια οικονομία ωριμάζει. Αντίθετα, κάθε χώρα που βγαίνει από την υπανάπτυξη (π.χ. Κίνα, Ινδία, Νότια αφρική κ.α.), όσο αναπτύσσεται, γίνεται με τη σειρά της πιο άνιση στο εσωτερικό της από ό,τι ήταν έως τότε. Από την άλλη, χάρη στην παγκοσμιοποίηση (που συχνά διευκολύνει τις εξαγωγές των αναπτυσσόμενων χωρών) έχει μειωθεί η ανισότητα ανάμεσα στις χώρες.
Στέλλα Θεοδώρου
