«Παρακαλώ, θα ήθελα μια αμνησία». Οσο «φουτουριστικό» κι αν ηχεί αυτό, αναμένεται να είναι σύντομα το θεραπευτικό αίτημα πασχόντων από αγχώδεις διαταραχές και μετατραυματικά στρες, αφού οι επιστήμονες έχουν ήδη καταφέρει να διαγράψουν και στη συνέχεια να επαναφέρουν τις αναμνήσεις… στους αρουραίους!
Η μνήμη έχει βρεθεί πολλάκις τόσο στο επίκεντρο της επιστήμης όσο και της τέχνης, που επιχειρεί να αποτυπώσει «έντεχνα» την επίδραση των οδυνηρών αναμνήσεων και κατά συνέπεια την επιτακτική ανάγκη «λησμονιάς της μνήμης». Οπως στην εμβληματική ταινία «Αιώνια λιακάδα ενός καθαρού μυαλού», όπου ο Τζιμ Κάρεϊ προσπαθούσε να διαγράψει από τη μνήμη του έναν επώδυνο έρωτα.
Οι νευροεπιστήμονες του πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Σαν Ντιέγκο αυτή τη φορά πήγαν ένα βήμα πιο πέρα. Αφού επαλήθευσαν την κρατούσα θεωρία που θέλει τις αναμνήσεις να σχηματίζονται μέσω της ενίσχυσης των συνδέσεων ανάμεσα στους νευρώνες του εγκεφάλου, δημιούργησαν τεχνητές αναμνήσεις και διέγραψαν άλλες. Στο πείραμα χρησιμοποιήθηκαν αρουραίοι που είχαν τροποποιηθεί γενετικά ώστε να γίνουν οι νευρώνες του εγκεφάλου τους ευαίσθητοι στο φως. Για τη δημιουργία μιας τεχνητής ανάμνησης ενεργοποίησαν με οπτικές ίνες μια ομάδα νευρώνων που σχετίζονται με την ακοή τη στιγμή που τα πειραματόζωα δέχονταν ένα επώδυνο ηλεκτροσόκ. Αποτέλεσμα; Τα πειραματόζωα έμαθαν να σχετίζουν το ηλεκτροσόκ με την τεχνητή διέγερση των νευρώνων και αντιδρούσαν με τρόμο κάθε φορά που οι ερευνητές άναβαν τις οπτικές ίνες.
Για τη διαγραφή δε των αναμνήσεων χρησιμοποίησαν παλμούς φωτός, οι οποίοι εξασθενίζουν τις εγκεφαλικές συνδέσεις, και γρήγορα οι αρουραίοι έπαψαν να αντιδρούν με τρόμο όταν άναβαν οι οπτικές ίνες στους νευρώνες της ακοής. Επιπλέον, απέδειξαν ότι είναι εφικτή η επαναφορά του ξεχασμένου φόβου μέσω παλμών φωτός που ενισχύουν τη «μακροπρόθεσμη ενδυνάμωση» LTP. «Παρακαλώ, θα ήθελα πίσω τη χαμένη μνήμη μου»: επιστημονική παραγγελιά του αύριο.
Ερευνητές του Χάρβαρντ κατάφεραν με χρήση ηλεκτροδίων να άλλαξουν τη βούληση αλλά και τις προτιμήσεις πιθήκων
Πολύ κοντά στο να ελέγχουν τον εγκέφαλο και τις κινήσεις μας βρίσκονται πλέον οι επιστήμονες, καθώς κατάφεραν να διεγείρουν με ηλεκτρόδια συγκεκριμένη περιοχή του εγκεφάλου σε πιθήκους, παρεμβαίνοντας έτσι στην ελεύθερη βούληση των πιθήκων και αλλάζοντας τις προτιμήσεις τους. Το πείραμα πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Χάρβαρντ, του MIT και του πανεπιστημίου της Λουβέν στο Βέλγιο, οι οποίοι κατάφεραν να παρέμβουν στη λειτουργία του κοιλιακού καλυπτρικού πεδίου ή VTA, μια περιοχή που ανήκει στο λεγόμενο σύστημα επιβράβευσης του εγκεφάλου και βοηθά στη ρύθμιση των προτιμήσεών μας.
Η παρέμβαση έκανε τους μακάκους του πειράματος να επιλέγουν μια διαφορετική εικόνα από αυτή που κανονικά θα προτιμούσαν. Στην πρώτη φάση του πειράματος, οι ερευνητές έδειξαν σε κάθε πίθηκο ένα ζευγάρι εικόνων -για παράδειγμα ένα αστέρι ή μια μπάλα- και τον άφησαν να επιλέξει ελεύθερα. Επειτα από μερικές επαναλήψεις, οι ερευνητές γνώριζαν πλέον ποια ήταν η προτίμηση κάθε πειραματόζωου.
Στην επόμενη φάση εισήχθησαν προσεκτικά στον εγκέφαλο των μακάκων ηλεκτρόδια που έφταναν μέχρι το VTA. Διοχετεύοντας ασθενές ηλεκτρικό ρεύμα, οι ερευνητές διήγειραν το VTA και προκάλεσαν απελευθέρωση ντοπαμίνης την ώρα που ο μακάκος κοιτούσε την ανεπιθύμητη εικόνα. Η διέγερση αυτή έκανε το ζώο να αντιστρέφει τις προτιμήσεις του και να επιλέγει, για παράδειγμα, το αστέρι στη θέση της μπάλας.
Σε επόμενο γύρο του πειράματος, η ερευνητική ομάδα ακολούθησε την ίδια τακτική για να επαναφέρει τις προτιμήσεις των πειραματόζωων στην αρχική κατάστασή τους. Στο ερώτημα εάν η ίδια μέθοδος θα μπορούσε να εφαρμοστεί για την αλλαγή των ανθρώπινων προτιμήσεων, η απάντηση είναι σχεδόν ανατριχιαστικά θετική: «Θεωρητικά, ναι» απαντά ο καθηγητής Βιμ Βαντούφελ του πανεπιστημίου της Λουβέν.
