Το Τετραευάγγελο του 12ου αιώνα που κλάπηκε το 1960 από την Ιερά Μονή Διονυσίου Αγίου Ορους «περιπλανήθηκε» σε ιδιωτικές συλλογές, αποκτήθηκε από το αμερικανικό μουσείο G.P. Getty και πριν από λίγες ημέρες επαναπατρίστηκε μέσα από τα χέρια του πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά δεν είναι το μοναδικό σπάνιο ιερό κειμήλιο που φυλάσσεται στο αγιορείτικο μοναστήρι.
Στο μοναστηριακό συγκρότημα που «κρέμεται» πάνω σε έναν βράχο δίπλα στη θάλασσα, στη νοτιοδυτική πλευρά του Αθωνα, θησαυρίζονται χιλιάδες χειρόγραφα, ιερά κειμήλια, λείψανα αγίων και η εικόνα της Παναγίας του Ακάθιστου, που θεωρείται ότι είναι από τις πιο παλαιές, ίσως η αρχαιότερη, στο Αγιον Ορος.
Η Μονή Διονυσίου διαθέτει μια πλούσια βιβλιοθήκη που περιέχει περισσότερα από 1.000 χειρόγραφα, χιλιάδες έντυπα βιβλία, ανάμεσα στα οποία περιλαμβάνονται σπάνιες εκδόσεις της Αγίας Γραφής, έργα κλασικών και εκκλησιαστικών συγγραφέων και λεξικά.
Στον περίβολο της μονής υπάρχουν αρκετά παρεκκλήσια. Το πιο σπουδαίο είναι αφιερωμένο στην Παναγία του Ακάθιστου. Σε αυτό το παρεκκλήσιο φυλάσσεται η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, που είναι γνωστή και ως εικόνα των Χαιρετισμών της Θεοτόκου.
Η εικόνα είναι κατασκευασμένη από κηρομαστίχα και περιρρεομένη με μύρο. Στο πίσω μέρος, σε αργυρά πλάκα, είναι τυπωμένες οι μορφές του αυτοκράτορα Αλέξιου Γ΄ του Κομνηνού και του οσίου Διονυσίου, που είναι κτήτορας της μονής, ενώ αναγράφεται ότι είναι «η αρχαιότερη εικόνα της Αθωνικής Πολιτείας». Σύμφωνα με την παράδοση, είναι η εικόνα που κρατούσε στα χέρια του ο Πατριάρχης Σέργιος, όταν βρισκόταν στα τείχη της Κωνσταντινούπολης για να ενθαρρύνει στρατό και λαό να αντιμετωπίσουν την πολιορκία της πόλης από τους Αβάρους και τους Σλάβους το 626.
Στο μοναστήρι ξεχωρίζουν και οι τοιχογραφίες αγίων. Το καθολικό είναι αφιερωμένο στη γέννηση του Τιμίου Προδρόμου και οι τοιχογραφίες του έγιναν το 1546 από τον περίφημο Κρητικό αγιογράφο Τζώρτζη. Στην τράπεζα της μονής σώζονται τοιχογραφίες του 1603, που έγιναν από τους ζωγράφους Δανιήλ και Μερκούριο. Στην τράπεζα υπάρχει επίσης μια εντυπωσιακή παράσταση της Κλίμακας του αγίου Ιωάννη του Σιναΐτη.
Ιδιαίτερα σημαντικά κειμήλια της Μονής Διονυσίου θεωρούνται επίσης μια πλάκα από ελεφαντοστό με ανάγλυφη παράσταση της Σταύρωσης, ο σταυρός της Ελένης Παλαιολογίνας, χρυσοκέντητα ιερά άμφια και υφάσματα, εκκλησιαστικά σκεύη και λειψανοθήκες που περιέχουν περίπου 150 τεμάχια από λείψανα αγίων.
Θάνος Χερχελετζής
