Προς τα 150-155 δισ. ευρώ τείνουν να περιοριστούν οι καταθέσεις των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών στις ελληνικές τράπεζες, υπό την πίεση της πολιτικής αβεβαιότητας, επιστρέφοντας έτσι στα επίπεδα του Ιουνίου του 2012 και στερώντας πολύτιμη ρευστότητα από τα εγχώρια χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.
Η δημοσιοποίηση της προσφυγής των τεσσάρων ελληνικών τραπεζών στον Εκτακτο Μηχανισμό Ρευστότητας (ELA) της Τραπέζης της Ελλάδος (ΤτΕ) λειτούργησε από την περασμένη εβδομάδα σαν αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Ενώ το σχετικό αίτημα υποβλήθηκε στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) για προληπτικούς λόγους, σύμφωνα με τις διαβεβαιώσεις των τραπεζιτών, το τελικό αποτέλεσμα ήταν ότι επέτεινε την ανησυχία των καταθετών και, μαζί με την πολιτική αβεβαιότητα, συνέβαλε στην αύξηση των αναλήψεων από τα γκισέ των τραπεζών και τα μηχανήματα αυτόματης ανάληψης (ΑΤΜ).
Σύμφωνα με πληροφορίες, οι ημερήσιες αναλήψεις εκτινάχθηκαν το τελευταίο πενθήμερο από τα 500.000.000 ευρώ στα 700.000.000 ευρώ, εν συνεχεία ξεπέρασαν το 1 δισ. ευρώ και εκφράζονται φόβοι ότι θα ενταθούν, αν καθυστερήσει ο σχηματισμός νέας κυβέρνησης ή τα πρώτα δείγματα γραφής της τρομάξουν τις αγορές. Είναι χαρακτηριστικό ότι δημοσκόπηση της Morgan Stanley σε 822 πελάτες ελληνικών τραπεζών έδειξε ότι το 44% θεωρεί αρκετά ή πολύ πιθανό να προχωρήσει σε μεγάλη ανάληψη χρημάτων τον επόμενο μήνα.
Τα τελευταία επίσημα στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος δείχνουν ότι τον περασμένο Νοέμβριο οι καταθέσεις στις ελληνικές τράπεζες μειώθηκαν στα 164,296 δισ. ευρώ, από 164,496 δισ. ευρώ τον Οκτώβριο και 164,748 δισ. ευρώ τον Σεπτέμβριο, όταν κατεγράφη το υψηλότερο σημείο μετά τις μαζικές εκροές του 2012. Τότε, η διπλή εκλογική εκλογική αναμέτρηση Μαΐου – Ιουνίου είχε ως αποτέλεσμα να κάνουν «φτερά» το συγκεκριμένο δίμηνο καταθέσεις συνολικού ύψους 15,365 δισ. ευρώ. Ετσι, το σύνολο των καταθέσεων κατρακύλησε τον Ιούνιο του 2012 στα 150,587 δισ. ευρώ, ποσό που αποτελεί αρνητικό ρεκόρ και απέχει… έτη φωτός από το υψηλότερο σημείο όλων των εποχών, το οποίο κατεγράφη τον Σεπτέμβριο του 2009 και έφτανε τα 237,824 δισ. ευρώ.
Για να αντιμετωπίσουν τη μεγάλη φυγή καταθέσεων και τις υποβαθμίσεις της πιστοληπτικής αξιολόγησης της Ελλάδας, οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα να μην μπορούν να αντλήσουν ρευστότητα από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, οι εγχώριες τράπεζες κατέφυγαν στον ELA την περίοδο 2011-2012 και έφτασαν να έχουν αντλήσει από αυτόν ρευστότητα ύψους 135 δισ. ευρώ τον Ιούνιο του 2012 με κόστος 4%. Το υψηλό αυτό κόστος είχε, όμως, ως άμεση συνέπεια να κλείσει η στρόφιγγα της ρευστότητας προς την πραγματική οικονομία. Η εξάρτηση από τον ELA μειώθηκε σταδιακά στη συνέχεια, ώσπου μηδενίστηκε τον Μάιο του 2014. Εκτοτε οι ελληνικές τράπεζες αντλούσαν ρευστότητα με πολύ μικρότερο κόστος από την ΕΚΤ, φτάνοντας τα 56 δισ. ευρώ τον περασμένο Δεκέμβριο, ενώ κατάφεραν την άνοιξη να επιστρέψουν στη διατραπεζική αγορά.
Αναταραχή
Η πορεία ανάκαμψης ανακόπηκε όμως μετά την αναταραχή που προκάλεσαν στις αγορές οι «κορόνες» περί πρόωρης εξόδου από το Μνημόνιο τον Οκτώβριο και ύστερα από την όξυνση της πολιτικής αβεβαιότητας τον Δεκέμβριο. Ετσι, οι τράπεζες προσέφυγαν τώρα εκ νέου στη συνδρομή του ELA, η οποία έχει κόστος 1,55%, ενώ η βασική χρηματοδότηση της ΕΚΤ έχει μόλις 0,05%. Η βοήθεια από τον ELA θα ενεργοποιηθεί σε περίπτωση που συνεχιστούν οι σημαντικές εκροές καταθέσεων και τα εγχώρια χρηματοπιστωτικά ιδρύματα χρειαστεί να προβούν σε εκτεταμένες νέες αγορές έντοκων γραμματίων του Ελληνικού Δημοσίου, ώστε να στηρίξουν τα κρατικά ταμεία.
Η πρόσβαση-κλειδί και το «δώρο» της αγοράς ομολόγων από Ντράγκι
Σε κάθε περίπτωση, το «κλειδί» είναι να διατηρηθεί η πρόσβαση των ελληνικών τραπεζών στο ευρωσύστημα, κάτι που προϋποθέτει την παραμονή της χώρας μας σε ευρωπαϊκό πρόγραμμα στήριξης, όπως έχει ξεκαθαρίσει η ΕΚΤ. Εφόσον παραταθεί το σημερινό Μνημόνιο ή υπάρξει νέα ευρωπαϊκή συμφωνία στήριξης, οι τράπεζες θα συνεχίσουν να υποστηρίζονται από την ΕΚΤ και θα περιοριστεί η ανάγκη για άντληση ρευστότητας από τον ELA.
«Δώρο» για την Ελλάδα, τις τράπεζες και την οικονομία της χώρας συνολικά αποτελεί το πακέτο αγοράς ομολόγων που ανακοίνωσε την Πέμπτη ο επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Μάριο Ντράγκι. Προϋπόθεση για τη χώρα μας είναι να βρίσκεται σε πρόγραμμα στήριξης από την Ε.Ε. και το ΔΝΤ και η πορεία του προγράμματος να έχει τύχει θετικής αξιολόγησης. Για τα ελληνικά ομόλογα θα χρειαστούν βέβαια περισσότερες απαιτήσεις. Σε κάθε περίπτωση το πρόγραμμα συνολικά για την ευρωζώνη φτάνει τα 1,4 τρισ. ευρώ και είναι μεγαλύτερο σε σχέση με τις προβλέψεις. Θα διαρκέσει από τον Μάρτιο του 2015 έως τα τέλη Σεπτεμβρίου 2016. Η κατανομή των ποσών θα εξαρτάται από την κλείδα κατανομής κάθε χώρας στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και θα κινούνται περί τα 60 δισ. τον μήνα.
Μάριος Ροζάκος
