Το εκρηκτικό έθιμο στον Βρόνταδο της Χίου (που «καίγεται» κάθε χρόνο) και τα «ειρηνικά» αερόστατα στο Λεωνίδιο. Δύο παραδοσιακά αναστάσιμα έθιμα για… κάθε γούστο
{Από το περιοδικό «δ» που κυκλοφορεί με την «κυριακάτικη δημοκρατία»}
Ανάσταση σε κλίμα ειδυλλιακής γαλήνης ή σε… εμπόλεμη ζώνη; Απ’ όλα έχει ο μπαξές και δεν θα μπορούσε να συμβαίνει διαφορετικά σε μια χώρα που τόσο οι μορφολογικές όσο και οι πολιτιστικές διαφορές έχουν εδώ και αιώνες καθορίσει την ταυτότητά της. Οι προσμείξεις με διαφορετικούς πολιτισμούς, τα πανάρχαια έθιμα που έσμιξαν με τα χριστιανικά, η έμφυτη ανάγκη διασκέδασης ή ακόμα και αυτή της επιβίωσης και της διαφύλαξης των παραδόσεων σε σκοτεινές περιόδους έχουν προσδώσει στις θρησκευτικές γιορτές της χώρας μία σπάνια πολυμορφία που δύσκολα συναντάται σε άλλους τόπους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, ο Βροντάδος της μυροβόλου Χίου, με τις χιλιάδες ρουκέτες του, και το Λεωνίδιο Κυνουρίας, χτισμένο στη σκιά του Πάρνωνα, με τα εκατοντάδες φαναράκια του.
Δύο λιμανάκια, δύο σταυροδρόμια ανταλλαγής αγαθών και συνάντησης ανθρώπων και ιδεών. Στο μεν πρώτο, ο περιβόητος ρουκετοπόλεμος της αναστάσιμης νύχτας θρυλείται ότι ξεκίνησε από το καπρίτσιο δύο παιδιών που ήθελαν μόνο να διασκεδάσουν. Απ’ ό,τι λένε οι παλιότεροι, ο «πόλεμος» ανάμεσα στην ενορία του Αγίου Μαρίνου και της Παναγίας της Ερειθιανής -οι τρούλοι των οποίων δεσπόζουν στο χωριό- κηρύχθηκε κάπου στα μέσα του 1800.
Η μάχη
Κάθε χρόνο η μάχη γινόταν όλο και πιο σκληρή, ώσπου τα καμώματα των δύο ποιμνίων ανάγκασαν την τουρκική φρουρά να επέμβει και να κατασχέσει τα κανονάκια που αρχικά χρησιμοποιούνταν για να σπάσουν τα τζάμια της αντίπαλης εκκλησίας, καθώς αυτά είχαν αρχίσει να γεμίζουν με… πέτρες που σε μια ενδεχόμενη επανάσταση θα μπορούσαν να στραφούν εναντίων των κατακτητών.
Τα χρόνια πέρασαν, τα πνεύματα ηρέμησαν και, παρότι κάθε χρόνο ο ρουκετοπόλεμος γίνεται όλο και πιο εντυπωσιακός από το συνεχώς αυξανόμενο πλήθος πυρομαχικών, ο Βροντάδος αποτελεί το απόλυτο πασχαλινό σημείο αναφοράς για ολόκληρο το νησί. Μάλιστα, οι άλλοτε… κατακτητές επιστρέφουν πια ως θεατές! Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ενωσης Ξενοδόχων Χίου, το φετινό Πάσχα αναμένονται στο νησί περισσότεροι από 2.000 Τούρκοι επισκέπτες, που μαζί με τους Ελληνες φανατικούς του κυριολεκτικά εκρηκτικού εθίμου έχουν κάνει τα δωμάτια στο νησί ανάρπαστα! Η πληρότητα στα ενοικιαζόμενα δωμάτια του Βροντάδου και πέριξ αυτού αγγίζει το 100% και όσοι σκέφτονται το -κατά την προσφιλή ελληνική τακτική- ταξιδάκι της τελευταίας στιγμής μάλλον θα πρέπει να ψάξουν για κατάλυμα στην πόλη.
Την ίδια στιγμή που το χωριό των σχεδόν 5.000 κατοίκων στα ανατολικά παράλια της Χίου φλέγεται, μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα δυτικότερα, και συγκεκριμένα στα ανατολικά παράλια της Πελοποννήσου, οι πιο ρομαντικοί έχουν εδώ και χρόνια βρει τον παράδεισό τους: το Λεωνίδιο. Εκεί, μακριά από ρουκέτες που σφυρίζουν πάνω από τα κεφάλια τους και τα… σπασμένα τζάμια αντίπαλων ενοριών, απολαμβάνουν τα μικρά πολύχρωμα αερόστατα που κάνουν τον ουρανό να φαντάζει σαν να έχει για λίγο κατέβει στη Γη για να μεταφέρει το μήνυμα της Αναστάσεως.
«Οι παραδοσιακές πασχαλιάτικες εκδηλώσεις στο Λεωνίδιο ξεκινούν από τη Μεγάλη Παρασκευή με την περιφορά και τελικά τη συνάντηση των τεσσάρων Επιταφίων του χωριού με τον… τσακώνικο τρόπο» εξηγεί η πρόεδρος του τοπικού συμβουλίου Ευγενία Ρουσάλη. Τη γενική συσκότιση και την πένθιμη ατμόσφαιρα της ημέρας «σπάνε» τα αυτοσχέδια φαναράκια, φτιαγμένα μέσα σε κούπες από νεράντζια, που τοποθετημένα εκατέρωθεν των γραφικών λιθόστρωτων δρόμων δείχνουν τον δρόμο στους Λεωνιδιώτες και τους επισκέπτες, προμηνύοντας παράλληλα τη μεγάλη γιορτή της επομένης. «Τα μεσάνυχτα του Μεγάλου Σαββάτου οι εκδηλώσεις κορυφώνονται με το πέταγμα των παραδοσιακών χειροποίητων αερόστατων που κάθε οικογένεια καταπιάνεται να κατασκευάσει μέρες πριν από τη μεγάλη γιορτή. Η νύχτα γίνεται μέρα και το “Χριστός Ανέστη” αντηχεί παντού» περιγράφει η κυρία Ρουσάλη.
Μοναδικό στυλ
Το Λεωνίδιο, ωστόσο, γιορτάζει και την Κυριακή του Πάσχα με το δικό του μοναδικό στιλ. Ανήμερα της μεγαλύτερης γιορτής της χριστιανοσύνης ντόπιοι και επισκέπτες συγκεντρώνονται στον κήπο του δημαρχείου για τη Γιορτή της Αγάπης. «Την Κυριακή του Πάσχα, ο πρεσβύτερος ιερέας διαβάζει στην τσακώνικη διάλεκτο το Ευαγγέλιο. Νέες και νέοι, φορώντας τις τοπικές ενδυμασίες, χορεύουν παραδοσιακούς χορούς και μοιράζουν δίπλες, καμωμένες από τα χέρια των γυναικών της πόλης μας. Το γλέντι ξεκινά για όλους και κάπως έτσι όλοι δίνουν ραντεβού για το επόμενο Πάσχα».
Οσον αφορά τις ρίζες του μοναδικού αναστάσιμου εθίμου με τα φαναράκια, η κυρία Ρουσάλη εξηγεί ότι αυτές χάνονται στις αρχές του περασμένου αιώνα, με τους γηραιότερους να περιγράφουν ότι το κουβάλησαν μαζί τους ναυτικοί από τα λιμάνια της Απω Αντολής. «Το έθιμο αυτό, όπως και τα υπόλοιπα, είναι καθαρά λεωνιδιώτικο. Αλλωστε, οι κάτοικοι της περιοχής διατηρούν άσβεστη την ιδιαίτερη τσακώνικη διάλεκτο, τον τσακώνικο χορό και την τσακώνικη ενδυμασία (τζουμπελού), τα ήθη και τα έθιμά μας. Κομμάτι αυτών είναι και οι πασχαλινές εκδηλώσεις» καταλήγει η κυρία Ρουσάλη.
