Το κομμάτι ατράκτου από το μεταγωγικό Noratlas, που βρέθηκε πρόσφατα στον Τύμβο της Μακεδονίτισσας, ξύπνησε μνήμες (41 χρόνια μετά) από την τραγωδία με τους Ελλαδίτες στρατιωτικούς στην επιχείρηση «Νίκη»
Σαράντα ένα ολόκληρα χρόνια μετά, μια ηρωική αλλά και τραγική σελίδα της ελληνικής Ιστορίας ανοίγει και πάλι. Πρόκειται για την «αποστολή αυτοκτονίας» με την κωδική ονομασία «Νίκη» (τραγική ειρωνεία), που πραγματοποίησαν ηρωικοί καταδρομείς και πιλότοι μας το βράδυ της 21ης προς 22α Ιουλίου στην Κύπρο, η οποία γνώριζε την εισβολή του Αττίλα. Για αυτούς τους Ελλαδίτες ήρωες η Κύπρος δεν ήταν μακριά και έδωσαν και τη ζωή τους για να προασπιστούν το έδαφός της, όσο κι αν σήμερα κάποιοι είτε δεν θέλουν να το παραδεχτούν είτε σκόπιμα το αποκρύβουν, για να δημιουργήσουν μια νέα «εθνική ταυτότητα» στη Μεγαλόνησο.
Το εύρημα στον Τύμβο της Μακεδονίτισσας, την προηγούμενη Δευτέρα, ενός μικρού μεταλλικού κομματιού (μήκους 50 εκατοστών) από το Νoratlas που έπεσε από φίλια πυρά το 1974, ήταν αρκετό για να ξυπνήσει μνήμες, να δώσει ελπίδα ότι θα βρεθούν τα λείψανα των καταδρομέων, αλλά και του πληρώματος του μοιραίου αεροσκάφους, οι οποίοι τυπικά αγνοούνται από εκείνη τη μοιραία νύχτα. Στο σημείο όπου έπεσε, θάφτηκε κάτω από τόνους χώματος μαζί με τις σορούς των καταδρομέων (15) και του τετραμελούς πληρώματος, που δεν απομακρύνθηκαν, μια και το αεροπλάνο σκεπάστηκε με χώμα, για να μη χρεωθεί η Ελλάδα «εμπλοκή», την ώρα που η Τουρκία έκανε απόβαση!
Ωρα μηδέν
Ολα ξεκίνησαν την 21η Ιουλίου και ενώ βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη η τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Στην Αθήνα ξεκινούσε η εφαρμογή της επιχείρησης «Νίκη», που γινόταν σε εφαρμογή του «Σχεδιου Κ», το οποίο προέβλεπε τη συνδρομή της Ελλάδας σε περίπτωση τουρκικής εισβολής στην Κύπρο. Το σχέδιο αρχικά προέβλεπε ότι η αποστολή της Β’ Μοίρας Καταδρομών, που είχε έδρα στη Ρεντίνα, θα γινόταν με αεροσκάφη της Ολυμπιακής Αεροπορίας. Ωστόσο, άγνωστο για ποιον λόγο, δεν μπόρεσε να γίνει η μεταφορά με τα αεροσκάφη της Ολυμπιακής, και το απόγευμα της 21ης Ιουλίου δόθηκε διαταγή να αποσταλεί στην Κύπρο από την Κρήτη η Α’ Μοίρα Καταδρομών με τα μεταγωγικά αεροσκάφη Noratlas (αμερικανικά αεροσκάφη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου).
Η αποστολή, που σχεδιάστηκε στην αεροπορική βάση της Σούδας, περιελάμβανε:
-20 αεροσκάφη Nord 2501D Noratlas,
-10 αεροσκάφη C-47 Dakota.
Ολα τα αεροσκάφη ανήκαν στην 354η Μοίρα Μεταφορών «Πήγασος». Θα μετέφεραν και θα αποβίβαζαν στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας την Α’ Μοίρα Καταδρομών με τον πλήρη οπλισμό της, αποτελούμενη από 318 άνδρες.
Ο σχεδιασμός της επιχείρησης προέβλεπε την αερομεταφορά της Α’ Μοίρας Καταδρομέων κατά τη διάρκεια της νύχτας -σε απόλυτη σιγή ασυρμάτου-, πτήση σε χαμηλό ύψος -χωρίς συνοδεία μαχητικών-, προσγείωση, αποβίβαση καταδρομέων και επιστροφή στη Σούδα.
Την 21η Ιουλίου και ώρα 22.35, η αποστολή ξεκίνησε με χρονικό περιορισμό τα μεσάνυχτα της ίδιας ημέρας. Ομως, μόνο τα 15 αεροσκάφη Noratlas από τα 20 κατάφεραν να απογειωθούν στο χρονικό περιθώριο το οποίο προέβλεπε το σχέδιο, με αποτέλεσμα τα υπόλοιπα αεροσκάφη (πέντε Noratlas και 10 C-47) να παραμείνουν στο αεροδρόμιο της Σούδας.
Αμέσως μετά την απογείωση δόθηκε σήμα από το κέντρο επιχειρήσεων προς το ΓΕΕΦ Λευκωσίας με τη φράση: «Ερχονται τα 15 πορτοκάλια». Κατά τη διάρκεια της πτήσης και χωρίς φώτα πορείας για την αποφυγή εντοπισμού, δύο από τα αεροσκάφη παρουσίασαν βλάβη, με αποτέλεσμα την επιστροφή του ενός στην Κρήτη και την προσγείωση του δευτέρου «Νίκη 13» στη Ρόδο.
Το «Νίκη 1» ακούμπησε τον διάδρομο της Λευκωσίας στις 01.55 και το «Νίκη 2» έπιασε στις 01.52. Από εδώ και πέρα ξεκινά η τραγωδία της αποστολής, λόγω καθυστέρησης του ΑΕΔ να ενημερώσει τo ΓΕΕΦ και τα αντιαεροπορικά στοιχεία, αποτελούμενα από τις 185η και 184η Μοίρες Αντιαεροπορικών Πολυβόλων που προστάτευαν την περιοχή (κάποιοι υποστήριξαν ότι τους τύφλωσαν τα ραντάρ με αντίμετρα από τον ΣΤ’ στόλο που βρισκόταν στην περιοχή), με αποτέλεσμα να θεωρήσουν ότι τα αεροσκάφη τα οποία πετούσαν ήταν εχθρικά .
Τα αντιαεροπορικά
Αμέσως άρχισαν έντονα αντιαεροπορικά πυρά, τα οποία είχαν ως αποτέλεσμα το «Νίκη 4», που βρισκόταν στο στάδιο προσγείωσης, να αρπάξει φωτιά και να συντριβεί λίγα χιλιόμετρα μακριά από τον διάδρομο προσγείωσης.
Το «Νίκη 6» εβλήθη σε πολλαπλά σημεία της ατράκτου του και, σχεδόν χωρίς μηχανές, χάρη στις προσπάθειες των πιλότων, κατάφερε να προσγειωθεί. Τα υπόλοιπα αεροσκάφη κατάφεραν και αυτά να προσγειωθούν, με λιγότερες ζημιές. Μετά το «Νίκη 2» προσγειώθηκε το «Νίκη 3», το οποίο, λόγω βλάβης στον έναν κινητήρα, έφυγε από το ίχνος πτήσης του «Νίκη 4» που καταρρίφθηκε. Αργότερα όλα τα πληρώματα έβλεπαν φωτιά στον Λόφο της Μακεδονίτισσας και εκ των υστέρων έμαθαν ότι επρόκειτο για το αεροσκάφος αυτό. Τελευταίο προσγειώθηκε το «Νίκη 15», το οποίο είχε απογειωθεί από τη Σούδα με καθυστέρηση και παρά τις εντολές να μην εκτελέσει την αποστολή. Το «Νίκη 14» έφτασε αφού είχε πλέον ξημερώσει και δεν προσγειώθηκε καθόλου, αλλά ακολούθησε εντολές και επέστρεψε στη Σούδα.
Oσα αεροσκάφη ήταν σε πτητική ικανότητα απογειώθηκαν για τη επιστροφή στην Ελλάδα, ενώ τα υπόλοιπα καταστράφηκαν από τις φίλιες δυνάμεις στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας.
Το λάθος αυτό της αεράμυνας του αεροδρομίου κόστισε τη ζωή σε τέσσερις αεροπόρους και 29 καταδρομείς και τον τραυματισμό 11 καταδρομέων. Από τη δύναμη των 318 ανδρών της Α’ Μοίρας Καταδρομών, 278 παρέμειναν στην Κύπρο και πολέμησαν ηρωικά. Η δεύτερη φάση της ανασκαφής στον Τάφο της Μακεδονίτισσας αναμένεται να ξεκινήσει τις επόμενες ημέρες, με στόχο την ανεύρεση της ατράκτου και των άλλων συντριμμιών του αεροσκάφους, αλλά, πάνω απ’ όλα, των λειψάνων των πεσόντων ή μέρους τους. Κύπρος και Ελλάδα τούς το χρωστούν – έστω 41 χρόνια μετά.
Ο μαύρος κατάλογος με τους 29 καταδρομείς και τους τέσσερις αεροπόρους
Θύματα ΝORATLAS 52-133 «Nίκη 4»
ΠΟΛΕΜΙΚΗ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑ:
1. Κυβερνήτης – (Επισμηναγός) Παναγόπουλος Βασίλειος
2. Συγκυβερνήτης – (Επισμηναγός) Συμεωνίδης Στυλιανός
3. Ναυτίλος – (Επισμηνίας) Ανθιμος Ηλίας
4. Ιπτάμενος μηχανικός – (Ανθυποσμηναγός) Δάβαρης Γεώργιος
Α’ ΜΟΙΡΑ ΚΑΤΑΔΡΟΜΩΝ:
1. ΔΕΑ (ΚΔ) Τσαμκιράνης Δημήτριος
2. Λοχίας (ΚΔ) Καβραχωριανός Νικόλαος
3. Λοχίας (ΚΔ) Τζιλιβάκης Στέφανος
4. Δεκανέας (ΚΔ) Τσάκωνας Ευάγγελος
5. Δεκανέας (ΚΔ) Χριστόπουλος Αθανάσιος
6. Κ/Δ Αναστασόπουλος Ανδρέας
7. Κ/Δ Γιαννακάκης Κοσμάς
8. Κ/Δ Γιαννάκος Στέφανος
9. Κ/Δ Γιαννόπουλος Παναγιώτης
10. Κ/Δ Δαλαμάγκας Ηλίας Ζησιμόπουλος
11. Κ/Δ Ανδρέας Ηλίας Κωνσταντίνος
12. Κ/Δ Κασιμάκης Σωτήριος
13. Κ/Δ Κατερός Κωνσταντίνος
14. Κ/Δ Κουρούνης Σωτήριος
15. Κ/Δ Λίγδης Χρήστος
16. Κ/Δ Δοϊτσίδης Χριστόδουλος
17. Κ/Δ Μανιάτης Σπυρίδων
18. Κ/Δ Μονιάς Αιμίλιος
19. Κ/Δ Μπαρώτας Κωνσταντίνος
20. Κ/Δ Νάκος Γεώργιος
21. Κ/Δ Πρινιανάκης Στυλιανός
22. Κ/Δ Σιορώκος Δημήτριος
23. Κ/Δ Σκιαδαρέσης Νικόλαος
24. Κ/Δ Τζούρας Σωτήριος
25. Κ/Δ Τούλης Ηλίας
26. Κ/Δ Χατζόπουλος Χρήστος
Τραυματίες καταδρομείς: Κ/Δ Ζαφειρίου Αθανάσιος (μοναδικός επιζήσας)
Θύματα NORATLAS 52-139 «Nίκη 6»
Θύματα καταδρομείς Α’ ΜΟΙΡΑΣ ΚΑΤΑΔΡΟΜΩΝ:
Κ/Δ Νόμπελης Σπυρίδων
Κ/Δ Οικονομάκης Κωνσταντίνος
Νίκος Ελευθερόγλου
