Ο εγκλωβισμένος από τα κτίρια- μεγαθήρια Βωβού, στη συμβολή των λεωφόρων Κηφισίας και Αλεξάνδρας, διατηρητέος ναός, που ανήκε στο εντυπωσιακό
κτήμα Θων.Σήμερα καταρρέει από την αδιαφορία και τα άδεια ταμεία
Από τον
Στάθη Βασιλόπουλο
Φωτό: Χρήστος Ζήνας
Σε αργό «θάνατο» οδηγείται το γραφικό εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου, στη συμβολή των λεωφόρων Αλεξάνδρας και Κηφισίας, εκεί όπου βρισκόταν το ιστορικό συγκρότημα του Νικολάου Θων, αυλικού του βασιλιά Γεωργίου του Α΄. Ο τραυματισμένος από το πέρασμα του χρόνου ναός, που εδώ και δεκαετίες έχει εγκαταλειφθεί στην τύχη του, είναι εγκλωβισμένος ανάμεσα σε σύγχρονα κτίρια- μεγαθήρια, πνίγεται από το καυσαέριο και απειλείται με ολοκληρωτική καταστροφή. Η εικόνα που παρουσιάζει, σήμερα, η μικρή αυτή εκκλησία με τις σκουριασμένες σκαλωσιές, τα γκράφιτι και τους φθαρμένους τοίχους δεν θυμίζει σε τίποτα τις δόξες που γνώρισε την τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα, όταν την επισκέπτονταν η αφρόκρεμα της αθηναϊκής κοινωνίας αλλά και ο βασιλιάς Γεώργιος, που έκανε συχνά την εμφάνισή του στις κυριακάτικες λειτουργίες.
Αναστήλωση
Ο ναός παραμένει κλειδωμένος και αναξιοποίητος, παρά τις συνεχείς εκκλήσεις πιστών, τοπικών φορέων των Αμπελοκήπων και της Εκκλησίας, που ζητούν να ξεκινήσουν οι εργασίες για την αναστήλωσή του.
Οπως λένε κάτοικοι της περιοχής, το εκκλησάκι, που έχει χαρακτηριστεί από το υπουργείο Πολιτισμού διατηρητέο μνημείο και έργο τέχνης (ΦΕΚ 869Β/79), άνοιγε τις πόρτες του μια φορά τον χρόνο, στις 6 Δεκεμβρίου, ημέρα εορτασμού του αγίου Νικολάου. Η καθιερωμένη λειτουργία δεν έγινε πέρσι, καθώς ο ναός ήταν (και παραμένει) σε κακή κατάσταση και εγκυμονούσε κινδύνους για τη σωματική ακεραιότητα των επισκεπτών.
Η απαγόρευση χρήσης του, όπως αναφέρει ο ιστοριογράφος – συγγραφέας Νικόλαος Παραδείσης, άρχισε πριν από πολλά χρόνια, όταν το εκκλησάκι μαζί με το κτήμα «Θων» μεταβιβάστηκαν, με κληρονομιά, σε τρία ιδρύματα: στο Γηροκομείο Αθηνών, το Ασυλο Ανιάτων και το Νοσοκομείο «Σωτηρία». Το καθεστώς αυτό δεν άλλαξε ούτε όταν μέρος της έκτασης του κτήματος πέρασε στα χέρια του επιχειρηματία Μπάμπη Βωβού.
Το εκκλησάκι υπάγεται στην Α΄ Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων. Το 1983 είχαν γίνει εργασίες συντήρησης του τρούλου και αποκαταστάθηκαν τα εξωτερικά επιχρίσματα του ναού. Πριν από περίπου μια δεκαετία εγκρίθηκε μελέτη αναστήλωσης του μνημείου από τη Διεύθυνση Συντήρησης του υπουργείου Πολιτισμού, ενώ πιο πρόσφατα, το 2012, εγκρίθηκε και η μελέτη για τη συντήρηση των τοιχογραφιών.
Εμειναν στη μέση
Τα έργα ξεκίνησαν, αλλά έμειναν στη μέση λόγω έλλειψης κονδυλίων. Οπως επισημαίνουν πηγές από το υπουργείο, το κόστος της αποκατάστασης είναι μεγάλο, καθώς οι εργασίες απαιτούν ειδικό τεχνολογικό εξοπλισμό (μηχανήματα, εργαλεία) και προσωπικό.
Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες, έχει ήδη δρομολογηθεί η ένταξη του ναού στα προγράμματα του νέου ΕΣΠΑ (2014-2020) για τα ιστορικά μνημεία. Η ζώνη προστασίας του, σύμφωνα με απόφαση του υπουργείου Πολιτισμού που τον χαρακτηρίζει διατηρητέο μνημείο, εκτείνεται σε πλάτος 15 μ. από το κέντρο της εκκλησίας. Σημειώνεται ότι το εκκλησάκι επιβαρύνθηκε για πολλά χρόνια από τους κραδασμούς και τα καυσαέρια, καθώς βρισκόταν στη μέση ενός υπαίθριου γκαράζ που λειτουργούσε παλαιότερα στο κτήμα «Θων».
Τα θυρανοίξια στις 25 Μαρτίου 1985 και ο πολυτιμος αδαμάντινος σταυρός
Το εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου (ανήκει ενοριακά στον Ιερό Ναό Αγίου Δημητρίου Αμπελοκήπων) χτίστηκε τη διετία 1894-1895 στο κτήμα «Θων», που ανήκε στον Νικόλαο Θων, ανώτερο αυλικό, ο οποίος έδρασε στα χρόνια της βασιλείας του Γεωργίου Α΄. Γιος κατώτατου αξιωματικού των χρόνων του Οθωνα, ο Νικόλαος Θων ξεκίνησε ως απλός γραφιάς (υπογραμματέας) του Πρωτοδικείου Αθηνών και αναδείχθηκε γρήγορα σε παράγοντα του Παλατιού, επηρεάζοντας τις κοινωνικές, τις οικονομικές και τις πολιτικές εξελίξεις του τόπου. Ευφυής, γλωσσομαθής και ευπαρουσίαστος, κατάφερε να κερδίσει την εμπιστοσύνη του βασιλιά, ο οποίος τον έχρισε επιμελητή των ανακτόρων και των βασιλικών κτημάτων. Ο Νικόλαος Θων απέκτησε μεγάλη ακίνητη περιουσία και πέθανε σε ηλικία 56 ετών.
Τα θυρανοίξια του ναού έγιναν με κάθε μεγαλοπρέπεια στις 25 Μαρτίου 1895. Στην επίσημη πρώτη λειτουργία του συμμετείχαν ο Αρχιεπίσκοπος Γερμανός με τους γραμματείς της Συνόδου, ο πρωθυπουργός Νίκος Δηλιγιάννης, οι υπουργοί της κυβέρνησης με τις γυναίκες τους, οι υπασπιστές του βασιλιά, διπλωμάτες και επιχειρηματίες.
Σύμφωνα με βιβλιογραφικές αναφορές, ο μικρός ναός σχεδιάστηκε από τον Ερνέστο Τσίλερ. Στην πραγματικότητα, όπως αναφέρει ο δημοσιογράφος και ιστορικός ερευνητής Ελευθέριος Σκιαδάς, αρχιτέκτονάς του ήταν ο Αναστάσιος Μεταξάς, ο οποίος εκείνη την εποχή αναμόρφωσε το Παναθηναϊκό Στάδιο για τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Η σύγχυση για τον δημιουργό του Αγίου Νικολάου προέκυψε επειδή ο Ερνέστο Τσίλερ ήταν αυτός που έχτισε την έπαυλη στο κτήμα «Θων», η οποία υπέστη σοβαρές ζημιές κατά τη διάρκεια των Δεκεμβριανών του 1944. Λίγα χρόνια αργότερα η έπαυλη γκρεμίστηκε.
Το περίκεντρο νεοκλασικό εκκλησάκι με τον ημισφαιρικό θόλο κοσμούσαν εκλεκτά βιτρό, εικόνες και εκκλησιαστικά είδη, που μετέφερε ο Νικόλαος Θων από τη Ρωσία. Στο εσωτερικό του υπήρχαν, επίσης, ολόχρυσα ιερά σκεύη και ένας πολύτιμος αδαμάντινος σταυρός. Η (σκουριασμένη σήμερα) καμπάνα του κατασκευάστηκε στην Αθήνα το 1898 από το Ελληνικό Πυριτιδοποιείο και έχει ανάγλυφη τη μορφή του αγίου Νικολάου. Με φροντίδα του ιερατείου του Ιερού Ναού Αγίου Δημητρίου Αμπελοκήπων ο ναός λειτουργούσε, κατά περίπτωση, έως τον θάνατο του τελευταίου ιδιοκτήτη Νικολάου Ηλιόπουλου.
