Σε τροχιά ριζικών αλλαγών εισέρχεται από φέτος η πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα παλαιά και ρυπογόνα αυτοκίνητα, καθώς σύμφωνα με συγκλίνουσες πληροφορίες από την Ελλάδα και τις Βρυξέλλες δρομολογείται η εφαρμογή υποχρεωτικής απόσυρσης οχημάτων σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το σχέδιο, που εντάσσεται στη στρατηγική για τη μείωση των εκπομπών ρύπων και τον εκσυγχρονισμό του στόλου, αναμένεται να επηρεάσει άμεσα και την Ελλάδα, όπου η μέση ηλικία των ΙΧ παραμένει από τις υψηλότερες στην Ευρώπη.
Σε αντίθεση με τα προγράμματα απόσυρσης προηγούμενων δεκαετιών, τα οποία βασίζονταν κυρίως σε εθελοντικά κίνητρα και επιδοτήσεις, η νέα προσέγγιση της Ε.Ε. προβλέπει την ενσωμάτωση της υποχρεωτικής απόσυρσης σε ευρωπαϊκούς κανονισμούς και δεσμευτικούς νόμους. Αυτό σημαίνει ότι ορισμένα οχήματα, εφόσον δεν πληρούν συγκεκριμένα περιβαλλοντικά και τεχνικά κριτήρια, δεν θα μπορούν πλέον να κυκλοφορούν νόμιμα και θα οδηγούνται υποχρεωτικά σε ανακύκλωση.
Τα κριτήρια και το χρονοδιάγραμμα
Σύμφωνα με τους σχεδιασμούς που βρίσκονται στο τραπέζι των ευρωπαϊκών θεσμών, η απόσυρση θα γίνεται σταδιακά και με βάση αυστηρά κριτήρια. Σε αυτά περιλαμβάνονται η τεχνολογία του κινητήρα και οι προδιαγραφές εκπομπών, η μακροχρόνια ακινησία ενός οχήματος, καθώς και η έλλειψη τεχνικού ελέγχου (ΚΤΕΟ).
Το χρονοδιάγραμμα προβλέπει ότι από το 2026 ξεκινά η απόσυρση οχημάτων προδιαγραφών Euro 1, ενώ στη συνέχεια το μέτρο θα επεκτείνεται σταδιακά σε Euro 2, Euro 3 και νεότερες κατηγορίες, με ορίζοντα εφαρμογής που εκτείνεται έως τα μέσα του αιώνα. Η σταδιακή αυτή μετάβαση στοχεύει στο να δοθεί χρόνος προσαρμογής τόσο στους πολίτες όσο και στις εθνικές διοικήσεις.
Χωρίς γενναία κίνητρα αντικατάστασης
Ένα από τα βασικά ζητήματα που προκαλούν ανησυχία αφορά την απουσία, τουλάχιστον προς το παρόν, ενός ισχυρού και καθολικού πλαισίου κινήτρων για την αγορά νέου αυτοκινήτου. Πηγές επισημαίνουν ότι η υποχρεωτική απόσυρση δεν συνοδεύεται αυτόματα από γενναίες επιδοτήσεις, όπως συνέβαινε σε παλαιότερα προγράμματα.
Οι συζητήσεις για πιθανά οικονομικά κίνητρα βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο και χαρακτηρίζονται δύσκολες, καθώς απαιτούν συμφωνία μεταξύ κρατών-μελών και Βρυξελλών για τη χρηματοδότηση τέτοιων μέτρων. Παρότι εξετάζονται διάφορα μοντέλα ενίσχυσης, θεωρείται αβέβαιο αν θα υπάρξει σύντομα ένα πακέτο που να καλύπτει ουσιαστικό μέρος του κόστους αντικατάστασης για τους ιδιοκτήτες παλαιών οχημάτων.
Στο επίκεντρο τα ηλεκτρικά και τα μηδενικών ρύπων
Αντίθετα, εκεί όπου φαίνεται να υπάρχει σταθερή κατεύθυνση είναι στην ενίσχυση των ηλεκτρικών και γενικότερα των οχημάτων μηδενικών εκπομπών. Τα κρατικά και ευρωπαϊκά κίνητρα για ηλεκτρικά αυτοκίνητα αναμένεται να συνεχιστούν, στο πλαίσιο της στρατηγικής για κλιματική ουδετερότητα και μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.
Η υποχρεωτική απόσυρση παλαιών ΙΧ συνδέεται άμεσα με τον ευρύτερο στόχο της Ε.Ε. για μηδενικές εκπομπές στα νέα οχήματα έως το 2035, αλλά και με τοπικές πρωτοβουλίες που περιορίζουν την κυκλοφορία ρυπογόνων αυτοκινήτων σε αστικά κέντρα και περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές.
Ιδιαίτερες επιπτώσεις για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, η νέα πολιτική αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο στόλος των οχημάτων χαρακτηρίζεται από υψηλή μέση ηλικία και μεγάλο ποσοστό παλαιών τεχνολογιών. Χιλιάδες ιδιοκτήτες ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωποι με την ανάγκη αντικατάστασης του αυτοκινήτου τους μέσα στα επόμενα χρόνια, χωρίς να είναι σαφές αν και σε ποιο βαθμό θα υπάρξει οικονομική στήριξη.
Ειδικοί τονίζουν ότι η επιτυχία του μέτρου θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το πώς θα συνδυαστεί η περιβαλλοντική στόχευση με κοινωνική δικαιοσύνη και ρεαλιστικές μεταβατικές λύσεις, ώστε η μετάβαση να μην μετατραπεί σε δυσβάσταχτο βάρος για νοικοκυριά και μικρές επιχειρήσεις.
