Ανησυχία προκαλούν η αύξηση των εντάσεων στα κατολισθητικά φαινόμενα
Αυξημένη συχνότητα και ένταση παρουσιάζουν τους τελευταίους μήνες τα κατολισθητικά φαινόμενα σε πολλές περιοχές της χώρας, με πιο έντονα περιστατικά σε Ήπειρο, Ιόνιο, Ηλεία και Μεσσηνία.
Όπως επισημαίνουν ερευνητές της Ελληνικής Αρχής Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΕΑΓΜΕ), η πρόσφατη έξαρση αναδεικνύει μια νέα πραγματικότητα: «η κλιματική κρίση επιδρά καταλυτικά στο πολυσχιδές μορφολογικό ανάγλυφο, καθιστώντας την έγκαιρη επιστημονική παρέμβαση κρίσιμο παράγοντα για την πολιτική προστασία».
Κλιμάκια της ΕΑΓΜΕ έχουν ήδη μεταβεί σε Ήπειρο, Ζάκυνθο, Κέρκυρα, Ηλεία, Μεσσηνία, Μετέωρα και Νάξο, προγραμματίζοντας παρεμβάσεις, καθώς, όπως αναφέρουν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, «τα κατολισθητικά φαινόμενα που έχουν εκδηλωθεί είναι ιδιαίτερα σοβαρά και απαιτούν άμεσα μέτρα».
Σύμφωνα με τις καταγραφές των επιστημόνων, η έξαρση των γεωδυναμικών φαινομένων οφείλεται σε μια σύνθετη αλληλεπίδραση φυσικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Ο γενικός διευθυντής της ΕΑΓΜΕ, Διονύσιος Γκούτης, εξηγεί ότι στη βάση του προβλήματος βρίσκεται η γεωλογική δομή της χώρας, με εδαφικούς σχηματισμούς χαμηλής συνεκτικότητας και υψηλής ευπάθειας στην αποσάθρωση.
«Το έντονο μορφολογικό ανάγλυφο δημιουργεί συνθήκες φυσικής αστάθειας, οι οποίες πλέον ενεργοποιούνται βίαια από την κλιματική κρίση. Οι παρατεταμένες και έντονες βροχοπτώσεις οδηγούν σε ταχύ κορεσμό του εδάφους, αύξηση των πιέσεων του πόρου των υδάτων και τελικά σε υπέρβαση των ορίων διατμητικής αντοχής των πετρωμάτων», σημειώνει.
«Μία αλυσιδωτή αντίδραση»
Ο καθηγητής Τηλεανίχνευσης και Μορφοτεκτονικής του ΕΚΠΑ, Μανώλης Βασιλάκης, περιγράφει μια αλληλουχία γεγονότων που ξεκινά από τις καλοκαιρινές πυρκαγιές, συνεχίζεται με τις πλημμύρες και καταλήγει στις κατολισθήσεις. «Είναι λογικό σε περιοχές που έχουν καεί να ακολουθούν πλημμύρες και στη συνέχεια κατολισθήσεις. Από τη στιγμή που ξεσπούν οι πυρκαγιές, η Πολιτεία πρέπει άμεσα να προχωρά σε έργα πρόληψης», τονίζει.
Ο κ. Βασιλάκης εξηγεί ότι οι τύποι κατολισθήσεων διαφέρουν σημαντικά. Στην Ήπειρο, για παράδειγμα, ο φλύσχης, ένας λιθολογικός σχηματισμός με στρώματα που παρουσιάζουν εκ γενετής κακές ιδιότητες, γίνεται ιδιαίτερα ευάλωτος όταν αυξάνεται η περιεκτικότητα σε νερό. Σε άλλες περιοχές, η αποκόλληση βράχων ευνοείται από ασυνέχειες και ρωγματώσεις, ενώ η σεισμικότητα, όπως στο Ιόνιο, μπορεί να λειτουργήσει ως επιπλέον παράγοντας αποσταθεροποίησης.
«Η κατάσταση είναι πολυπαραμετρική», υπογραμμίζει, προσθέτοντας ότι η «σταγόνα που ξεχειλίζει το ποτήρι» είναι η απότομη αύξηση του νερού. Μετά από περιόδους ξηρασίας, το έδαφος αδυνατεί να απορροφήσει τις μεγάλες ποσότητες βροχής, με αποτέλεσμα τα ανώτερα στρώματα να κορεσθούν γρήγορα και να αποκολληθούν.
Από τη διαχείριση κρίσης στην πρόληψη – Η “Task Force” της ΕΑΓΜΕ
Η ΕΑΓΜΕ, ως θεσμικός τεχνικός σύμβουλος της Πολιτείας, τονίζει ότι η αντιμετώπιση των γεωκινδύνων απαιτεί μετάβαση από τη διαχείριση της κρίσης στην πρόληψη. «Η γεωλογική πληροφορία πρέπει να μετατρέπεται σε ασπίδα πολιτικής προστασίας», αναφέρει ο κ. Γκούτης, επισημαίνοντας ότι η επιστημονική τεκμηρίωση αποτελεί τη βάση για τον σχεδιασμό ανθεκτικών υποδομών.
Η Ομάδα Άμεσης Παρέμβασης (ΟΑΠ) της ΕΑΓΜΕ, στο πλαίσιο μνημονίου συνεργασίας με τη Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας, παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαχείριση κρίσεων. «Με ταχύτατα αντανακλαστικά, τα μέλη της ΟΑΠ μεταβαίνουν στο σημείο της καταστροφής, αναλύουν τη δυναμική των φαινομένων και καθοδηγούν τις Αρχές με συγκεκριμένες οδηγίες», σημειώνει ο κ. Γκούτης, υπενθυμίζοντας ότι η ομάδα έχει πραγματοποιήσει εκατοντάδες παρεμβάσεις τα τελευταία χρόνια.
Το έργο της ΟΑΠ περιλαμβάνει επιτόπιες αυτοψίες, αξιολόγηση επικινδυνότητας και παροχή τεχνικών οδηγιών για επείγοντα μέτρα ανάσχεσης και προσωρινή αποκατάσταση.
Έμφαση στην πρόληψη και στα σύγχρονα εργαλεία παρατήρησης
Ο κ. Βασιλάκης τονίζει την ανάγκη αξιοποίησης σύγχρονων τεχνικών παρακολούθησης, όπως δορυφορικές μετρήσεις, drones και laser scanners. «Αν έχουμε κάνει τις κατάλληλες μελέτες και παρατηρήσεις στο στάδιο της πρόληψης, μπορούμε να προλάβουμε πολλά φαινόμενα», αναφέρει, σημειώνοντας ότι τέτοιες πρακτικές εφαρμόζονται ήδη σε περιοχές του Ιονίου και σε παραλίες υψηλής επισκεψιμότητας.
