Ελπιδοφόρος: Πιο celebrity και πολιτικός, παρά ιεράρχης
Από τον διχασμό στο Αγ. Ορος και τα κιτς βαφτίσια της Βουλιαγμένης, στο διπλωματικό κραχ στο «Τουρκικό Σπίτι» και τα παιχνίδια με τον Χάρτη
Είναι οι ίδιες οι πράξεις του Ελπιδοφόρου που δείχνουν ότι κάπου έχει μπερδέψει την ιεροσύνη του με την κοσμική κουλτούρα. Μάλιστα με αυτό το κομμάτι της κοσμικής κουλτούρας που θεωρείται το πιο κενό και ματαιόδοξο απ’ όλα.
- Γράφει ο Βασίλης Γαλούπης
Η τελευταία του «παρουσίαση», ήδη παρουσίασε εκτενώς η «δημοκρατία» χθες, έγινε στην Κωνσταντινούπολη, στην επίσημη εκδήλωση για τη συμπλήρωση 35 ετών από την εκλογή και την ενθρόνιση του Πατριάρχη Βαρθολοµαίου στον Οικουµενικό Θρόνο. Ελαβε χώρα στο ξενοδοχείο «Hilton Istanbul Bosphorus», παρουσία Αρχόντων και προσκεκλημένων.
Ο Αρχιεπίσκοπος εμφανίστηκε όχι φορώντας τα καθιερωμένα του άμφια, αλλά με κοστούμι και γραβάτα. Τυπικά υπάρχει ένας νόμος του 1934 στην Τουρκία που απαγορεύει σε όλους τους κληρικούς -συμπεριλαμβανομένων των ανώτατων χριστιανών ιερέων- να φορούν τα ράσα ή τα άμφιά τους εκτός των χώρων λατρείας, με μοναδική εξαίρεση τον επικεφαλής κάθε αναγνωρισμένου δόγματος, όπως δηλαδή ο Οικουμενικός Πατριάρχης.
Η ρύθμιση αυτή, που εκδόθηκε επίσημα στις 27 Νοεμβρίου 1934, είχε προκαλέσει τότε διαμαρτυρίες από την Ελλάδα και λίγο αφότου έγινε γνωστό το διάταγμα ο τότε υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδας, Δημήτριος Μάξιμος, η κατοικία του οποίου αργότερα έγινε το Μέγαρο Μαξίμου, είχε διαμαρτυρηθεί, δηλώνοντας ότι θα έθετε σε κίνδυνο την ελληνοτουρκική φιλία. Προειδοποιούσε ότι με την επιβολή του οι Ελληνες ορθόδοξοι ιερείς θα αναγκάζονταν να εγκαταλείψουν την Τουρκία.
Η κυβέρνηση Ατατούρκ, ωστόσο, αρνήθηκε σταθερά να επανεξετάσει τη δράση της. Σε αρχεία μεγάλων ξένων εφημερίδων, όπως οι «New York Times», μαθαίνουμε ήδη από το καλοκαίρι του 1935 ότι «η ελληνική κυβέρνηση έχει εγγράψει 5.000 τουρκικές λίρες για την απόκτηση νέων ρούχων, 120 τουρκικές λίρες απονέμονται σε κάθε επίσκοπο και 22 σε κάθε απλό ιερέα για την ανανέωση της γκαρνταρόμπας τους».
Πέρα από τα «ρετρό» παραλειπόμενα εκείνης της εποχής, στο σήμερα και στην πράξη ο συγκεκριμένος νόμος συχνά περνάει στο περιθώριο. Σε πολλές περιπτώσεις υπάρχει άτυπη ανοχή. Σε άλλες, όταν πρόκειται μάλιστα για επίσημες εκδηλώσεις, μπορεί να δοθεί κι επίσημη άδεια από τις τουρκικές Αρχές.
Με δυο λόγια, ο Ελπιδοφόρος δεν ήταν στην πραγματικότητα υποχρεωμένος να δεσμευτεί από τη συγκεκριμένη νομοθεσία για να φορέσει «αναγκαστικά» κοστούμι και γραβάτα αντί για την εκκλησιαστική περιβολή. Θα μπορούσε απλώς να πάρει την τυπική άδεια εξαίρεσης και πολύ περισσότερο, όπως γράψαμε και χθες, επειδή ήταν μια επίσημη, ιδιωτική εκδήλωση στο ανώτερο επίπεδο της Εκκλησίας.
Αλλά το πρόβλημα με αμφιλεγόμενες δράσεις του Ελπιδοφόρου είναι γενικότερο. Στο παρελθόν έχει συμπεριφερθεί περισσότερο σαν celebrity ή σαν πολιτικός, παρά σαν ιεράρχης. Ιδού μερικές ενδεικτικές περιπτώσεις:
- Τον Ιούλιο του 2022 ξεσήκωσε σάλο όταν τέλεσε στη Βουλιαγμένη τη βάπτιση των δύο παιδιών του οµόφυλου ζευγαριού Ευάγγελου Μπούση και Πίτερ Ντούντας, προκαλώντας την αναμενόμενη αντίδραση του μητροπολίτη Γλυφάδας και την παρέμβαση της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου.
Ο Αρχιεπίσκοπος Αμερικής είχε, τότε, ισχυριστεί ότι το έκανε ουσιαστικά για λόγους διακονίας: «Η Εκκλησία δεν πρέπει να ξεχωρίζει τα παιδιά». Αλλά τελικά οι φωτογραφίες από τη βάφτιση μόνο αίσθηση πνευματικότητας και μυστηριακής προσφοράς προς τους πιστούς δεν έδειχναν.
Εμοιαζαν μάλλον με το περιεχόμενο που ανεβάζουν διάφοροι influencers από διάφορα χάπενινγκ επίδειξης στα κοινωνικά δίκτυα για να περνάνε την ώρα τους σκρολάροντας οι υπόλοιποι. Με τη διαφορά ότι στις συγκεκριμένες φωτογραφίες φιγουράριζε κι ένας Αρχιεπίσκοπος στη μέση του φόντου. Τα δύο παιδιά δε, μέσα στο στημένο και πολύχρωμο κιτς των φωτογραφιών, θύμιζαν περισσότερο «αξεσουάρ» ή «τρόπαια».
- Τον Σεπτέμβριο του 2026 ο Ελπιδοφόρος επικρίθηκε σφοδρά ότι συμμετείχε σε μία άκρως προπαγανδιστική εκστρατεία ξεπλύματος του Ζελένσκι. Το διοικητικό συμβούλιο του ελληνορθόδοξου ναού του Αγίου Νικολάου στη Νέα Υόρκη απένειμε το βραβείο «Φάρος Ελπίδας» στον Ουκρανό ηγέτη, παρουσία του Ελπιδοφόρου, ο οποίος μάλιστα είχε εκφωνήσει και την κεντρική ομιλία της βραδιάς. Κι όλα αυτά παρά τις καταγγελίες κατά του Ζελένσκι για διώξεις εις βάρος της «γνήσιας» Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας.
- Τον Σεπτέμβριο του 2021 ο Ελπιδοφόρος προκάλεσε σοβαρή διπλωματική και πολιτική κρίση όταν παρέστη στα εγκαίνια του κτιρίου «Τουρκικό Σπίτι», στη Νέα Υόρκη, δίπλα στον Τούρκο πρόεδρο Ερντογάν και τον ηγέτη του ψευδοκράτους, Ερσίν Τατάρ.
Η παρουσία του Ελπιδοφόρου δίπλα στον Τατάρ προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων σε Αθήνα και Λευκωσία, οδηγώντας τον τότε Πρόεδρο της Κύπρου Νίκο Αναστασιάδη να ακυρώσει την προγραμματισμένη συνάντησή τους. Μετά τον σάλο, ο Αρχιεπίσκοπος Αμερικής αναγκάστηκε να δηλώσει «λυπάμαι για την οδύνη που άθελά μου προκάλεσα».
- Τον Ιανουάριο του 2024 μια επίσκεψη του Ελπιδοφόρου στο Αγιον Ορος έφερε εμπλοκή και διχασμό, αφού θεωρείται ανεπιθύμητος από την ιερά κοινότητα λόγω αμφιλεγόμενων θεολογικών απόψεων του Αρχιεπισκόπου Αμερικής.
- Από το 2020 ως το 2023 η προσπάθεια του Ελπιδοφόρου για αναστολή και αλλαγή του Καταστατικού Χάρτη της Αρχιεπισκοπής Αμερικής ερμηνεύτηκε από πολλούς ως κίνηση συγκέντρωσης εξουσιών στα χέρια του Αρχιεπισκόπου εις βάρος των κατά τόπους μητροπολιτών. Οδήγησε σε ανοιχτή ρήξη με μέλη της Επαρχιακής Συνόδου και της ομογένειας. Χρειάστηκε, μάλιστα, να παρέμβει το Οικουμενικό Πατριαρχείο.
Ισως για τον Αρχιεπίσκοπο Αμερικής ο ρόλος του ιεράρχη να είναι ένας «όρος ομπρέλα» που από κάτω του μπορεί κάλλιστα να στριμώξει διάφορες ιδιότητες, του πολιτικού, του celebrity, του παράγοντα επιρροής και κοινωνικού ακτιβιστή, όλες δίπλα σ’ αυτήν του πνευματικού ηγέτη. Δυστυχώς, όμως, το αποτέλεσμα για τον Ελπιδοφόρο είναι συχνά να θολώνει τα όρια ανάμεσα στο επίσημο δόγμα και στις δικές του φιλοδοξίες για εξουσία.
Ελπιδοφόρος – Αρχιεπίσκοπος Αμερικής
Γεννήθηκε το 1967 στο Μακροχώρι Κωνσταντινουπόλεως. Σπούδασε στο Τμήμα Ποιμαντικής της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ, με μεταπτυχιακές σπουδές στη Φιλοσοφική Σχολή της Βόνης. Ελαβε το διδακτορικό του στη Θεολογία από το ΑΠΘ το 2001. Το 2004 υπηρέτησε ως επισκέπτης καθηγητής στη Θεολογική Σχολή του Τιμίου Σταυρού στη Βοστόνη (2004) και εξελέγη τακτικός καθηγητής στο ΑΠΘ. Υπήρξε στενός συνεργάτης του Φαναρίου, χειροτονήθηκε διάκονος και πρεσβύτερος από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο. Υπηρέτησε στην Αγία και Ιερά Σύνοδο του Οικουμενικού Πατριαρχείου ως κωδικογράφος (1994-1995), υπογραμματέας (1995-2005) και αρχιγραμματέας (2005-2011). Το 2011 εξελέγη μητροπολίτης Προύσης και ηγούμενος στη Χάλκη. Τον Μάιο του 2019 εξελέγη παμψηφεί από την Αγία και Ιερά Σύνοδο του Οικουμενικού Πατριαρχείου Αρχιεπίσκοπος Αμερικής, διαδεχόμενος τον Αρχιεπίσκοπο Δημήτριο. Ενθρονίστηκε στη Νέα Υόρκη στις 22 Ιουνίου του 2019.
