Η Σύνοδος Κορυφής στις Βρυξέλλες ανέδειξε τις εντάσεις ανάμεσα στα 27 κράτη-μέλη, αφού 24 χώρες ενέκριναν το «θαλασσοδάνειο»
- Παρίσι,
Μαρία Δεναξά
Αποδυναμωμένοι και διχασμένοι, οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχασαν ακόμα λίγο από το κύρος τους στην τελευταία Σύνοδο Κορυφής. Το ξημέρωμα της Πέμπτης προς Παρασκευή, γύρω στις 3 π.μ., έπειτα από δεκαέξι ώρες έντονων διαπραγματεύσεων, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων της Ευρώπης ανακοίνωσαν ότι η Ε.Ε. θα ξεκλειδώσει δάνειο 90 δισεκατομμυρίων ευρώ για την Ουκρανία, για τα επόμενα δύο χρόνια, χωρίς να αγγίξει τα «παγωμένα» ρωσικά περιουσιακά στοιχεία.
Είναι το εφεδρικό σχέδιο που προτιμήθηκε μετά την εξέγερση της οποίας ηγήθηκε ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ Ντε Βέβερ ενάντια στο σενάριο που πρότεινε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ο Βέλγος πρωθυπουργός νίκησε, όπως και η σύμμαχός του, η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι, που πέτυχε την αναβολή της υπογραφής της συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου Mercosur. Για την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία αποδοκιμάστηκε σε δύο μέτωπα, το κλίμα είναι βαρύ.
Η Μόσχα και η Ουάσινγκτον έχουν κάθε λόγο να δηλώνουν ικανοποιημένες. Το Κίεβο, ωστόσο, θα λάβει τα χρήματα που περίμενε. Ενα δάνειο 90 δισεκατομμυρίων ευρώ, για τα επόμενα δύο χρόνια, με μηδενικό επιτόκιο, χρηματοδοτούμενο από τον προϋπολογισμό της Ε.Ε., το οποίο «θα αποπληρωθεί μόνο μετά τον πόλεμο, όταν η Ρωσία θα έχει πληρώσει πολεμικές αποζημιώσεις». Με άλλα λόγια, ποτέ! Το νέο «θαλασσοδάνειο» στον Βολοντίμιρ Ζελένσκι θα πληρώσουν και πάλι οι Ευρωπαίοι φορολογούμενοι, μόνιμοι χορηγοί του παραλογισμού των Βρυξελλών.
Τα 90 δισεκατομμύρια αντιστοιχούν στα δύο τρίτα των 137 δισεκατομμυρίων που θα χρειαζόταν το Κίεβο. Χωρίς αυτή την ευρωπαϊκή λύση και ενώ οι Αμερικανοί έχουν αποφασίσει να κλείσουν τη στρόφιγγα της βοήθειας, η Ουκρανία θα έμενε χωρίς χρήματα ήδη από το πρώτο τρίμηνο του 2026.
«Πρόκειται για ένα καθοριστικό μήνυμα για να τελειώσει ο πόλεμος, διότι ο Πούτιν θα κάνει παραχωρήσεις μόνο όταν καταλάβει ότι ο πόλεμός του δεν του αποφέρει τίποτα» σχολίασε ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, που ήταν ένας από τους πιο ένθερμους υπερασπιστές της χρήσης των «παγωμένων» ρωσικών περιουσιακών στοιχείων. Η απόφαση ελήφθη ομόφωνα. Αλλά γι’ αυτό έπρεπε πρώτα να «εξουδετερωθούν» οι πιο απρόθυμοι. Η Ουγγαρία, η Σλοβακία και η Τσεχική Δημοκρατία, οι τρεις χώρες που αρνούνται να υποστηρίξουν την Ουκρανία, έλαβαν εξαίρεση, με την προϋπόθεση να μη βυθίσουν το ευρωπαϊκό σχέδιο.
«Καμία κινητοποίηση πόρων από τον προϋπολογισμό της Ενωσης ως εγγύηση για αυτό το δάνειο δεν θα έχει αντίκτυπο στις οικονομικές υποχρεώσεις της Τσεχικής Δημοκρατίας, της Ουγγαρίας και της Σλοβακίας» αναφέρουν ρητά τα συμπεράσματα της Συνόδου Κορυφής. Ο Ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Ορμπαν κατάφερε έτσι να σώσει τα προσχήματα. Ισως και να πανηγυρίσει νίκη: δεν θα δώσει ούτε ένα ευρώ στην Ουκρανία, εν αντιθέσει με την Ελλάδα, και κατάφερε να προστατεύσει -τουλάχιστον προς το παρόν- τα «παγωμένα» ρωσικά περιουσιακά στοιχεία.
«Παρά τις πρόσφατες φάρσες, αυτή η χρήση των “παγωμένων” ρωσικών περιουσιακών στοιχείων αποτελεί πλέον κλειστό κεφάλαιο» δήλωσε ο Ορμπαν στους δημοσιογράφους στο τέλος της Συνόδου Κορυφής, και πρόσθεσε ότι αν η Ενωση είχε επιλέξει αυτή τη λύση, «θα μας είχε βυθίσει αμέσως σε πόλεμο».
Το ίδιο έσπευσε να επαναλάβει την Παρασκευή το πρωί στο X. «Αυτό το σχέδιο θα είχε εμπλέξει την Ευρώπη στον πόλεμο και θα είχε επιβάλει οικονομικό βάρος 1 τρισ. ουγγρικών φιορινιών στην Ουγγαρία. Καταφέραμε να προστατεύσουμε τις ουγγρικές οικογένειες από αυτό» έγραψε, και συνέχισε:
«Το κακό νέο είναι ότι οι προετοιμασίες πολέμου συνεχίζονται σαφώς στις Βρυξέλλες. Η Ουγγαρία παραμένει η φωνή της ειρήνης στην Ευρώπη και δεν θα αφήσει τα χρήματα των Ούγγρων φορολογούμενων να χρηματοδοτήσουν την Ουκρανία. Μόνο μια κυβέρνηση πατριωτών μπορεί να εγγυηθεί την ειρήνη και να διασφαλίσει ότι τα ουγγρικά κονδύλια δεν θα στέλνονται στην Ουκρανία. Αν υπήρχε μια φιλοευρωπαϊκή κυβέρνηση στην Ουγγαρία, θα ωθούσε τη χώρα στον πόλεμο και θα ξόδευε μέχρι το τελευταίο σεντς για να υποστηρίξει την Ουκρανία. Δεν μπορούμε και δεν θέλουμε να αφήσουμε αυτό να συμβεί!».
Αρχικά, η διαμάχη περιστρεφόταν έντονα γύρω από τα «παγωμένα» ρωσικά κρατικά περιουσιακά στοιχεία. Η Επιτροπή είχε προτείνει μια τολμηρή λύση: ένα «δάνειο αποζημίωσης» ύψους 90 δισεκατομμυρίων ευρώ, με εγγύηση αυτά τα κεφάλαια. Το Κίεβο θα αποπλήρωνε το δάνειο μόνο όταν η Μόσχα κατέβαλλε τις πολεμικές αποζημιώσεις, κάτι που προβλέπεται και στη λύση που τελικά επελέγη. Ο Μπαρτ Ντε Βέβερ, η χώρα του οποίου φιλοξενεί μέσω της Euroclear τη συντριπτική πλειονότητα αυτών των κεφαλαίων (περίπου 210 δισ. ευρώ), αντιτάχθηκε σθεναρά εδώ και εβδομάδες, φοβούμενος τόσο ρωσικά αντίποινα όσο και σοβαρούς χρηματοοικονομικούς κινδύνους.
Η Μόσχα, άλλωστε, άρχισε να απειλεί την Euroclear και άλλες ευρωπαϊκές τράπεζες που διαχειρίζονται ρωσικά κεφάλαια. Το σενάριο αυτό είχε σημαντικές νομικές δυσκολίες. Ο Μπαρτ Ντε Βέβερ απαιτούσε σχεδόν απεριόριστες εγγυήσεις από τα άλλα ευρωπαϊκά κράτη σε περίπτωση προβλημάτων με τη Μόσχα. Μόνο η Γερμανία είχε δεσμευτεί να πάει αρκετά μακριά· οι άλλες ευρωπαϊκές χώρες αρνήθηκαν να υπογράψουν λευκή επιταγή στο Βέλγιο.
Μια επώδυνη λύση κι ένα κοινό χρέος
Παράλληλα, η αμερικανική κυβέρνηση άσκησε πιέσεις σε ευρωπαϊκές χώρες, στις Βρυξέλλες και ιδιαίτερα στην Τζόρτζια Μελόνι, ώστε να εγκαταλείψουν την ιδέα. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, που βρέθηκε την Πέμπτη στις Βρυξέλλες για να υπερασπιστεί τη θέση του, ήλπιζε στη λύση με τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία «για να πληρώσει η Ρωσία».
Ωστόσο, ο συμβιβασμός τον καθησυχάζει: Θα λάβει το ποσό που του υποσχέθηκαν και τα ρωσικά κεφάλαια παραμένουν «παγωμένα» μέχρι το τέλος του πολέμου.
Για τον Φρίντριχ Μερτς, που αντιτίθεται σε κάθε κοινό χρέος, η λύση παραμένει επώδυνη. Ο Εμανουέλ Μακρόν, από την πλευρά του, έφυγε από τις Βρυξέλλες τονίζοντας ότι «θα ήταν χρήσιμο να μιλήσουμε ξανά στον Βλαντιμίρ Πούτιν», ενώ νέες συνομιλίες προγραμματίζονται στις Ηνωμένες Πολιτείες.
«Πιστεύω ότι εμείς, Ευρωπαίοι και Ουκρανοί, έχουμε συμφέρον να βρούμε το πλαίσιο για να επανεκκινήσουμε αυτή τη συζήτηση με θεσμικό τρόπο. Διαφορετικά, συζητάμε μεταξύ μας, ενώ άλλοι διαπραγματευτές θα συνομιλούν μόνοι τους με τους Ρώσους, κάτι που δεν είναι το καλύτερο» δήλωσε ο Μακρόν φεύγοντας από τις Βρυξέλλες.
Την Παρασκευή το Κρεμλίνο, διά στόματος του απεσταλμένου του Κίριλ Ντμίτριεφ, χαιρέτισε την ευρωπαϊκή απόφαση να μην αγγίξει τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία. «Ο νόμος και η κοινή λογική κέρδισαν, προς το παρόν, μια νίκη» αντέδρασε στο Telegram. Αυτή η εξέλιξη ενισχύει την αίσθηση ότι οι Ευρωπαίοι δεν τόλμησαν να αναλάβουν ρίσκα και προτίμησαν μια πρόχειρη λύση που δεν συγκρούεται ευθέως με τη Μόσχα. Σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους, «η συζήτηση για τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία δύσκολα θα κλείσει οριστικά».
