Η χρονιά της Σελήνης και των μεγάλων εκλείψεων – Από «ματωμένες» Σελήνες έως ολικές εκλείψεις
Το 2026 προμηνύεται μια εξαιρετικά πλούσια χρονιά για τους φίλους της αστρονομίας και της παρατήρησης του νυχτερινού ουρανού. Το νέο σεληνιακό έτος θα προσφέρει μια εντυπωσιακή ακολουθία φαινομένων: υπερπανσέληνους, μια δραματική ολική ηλιακή έκλειψη, μια ολική σεληνιακή έκλειψη με «ματωμένη» Σελήνη, αλλά και πολλές όμορφες συνόδους της λεπτής ημισελήνου με φωτεινούς πλανήτες και αστρικά σμήνη.
Τα περισσότερα από αυτά τα φαινόμενα είναι ορατά με γυμνό μάτι, αν και ένα ζευγάρι κιάλια ή ένα μικρό τηλεσκόπιο μπορεί να απογειώσει την εμπειρία. Ακολουθούν οι σημαντικότερες ημερομηνίες που αξίζει να σημειώσει κανείς στο ημερολόγιό του.
- Η πρώτη υπερπανσέληνος του έτους – 3 Ιανουαρίου 2026 (σούρουπο)
Η πρώτη πανσέληνος του 2026, γνωστή ως «Πανσέληνος του Λύκου», θα είναι ταυτόχρονα και υπερπανσέληνος. Η Σελήνη θα βρίσκεται πολύ κοντά στο περίγειό της, εμφανιζόμενη μεγαλύτερη και φωτεινότερη από το συνηθισμένο. Πρόκειται για την πρώτη από τις τρεις υπερπανσελήνους του 2026 και την τελευταία μιας ακολουθίας τεσσάρων που ξεκίνησε στα τέλη του 2025.
- Δακτυλιοειδής ηλιακή έκλειψη – «Δαχτυλίδι της φωτιάς» – 17 Φεβρουαρίου 2026 (ημέρα)
Στις 17 Φεβρουαρίου, η Σελήνη θα καλύψει έως και το 96% του κέντρου του Ηλίου, δημιουργώντας μια εντυπωσιακή δακτυλιοειδή έκλειψη διάρκειας έως 2 λεπτών και 20 δευτερολέπτων. Ωστόσο, το φαινόμενο θα είναι πλήρως ορατό μόνο από ελάχιστους επιστήμονες σε απομονωμένους σταθμούς της Ανταρκτικής, όπως ο γαλλοϊταλικός σταθμός Concordia και ο ρωσικός σταθμός Mirny. Μερική έκλειψη θα παρατηρηθεί σε περιοχές της Ανταρκτικής, καθώς και από τμήματα της νότιας Αφρικής και της Αργεντινής.
- Λεπτή ημισέληνος και Ερμής – 18 Φεβρουαρίου 2026 (μετά τη δύση)
Περίπου 45 λεπτά μετά τη δύση του Ηλίου, θα εμφανιστεί ένα σχετικά σπάνιο θέαμα: η σύνοδος μιας εξαιρετικά λεπτής ημισελήνου με τον δυσδιάκριτο πλανήτη Ερμή. Η Σελήνη θα φωτίζεται μόλις κατά 2% και θα βρίσκεται χαμηλά στον δυτικό ορίζοντα, γεγονός που καθιστά τα κιάλια σχεδόν απαραίτητα. Χαμηλότερα θα διακρίνεται η Αφροδίτη, ενώ ψηλότερα ο Κρόνος.
- Ολική σεληνιακή έκλειψη – «Ματωμένη» Σελήνη – 2-3 Μαρτίου 2026 (νύχτα – ξημέρωμα)
Οι ολικές σεληνιακές εκλείψεις συχνά εμφανίζονται σε τριάδες. Μετά τις δύο του 2025, η τρίτη και τελευταία έως το 2029 θα συμβεί στις αρχές Μαρτίου του 2026. Η πανσέληνος του Σκουληκιού θα περάσει μέσα από τη σκιά της Γης, αποκτώντας για 58 λεπτά έναν κοκκινοπορτοκαλί χρωματισμό, ορατό από περιοχές της δυτικής Βόρειας Αμερικής, της Αυστραλίας, της Νέας Ζηλανδίας, της Ανατολικής Ασίας και του Ειρηνικού.
- Ημισέληνος και Αφροδίτη – 20 Μαρτίου 2026 (μετά τη δύση)
Άλλο ένα όμορφο ουράνιο στιγμιότυπο θα προσφερθεί περίπου 45 λεπτά μετά τη δύση, όταν μια αυξανόμενη ημισέληνος, φωτισμένη κατά 5%, θα «κρέμεται» πάνω από τη λαμπρή Αφροδίτη. Απαραίτητος ένας καθαρός δυτικός ορίζοντας και, ιδανικά, κιάλια.
- Σελήνη, Αφροδίτη και Πλειάδες – 19 Απριλίου 2026 (μετά τη δύση)
Μία ώρα μετά τη δύση του Ηλίου, η αυξανόμενη ημισέληνος (9% φωτισμένη) θα πλησιάσει τις Πλειάδες – το γνωστό σμήνος των «Επτά Αδελφών» – με την Αφροδίτη να λάμπει από κάτω. Το σκηνικό θα πλαισιώνεται από τα αστέρια του Ωρίωνα που θα δύουν.
- Ολική ηλιακή έκλειψη – 12 Αυγούστου 2026 (ημέρα)
Στις 12 Αυγούστου, η Σελήνη θα επιτελέσει το πιο εντυπωσιακό της «κόλπο», καλύπτοντας πλήρως τον Ήλιο για έως 2 λεπτά και 18 δευτερόλεπτα. Η ολική έκλειψη θα είναι ορατή από την ανατολική Γροιλανδία, τη δυτική Ισλανδία και τη βόρεια Ισπανία. Σε ολόκληρη την Ευρώπη θα παρατηρηθεί βαθιά μερική έκλειψη, ενώ η Βόρεια Αμερική θα δει μια μικρότερη μερική κάλυψη.
- Μερική σεληνιακή έκλειψη – 27-28 Αυγούστου 2026 (μετά τη δύση)
Η δεύτερη σεληνιακή έκλειψη του 2026 θα είναι μερική και ορατή από τη Βόρεια και Νότια Αμερική, την Ευρώπη και την Αφρική. Αν και δεν θα υπάρξει ολικότητα – ένα μικρό 4% της Σελήνης θα μείνει εκτός σκιάς – το μεγαλύτερο μέρος της επιφάνειας θα αποκτήσει κοκκινωπές αποχρώσεις, με τη σκιά της Γης να κινείται αργά πάνω στον δίσκο.
- Η Σελήνη στο σμήνος της Κυψέλης (M44) – 8 Σεπτεμβρίου 2026 (πριν την ανατολή)
Περίπου 45 λεπτά πριν από την ανατολή του Ηλίου, μια φθίνουσα ημισέληνος (9%) θα βρεθεί ακριβώς κάτω από το σμήνος της Κυψέλης (M44), το οποίο περιλαμβάνει περίπου 1.000 αστέρια και απέχει 600 έτη φωτός. Τα κιάλια είναι απαραίτητα για καλή θέαση.
- Σύνοδος Σελήνης και Κρόνου – 26 Σεπτεμβρίου 2026 (μετά τη δύση)
Ο Κρόνος θα κυριαρχεί στον νυχτερινό ουρανό προς το τέλος του 2026 και θα γίνει ιδιαίτερα εντυπωσιακός όταν η Σελήνη περάσει κοντά του, λίγο πριν γίνει πανσέληνος, στον ανατολικό ουρανό.
- Ημισέληνος και Δίας – 6 Οκτωβρίου 2026 (πριν την ανατολή)
Ένα σπάνιο και εξαιρετικά εντυπωσιακό φαινόμενο: η Σελήνη και ο Δίας θα βρεθούν σε απόσταση μόλις 10 δευτερολέπτων του τόξου μεταξύ τους. Περίπου 90 λεπτά πριν από την ανατολή, η Σελήνη (20% φωτισμένη) θα δείχνει έντονα το φαινόμενο της «Γήινης λάμψης», δίπλα στον γιγάντιο πλανήτη.
- Σελήνη, Άρης και Δίας – 2 Νοεμβρίου 2026 (πριν την ανατολή)
Ο Άρης, που θα απουσιάζει από τον νυχτερινό ουρανό στο πρώτο μισό του έτους, θα κάνει αισθητή την παρουσία του από τον Οκτώβριο. Στις 2 Νοεμβρίου, μια φθίνουσα ημισέληνος (43%) θα πλησιάσει τον Κόκκινο Πλανήτη, με τον Δία λίγο χαμηλότερα.
- Η κοντινότερη υπερπανσέληνος από το 2019 – 23 Δεκεμβρίου 2026 (σούρουπο)
Από τις τρεις υπερπανσελήνους του 2026 (3 Ιανουαρίου, 24 Νοεμβρίου και 23 Δεκεμβρίου), αυτή του Δεκεμβρίου ξεχωρίζει. Θα είναι η πιο κοντινή πανσέληνος στη Γη από το 2019, σε απόσταση μόλις 356.740 χιλιομέτρων. Θα είναι περίπου 100 χιλιόμετρα πιο κοντά από την υπερπανσέληνο του Φεβρουαρίου 2019, καθιστώντας τη τη μεγαλύτερη και φωτεινότερη πανσέληνο των τελευταίων σχεδόν οκτώ ετών. Ωστόσο, ακόμη πιο κοντινές υπερπανσέληνοι αναμένονται στις 10 Φεβρουαρίου 2028 και στις 30 Μαρτίου 2029.
