Μεγάλος είναι ο κίνδυνος στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, λόγω της έντασης στον Περσικό κόλπο
Η κλιμάκωση της έντασης στην ευρύτερη περιοχή του Περσικού Κόλπου και η αυξανόμενη συχνότητα επιθέσεων σε εμπορικά πλοία επαναφέρουν στο προσκήνιο το ζήτημα της ασφάλειας της ναυσιπλοΐας σε έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του κόσμου.
Συνολικά, πάνω από 200 πλοία (δεξαμενόπλοια, LNG carriers και φορτηγά) έχουν ρίξει άγκυρα κοντά στο στενό του Ορμούζ, περιμένοντας τις εξελίξεις.
Οι επιθέσεις από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ στο Ιράν έχουν ουσιαστικά παγώσει τη διέλευση των δεξαμενόπλοιων μέσω αυτού του παγκόσμιου ναυτικού διαδρόμου, οδηγώντας σε άνοδο τις τιμές του αργού πετρελαίου, εν μέσω ανησυχιών για την προσφορά.
Εάν η κατάσταση συνεχίσει να επιδεινώνεται, η αύξηση του κόστους των καυσίμων, τα ασφάλιστρα κινδύνου πολέμου και οι διαταραχές στις λειτουργίες θα μπορούσαν να αυξήσουν το συνολικό κόστος μεταφοράς και να πιέσουν ανοδικά τα ναύλα.
Σε αυτό το περιβάλλον αβεβαιότητας, οι ΗΠΑ επιχειρούν να διαμορφώσουν νέο πλαίσιο προστασίας της ναυσιπλοΐας, εξετάζοντας την ανάπτυξη στρατιωτικής συνοδείας και οικονομικών εργαλείων στήριξης των θαλάσσιων εμπορικών δραστηριοτήτων, με στόχο την απρόσκοπτη ροή ενέργειας προς τις διεθνείς αγορές.
Μπορεί να δημιουργηθεί μηχανισμός προστασίας για τα πλοία που διέρχονται;
Η «ομπρέλα προστασίας» για τη ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο, που ανακοίνωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, επιχειρεί να απαντήσει σε ένα κρίσιμο ερώτημα για την παγκόσμια οικονομία.
Μπορούν οι Ηνωμένες Πολιτείες να διασφαλίσουν την ασφαλή διέλευση των πλοίων από το Στενό του Ορμούζ;
Το σχέδιο προβλέπει τη δημιουργία ενός πολυεπίπεδου συστήματος προστασίας για τις ενεργειακές ροές στην περιοχή, η οποία αποτελεί έναν από τους πιο στρατηγικούς ενεργειακούς διαδρόμους του πλανήτη, μέσω του οποίου διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας θαλάσσιας διακίνησης πετρελαίου.
Ο Ντόναλντ Τραμπ μέσω ανάρτησής του στο Truth Social τόνισε ότι το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ είναι έτοιμο να ξεκινήσει συνοδείες δεξαμενόπλοιων στο Στενό του Ορμούζ «το συντομότερο δυνατό», με στόχο την διασφάλιση της ελεύθερης ροής ενέργειας. Παράλληλα, η αμερικανική κυβέρνηση εξετάζει και οικονομικά εργαλεία για τη μείωση της αβεβαιότητας στις θαλάσσιες μεταφορές.
Στελέχη της εταιρείας ναυτιλιακής ασφάλειας Diaplous ανέφεραν ότι η ανακοίνωση των ΗΠΑ έρχεται μετά την απόσυρση κάλυψης πολέμου από μεγάλους ασφαλιστικούς οργανισμούς για πλοία που διασχίζουν ύδατα γύρω από το Ιράν και τον Περσικό Κόλπο.
Τόνισαν επίσης ότι η εντολή του Τραμπ στην U.S. International Development Finance Corporation αφορά την παροχή, με «λογικό κόστος», ασφάλισης πολιτικού κινδύνου και οικονομικών εγγυήσεων για τις εμπορικές δραστηριότητες στην περιοχή, με ιδιαίτερη έμφαση στον ενεργειακό τομέα.
Τα στελέχη της Diaplous υπογράμμισαν ότι η πρωτοβουλία θα είναι διαθέσιμη σε όλες τις ναυτιλιακές εταιρείες, αλλά επί του παρόντος δεν έχουν δοθεί σαφείς λεπτομέρειες σχετικά με τον χρόνο και τον τρόπο υλοποίησης, καθώς και το οικονομικό πλαίσιο.
Τι αναφέρει η Diaplous στο επιχειρησιακό επίπεδο;
Στο επιχειρησιακό επίπεδο, η Diaplous επισημαίνει ότι την ευθύνη για την ασφάλεια της περιοχής φέρει η Κεντρική Στρατιωτική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM), η οποία διαθέτει ισχυρή παρουσία με αεροπλανοφόρα, μαχητικά, μη επανδρωμένα συστήματα και αντιαεροπορικές δυνάμεις, και μπορεί να επέμβει όποτε χρειαστεί, αλλά όχι άμεσα.
Οι επιχειρησιακές απαιτήσεις όμως για ένα τέτοιο εγχείρημα είναι πολύπλοκες και απαιτούν προσεκτικό σχεδιασμό, συντονισμό και εκτίμηση ρίσκου, ενώ μπορεί να χρειαστούν περαιτέρω ενίσχυση δυνάμεων.
Το μοντέλο της συνοδείας εμπορικών πλοίων θυμίζει την επιχείρηση Operation Earnest Will τη δεκαετία του 1980, όταν το αμερικανικό ναυτικό είχε αναλάβει την προστασία δεξαμενόπλοιων κατά τη διάρκεια του «Πολέμου των Τάνκερς», στο αποκορύφωμά του στον Περσικό Κόλπο.
Τότε, Ιράν και Ιράκ επιτίθεντο σε πετρελαιοφόρα, απειλώντας τη διεθνή ναυσιπλοΐα και τις ενεργειακές ροές.
Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις και η πιθανότητα ναρκοθέτησης του Ορμούζ
Η Diaplous σημειώνει ότι το Ιράν φαίνεται να εφαρμόζει στρατηγική φθοράς, χρησιμοποιώντας μαζικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη χαμηλού κόστους (~15.000 δολάρια το καθένα).
Η αντιμετώπισή τους από τις αμερικανικές δυνάμεις απαιτεί την χρήση αντιαεροπορικών πυραύλων, που κοστίζουν πολύ περισσότερο, δημιουργώντας μια άνιση οικονομική αντιπαράθεση.
Επιπλέον, προκαλεί ανησυχία το γεγονός πως το Ιράν δεν έχει ενεργοποιήσει ακόμα το πλήρες οπλοστάσιό του, όπως υπερηχητικούς ή προηγμένους βαλλιστικούς πυραύλους, γεγονός που αυξάνει την αβεβαιότητα για την επόμενη φάση της κρίσης.
Ι
διαίτερη ανησυχία προκαλεί και η πιθανότητα ναρκοθέτησης του Στενού του Ορμούζ, καθώς το Ιράν διαθέτει σημαντικά αποθέματα θαλάσσιων ναρκών.
Ανάλογη τακτική έχει εφαρμοστεί και στον πόλεμο Ουκρανίας – Ρωσίας, με αποτέλεσμα τον αποκλεισμό θαλάσσιων περασμάτων και λιμένων.
Η Diaplous επισημαίνει ότι ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε να οδηγήσει σε παρατεταμένο αποκλεισμό, με σοβαρές επιπτώσεις στην παγκόσμια αγορά ενέργειας και το θαλάσσιο εμπόριο.
Παρά την ένταση, οι αναλυτές εκτιμούν ότι οι μέχρι τώρα επιθέσεις έχουν κυρίως συμβολικό χαρακτήρα, με σκοπό την άσκηση ψυχολογικής πίεσης και την προβολή ισχύος, παρά την πρόκληση εκτεταμένων καταστροφών. Η κατάσταση έχει ήδη δημιουργήσει κόπωση.
Σύμφωνα με σχετικό πίνακα της Diaplous, οι αναλυτές θεωρούν ότι η μείωση των επιθέσεων από το Ιράν μετά την έναρξη των επιχειρήσεων ίσως σηματοδοτεί είτε προετοιμασία για παρατεταμένη σύγκρουση είτε στρατηγική αύξηση του κόστους για τους αντιπάλους.
Εφόσον το Ιράν συνεχίσει τις επιθέσεις, αυτές πιθανότατα θα επικεντρωθούν σε περιφερειακές χώρες και λιγότερο στη θάλασσα, απαιτώντας εκτεταμένη ανάπτυξη αντιαεροπορικών συστημάτων και ενδεχομένως δημιουργώντας προβλήματα στις αεροπορικές μεταφορές στην περιοχή.
Τα στοιχεία του πίνακα δείχνουν σημαντικές διακυμάνσεις στην δραστηριότητα των ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων και drones τις τελευταίες ημέρες, με καταγραφές πάνω από 300 εκτοξεύσεις drones και 350 βαλλιστικών πυραύλων στις 28 Φεβρουαρίου, κορύφωση με 550 drones και 175 πυραύλους την 1η Μαρτίου, και σταδιακή αποκλιμάκωση από τότε.
Μπορούν οι ΗΠΑ να διασφαλίσουν την προστασία των πλοίων;
Η υλοποίηση ενός ολοκληρωμένου σχεδίου προστασίας της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ απαιτεί συνδυασμό στρατιωτικών, τεχνολογικών και επιχειρησιακών μέτρων. Το πολυεπίπεδο αυτό σύστημα στοχεύει να διασφαλίσει ότι τα εμπορικά πλοία, κυρίως τα δεξαμενόπλοια μεταφοράς ενέργειας, θα μπορούν να διασχίζουν την περιοχή με τους λιγότερους δυνατούς κινδύνους.
Κεντρικό ρόλο παίζει η συνοδεία εμπορικών πλοίων από μονάδες του US Navy, με αντιτορπιλικά και καταδρομικά εξοπλισμένα με κατευθυνόμενους πυραύλους, που μπορούν να προστατεύουν τις διαδρομές από επιθέσεις με πυραύλους, drones ή ταχύπλοα.
Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο αποτελεί η εναέρια επιτήρηση, με περιπολίες μαχητικών και αεροσκαφών ναυτικής επιτήρησης, καθώς και μη επανδρωμένων αεροσκαφών όπως το P-8 Poseidon, που μπορούν να εντοπίζουν ύποπτες κινήσεις μεγάλων αποστάσεων και να προειδοποιούν εγκαίρως.
Επιπλέον, η αντιαεροπορική και αντιπυραυλική άμυνα, με συστήματα όπως το Aegis, Patriot και THAAD, παίζουν καθοριστικό ρόλο στον εντοπισμό και την αναχαίτιση πυραύλων και drones.
Η διεθνής συνεργασία μέσω κοινών περιπολιών και πολυεθνικών αποστολών ενισχύει το δίκτυο επιτήρησης στον Περσικό Κόλπο και τις βασικές θαλάσσιες οδούς.
Παράγοντες που μπορούν να δυσχεράνουν μια τέτοια επιχείρηση είναι η μαζική χρήση UAVs για κορεσμό των αμυντικών συστημάτων, επιθέσεις με ταχύπλοα kamikaze και η εκτεταμένη ακτογραμμή του Ιράν, που δίνει δυνατότητα επιχειρήσεων από τις ακτές.
Ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρά πλήγματα και πιθανή αναθεώρηση του όλου σχεδιασμού.
Οι ΗΠΑ και το οπλοστάσιο τους
Οι ΗΠΑ διαθέτουν ένα ευρύ φάσμα αεροπορικών, ναυτικών και πυραυλικών συστημάτων στην περιοχή. Σύμφωνα με πληροφορίες, στις πρώτες ώρες των επιχειρήσεων χρησιμοποιήθηκαν βομβαρδιστικά μεγάλης εμβέλειας, μαχητικά, drones και συστήματα αντιπυραυλικής άμυνας.
Αεροπλάνα όπως τα B-1B, B-2, B-52 και μαχητικά F-15, F-16, F-18, καθώς και stealth F-22 και F-35, επιχειρούν για την προσβολή στόχων και την εναέρια κυριαρχία.
Τα drones MQ-9 Reaper χρησιμοποιούνται τόσο για αναγνώριση όσο και για στοχευμένα πλήγματα, ενώ η άμυνα ενισχύεται με συστήματα Patriot και THAAD.
Στη θάλασσα, αμερικανικά αεροπλανοφόρα και αντιτορπιλικά με πυραύλους προστατεύουν τις περιοχές, ενώ τα P-8 Poseidon πραγματοποιούν συνεχείς περιπολίες. Τα μεταγωγικά C-17 και C-130 διευκολύνουν τη μεταφορά δυνάμεων και υλικού.
Οι στόχοι των επιχειρήσεων περιλαμβάνουν στρατιωτικές εγκαταστάσεις, κέντρα διοίκησης, συστήματα αεράμυνας, βάσεις πυραύλων και ναυτικές δυνάμεις.
Οι επιπτώσεις στην αγορά
Οι εξελίξεις έχουν ήδη επηρεάσει την παγκόσμια ναυτιλία. Τα ναύλα των δεξαμενόπλοιων έχουν εκτοξευθεί, με το κόστος ασφάλισης να έχει αυξηθεί 12 φορές, παρά την υπόσχεση του Τραμπ για υποστήριξη του εμπορίου μέσω του πετρελαϊκού διαδρόμου.
Οι πλοιοκτήτες λαμβάνουν προσφορές εκατομμυρίων δολαρίων για ασφάλιση διέλευσης από το στενό ή σε περιοχές υψηλού κινδύνου, με τα ασφάλιστρα να αυξάνονται έως και 3% του κόστους ενός πλοίου.
Ενδεικτικά, το κόστος ναύλωσης για VLCC από τη Μέση Ανατολή προς την Κίνα έχει τριπλασιαστεί σε λίγες ημέρες, από περίπου 120.000 δολάρια την ημέρα σε πάνω από 450.000.
Η ενεργειακή αγορά επηρεάζεται άμεσα: η Κίνα, ο μεγαλύτερος εισαγωγέας πετρελαίου, βλέπει τις τιμές των συμβολαίων να αυξάνονται σημαντικά, με άνοδο 31% σε μία εβδομάδα, ενώ τα διεθνή συμβόλαια Brent και WTI έχουν αυξηθεί κατά περίπου 12%.
Στον τομέα των εμπορευματοκιβωτίων, περίπου 130 πλοία έχουν παγιδευτεί δυτικά του Ορμούζ, με πολλές εταιρείες να έχουν αναδρομολογήσει τις διαδρομές τους γύρω από την Αφρική και να περιορίζουν τις διέλευσεις από το Σουέζ.
Επιχείρηση επιστροφής επιβατών από την MSC Cruises
Σε δυσχερή θέση βρίσκονται χιλιάδες επιβάτες κρουαζιέρας στον Αραβικό Κόλπο, λόγω των περιορισμένων πτήσεων και της αναστολής αποχώρησης. Τρία κρουαζιερόπλοια παραμένουν αγκυροβολημένα σε λιμάνια του Ντουμπάι, του Άμπου Ντάμπι και της Ντόχα.
Η MSC Cruises έχει ήδη ξεκινήσει ειδικό σχέδιο απομάκρυνσης των επιβατών του MSC Euribia, με πέντε ναυλωμένες πτήσεις να έχουν προγραμματιστεί έως το τέλος της εβδομάδας, επιτρέποντας την αποχώρηση περίπου 1.000 επιβατών. Εξετάζονται και πρόσθετες λύσεις, όπως η αξιοποίηση εμπορικών πτήσεων και η διοργάνωση επιπλέον πτήσεων σε συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές.
ΠΗΓΗ: ΑΠΕ-ΜΠΕ
