Υστερα από μήνυση 20χρονης, δικαστήριο έκρινε ένοχες τις Meta και Google επειδή προκαλούν σκόπιμα εξάρτηση, προκειμένου να αποκομίζουν κέρδη
Ολοι αυτοί οι μεγιστάνες των εταιριών τεχνολογίας έχουν ο καθένας συσσωρεύσει πλούτο μεγαλύτερο και από εθνικά κράτη, χωρίς οι επιχειρήσεις τους να παράγουν τίποτα. Στις διάφορες πλατφόρμες και εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης, όπως facebook, YouTube κ.λπ., το προϊόν είμαστε εμείς, οι χρήστες.
- Από τον Βασίλη Γαλούπη
Προχθές Τετάρτη, αμερικανικό δικαστήριο εξέδωσε μια ιστορική απόφαση που πρόκειται να έχει συνέπειες διεθνώς. Η Meta, το πρώην facebook και ιδιοκτησίας Ζάκερμπεργκ, και η Google (YouTube) κρίθηκαν ένοχες πως προκαλούν σκόπιμα εθισμό στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, προκειμένου να αποκομίζουν κέρδη.
Το δικαστήριο του Λος Aντζελες διαβουλεύτηκε επί εννέα ημέρες στην υπόθεση μήνυσης μιας γυναίκας εναντίον πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης για εθισμό από την παιδική της ηλικία. Τελικά επιδίκασε στην ενάγοντα αποζημίωση συνολικού ύψους 6 εκατ. δολ. Η σήμερα 20χρονη, που στη δίκη εμφανίζεται με τα αρχικά K.G.M., κατέθεσε ότι άρχισε να χρησιμοποιεί τα social media από την ηλικία των 6 ετών και γρήγορα ανέπτυξε ψυχαναγκαστικά πρότυπα χρήσης, καταλήγοντας να περνά 16 ώρες την ημέρα στο Instagram. «Meta και YouTube», υποστήριξε, «έκαναν σκόπιμες επιλογές σχεδιασμού, για παράδειγμα, το ατέλειωτο σκρολάρισμα, με σκοπό οι πλατφόρμες τους να γίνουν πιο εθιστικές για τα παιδιά, προκειμένου να αυξήσουν τα κέρδη».
Ο δικηγόρος της Μαρκ Λάνιερ κατέθεσε: «Αυτές οι εταιρίες κατασκεύασαν λογισμικά σχεδιασμένα να εθίζουν τον εγκέφαλο των παιδιών και το έκαναν επίτηδες. Πώς κάνεις ένα παιδί να μην αφήνει ποτέ κάτω το τηλέφωνο; Αυτό ονομάζεται μηχανική του εθισμού. Αυτοί το σχεδίασαν, αυτοί έβαλαν αυτές τις λειτουργίες στα τηλέφωνα». Στους ενόρκους αποκαλύφθηκε ότι η Meta του Ζάκερμπεργκ στις εσωτερικές της επικοινωνίες συνέκρινε τις επιπτώσεις της πλατφόρμας με την προώθηση ναρκωτικών και τζόγου. Ενα υπόμνημα του YouTube φέρεται ότι περιέγραφε τον «εθισμό των θεατών» ως στόχο και ένας υπάλληλος του Instagram κατέθεσε ότι «η εταιρία στελεχωνόταν ουσιαστικά από προωθητές».
Στη μήνυσή της η κοπέλα ισχυρίστηκε ότι από την ηλικία των 10 είχε πάθει κατάθλιψη και αυτοτραυματιζόταν. Στα 13 της ο ψυχοθεραπευτής της τη διέγνωσε με διαταραχή σωματικής δυσμορφίας και κοινωνική φοβία, την οποία η γυναίκα αποδίδει στη χρήση Instagram και YouTube. Ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της Meta, υποστήριξε τη γνωστή «καραμέλα», ότι δηλαδή μακροχρόνια πολιτική της εταιρίας είναι να μην επιτρέπει τη χρήση των πλατφορμών της σε άτομα κάτω των 13 ετών.
Στην πραγματικότητα η Meta μια χαρά γνώριζε ότι μικρά παιδιά χρησιμοποιούν τις πλατφόρμες της και όταν οι σχετικές αποδείξεις παρουσιάστηκαν στον Ζάκερμπεργκ, η απάντησή του ήταν ότι «πάντα ευχόταν» να υπάρξει ταχύτερη πρόοδος στον εντοπισμό χρηστών κάτω των 13 ετών. Προχώρησε και σε διάφορες άλλες υπεκφυγές, όπως ότι είναι δύσκολο να επαληθεύσουν την ηλικία των χρηστών και ότι η ευθύνη θα πρέπει να βαρύνει τους κατασκευαστές κινητών συσκευών.
Οι… ευχές του Ζάκερμπεργκ πέρα από ανεύθυνες είναι κι υποκριτικές. Οι πλατφόρμες θησαυρίζουν βγάζοντας δισεκατομμύρια κάθε χρόνο μόνο από τις διαφημίσεις προς ανηλίκους. Σύμφωνα με έρευνα του Χάρβαρντ, οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης έβγαλαν –μόνο το 2022 και μόνο στις ΗΠΑ– κέρδη 11 δισ. δολάρια από διαφημίσεις προς χρήστες κάτω των 18 ετών.
Η υπόθεση της K.G.M. για πρόκληση εθισμού στα social media είναι η πρώτη του είδους της και δημιουργεί ένα νομικό προηγούμενο που οι εταιρίες κοινωνικής δικτύωσης ήθελαν να αποφύγουν όπως ο διάολος το λιβάνι. Είναι το δεύτερο μεγάλο χαστούκι για τον Ζάκερμπεργκ μέσα στην εβδομάδα. Αλλο ένα δικαστήριο, του Νέου Μεξικού, έκρινε ένοχη την εταιρία του στις 24 Μαρτίου για απόκρυψη πληροφοριών σχετικά με τους κινδύνους σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών και τις βλαβερές επιπτώσεις των πλατφορμών της στην ψυχική τους υγεία.
Ως φοιτητής στο Χάρβαρντ, ο Ζάκερμπεργκ είχε παραβιάσει βάσεις δεδομένων των φοιτητών για να συλλέξει προσωπικές τους πληροφορίες. Το 2004 o 19χρονος τότε δημιούργησε το facebook, αρχικά ως ιστότοπο κοινωνικής δικτύωσης για τους φοιτητές του πανεπιστημίου. Eκτοτε ο πλούτος του εκτοξεύτηκε με αδιανόητους ρυθμούς χάρη στη μαζική αύξηση των χρηστών και στα δισεκατομμύρια εσόδων μέσω στοχευμένης ψηφιακής διαφήμισης. Eτσι το 2008, σε ηλικία μόλις 23 χρόνων, είχε ήδη γίνει δισεκατομμυριούχος πουλώντας… αέρα κοπανιστό. Σήμερα θεωρείται ο δεύτερος πλουσιότερος άνθρωπος στον κόσμο.
Αλλος ένας πιτσιρικάς που είχε βρει ενδιαφέρουσα την ιδέα του Ζάκερμπεργκ και «συνεταιρίστηκαν» στη δημιουργία του facebook ήταν και ο επίσης φοιτητής Σον Πάρκερ. Το μερίδιό του στο facebook τον ανέδειξε επίσης σε δισεκατομμυριούχο από το τίποτα, όμως βγήκε δημόσια το 2017 και κατέκρινε την τεχνολογία που τον έκανε ζάπλουτο: «Μόνο ο Θεός ξέρει τι κάνει στον εγκέφαλο των παιδιών μας» δήλωσε και παραδέχτηκε πως «γνωρίζαμε ότι δημιουργούσαμε κάτι εθιστικό που εκμεταλλευόταν μια ευπάθεια στην ανθρώπινη ψυχολογία. Αλλάζει κυριολεκτικά τη σχέση των χρηστών με την κοινωνία, μεταξύ τους».
«Οταν δημιουργούσαμε το facebook», παραδεχόταν, «ο στόχος ήταν: Πώς καταναλώνουμε όσο το δυνατόν περισσότερο χρόνο και συνειδητή προσοχή; Με αυτό στο μυαλό φτιάξαμε λειτουργίες όπως το κουμπί “μου αρέσει” (“like”) για να εθίζουμε τους χρήστες με μια μικρή δόση ντοπαμίνης, ώστε να συνεχίζουν να ανεβάζουν περιεχόμενο».
ΜΑΡΚ ΖΑΚΕΡΜΠΕΡΓΚ
Επιχειρηματίας, ιδρυτής facebook
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ
Γεννήθηκε το 1984 στη Ν. Υόρκη. Το 2004 μαζί με συμφοιτητές του στο Χάρβαρντ ίδρυσε το facebook, που αρχικά προοριζόταν για χρήση μεταξύ των φοιτητών του πανεπιστημίου. Σήμερα η εταιρία του αξίζει περισσότερο από 500 δισ. δολάρια, σχεδόν δύο φορές όσο το ΑΕΠ της Ελλάδας. Η καθαρή περιουσία του εκτιμάται στα 115 δισ. δολ. και διατηρεί υπό τον έλεγχό του μέσω της μητρικής Meta, εκτός από το facebook, τόσο το Instagram όσο και το WhatsApp κ.ά. Το 2010 το περιοδικό «Time» τον ανέδειξε το «πρόσωπο της χρονιάς».
