Η ξεχωριστή λειτουργία του Πάσχα με Ελληνες και Σέρβους ιερείς, που φόρεσαν αυτοσχέδια «άμφια» πάνω από τις ριγέ μπλε και γκρι στολές των κρατουμένων
- Θεοφάνης Μαλκίδης*
Μετά τα Πάθη, τον Γολγοθά και τη Σταύρωση, έρχεται η Ανάσταση, για να δώσει τη βεβαιότητα της νίκης επί του θανάτου, την ελπίδα της ζωής. Ωστόσο, υπάρχουν μέσα στον πανδαμάτορα χρόνο συγκλονιστικές στιγμές που αποδεικνύουν στην πράξη το μήνυμα της Ανάστασης, όπως το 1945 στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Νταχάου.
Το κολαστήριο που δημιούργησαν οι ναζί δέχτηκε τους πρώτους Γερμανούς κρατουμένους και αργότερα τους λαούς που ήταν ενάντια στα σχέδια του Χίτλερ και πάνω από 200.000 κρατούμενοι βασανίστηκαν εκεί, άγνωστος αριθμός έγινε πειραματόζωο στα προγράμματα ευγονικής, ενώ χιλιάδες πέθαναν.
Οταν οι κρατούμενοι έφταναν στο στρατόπεδο με τη μακάβρια επιγραφή «Η Εργασία Απελευθερώνει», ξυλοκοπούνταν βάναυσα, κουρεύονταν και όλα τους τα προσωπικά αντικείμενα λεηλατούνταν από τους φρουρούς, ενώ οι περιουσίες είχαν ήδη δημευτεί.
Οι τιμωρίες περίμεναν κάθε στιγμή της διαβίωσης εκεί και περιελάμβαναν κρέμασμα σε γάντζους για ώρες και σε αρκετό ύψος ώστε τα πόδια τους να μην αγγίζουν το έδαφος, χτυπήματα, μαστίγωμα και απομόνωση για μέρες. Το τέλος αυτής της δοκιμασίας ήταν ο θάνατος.
Λύτρωση
Στις 28 Απριλίου 1945 εισήλθαν στο στρατόπεδο οι Αμερικανοί στρατιώτες και λίγες μέρες μετά οι ορθόδοξοι χριστιανοί κρατούμενοι γιόρτασαν μια συγκλονιστική Ανάσταση, με τον κρατούμενο Gleb Rahr από τη Λετονία να αναφέρει τα εξής:
«Είχα διαρκώς επίγνωση του γεγονότος ότι αυτά τα γεγονότα εκτυλίσσονταν κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας. Αλλά πώς θα μπορούσαμε να το ζήσουμε έξω από τις σιωπηλές, ατομικές προσευχές μας; Ενας συγκρατούμενος, ο Μπόρις Φ., με επισκέφθηκε στη μολυσμένη από τύφο μονάδα μου, το Μπλοκ 27, για να με ενημερώσει ότι ήταν σε εξέλιξη προσπάθειες, σε συνεννόηση με Εθνικές Επιτροπές Αιχμαλώτων από τη Γιουγκοσλαβία και την Ελλάδα, για να πραγματοποιηθεί ορθόδοξη λειτουργία για την ημέρα του Πάσχα, που εκείνη τη χρονιά ήταν στις 6 Μαΐου (23 Απριλίου με το παλαιό ημερολόγιο). Υπήρχαν ορθόδοξοι ιερείς, διάκονοι και μια ομάδα μοναχών από το Αγιον Ορος μεταξύ των κρατουμένων. Αλλά δεν υπήρχαν άμφια, καθόλου βιβλία, ούτε εικόνες, κεριά, πρόσφορα ή κρασί. Οι προσπάθειες για να τα βρούμε αυτά από τη ρωσική εκκλησία στο Μόναχο απέτυχαν, καθώς οι Αμερικανοί δεν μπόρεσαν να εντοπίσουν κανέναν από αυτή την ενορία στην κατεστραμμένη πόλη.
Στους ορθοδόξους οι κρατούμενοι καθολικοί ιερείς προσέφεραν τη χρήση της αίθουσας προσευχής τους στο Μπλοκ 26. Το εκκλησάκι ήταν γυμνό, εκτός από ένα ξύλινο τραπέζι και μια εικόνα της Παναγίας Czenstochowa που κρεμόταν στον τοίχο, μια εικόνα που προερχόταν από την Κωνσταντινούπολη και αργότερα ήρθε στο Belz στη Γαλικία, όπου στη συνέχεια την πήρε ένας Πολωνός βασιλιάς. Οταν ο ρωσικός στρατός έδιωξε τα στρατεύματα του Ναπολέοντα, ο ηγούμενος της Μονής Czenstochowa έδωσε ένα αντίγραφο της εικόνας στον τσάρο Αλέξανδρο Α’, ο οποίος το τοποθέτησε στον καθεδρικό ναό στην Αγία Πετρούπολη.
Μια λύση στο πρόβλημα των αμφίων βρέθηκε επίσης. Από το νοσοκομείο της φρουράς των Ες Ες πήραμε υφάσματα. Οταν ράψαμε μεταξύ τους κατά μήκος δύο πετσέτες, σχηματίστηκε ένα πετραχήλι και όταν ράφτηκαν στα άκρα τους προέκυψε ένα Οράριο. Οι κόκκινοι σταυροί που προορίζονταν αρχικά για να φορεθούν από το ιατρικό προσωπικό τέθηκαν στις πετσέτες-άμφια»!
Σε ολόκληρη την ιστορία της Ορθόδοξης Εκκλησίας δεν υπήρξε πιθανώς ποτέ μια λειτουργία του Πάσχα, όπως αυτή στο Νταχάου το 1945, και οι Ελληνες και Σέρβοι ιερείς φορούσαν τα αυτοσχέδια «άμφια» πάνω από τις ριγέ μπλε και γκρι στολές των κρατουμένων.
Στη συνέχεια, άρχισαν να ψάλλουν, εναλλάξ από τα ελληνικά στα σλαβικά, ο κανόνας του Πάσχα, τα Πασχάλια στιχηρά, η ομιλία του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, ψάλθηκαν όλα από μνήμης!
Δεκαοκτώ ορθόδοξοι ιερείς και ένας διάκονος συμμετείχαν σε αυτή τη λειτουργία της Ανάστασης. Ηταν παρών ο Επίσκοπος Αχρίδας Νικόλαος Βελιμίροβιτς, ο οποίος αργότερα αγιοκατατάχθηκε από την Ορθόδοξη Εκκλησία και είχε μεταφερθεί στο Νταχάου, αφού είχε καταδικαστεί σε θάνατο από τους Γερμανούς.
Παρών επίσης στη μοναδική αυτή λειτουργία στο Νταχάου ήταν ο Ελληνας αρχιμανδρίτης Μελέτιος, ο οποίος διακομίστηκε με ένα φορείο, ο π. Δαμασκηνός Χατζόπουλος (1913-1977), μετέπειτα μητροπολίτης Τριφυλίας και Ολυμπίας (1950-1957) και Δημητριάδος και Αλμυρού (1957-1968), ο οποίος είχε συλληφθεί από τους Γερμανούς για τη δράση του, μεταφέρθηκε στην Ιταλία και από εκεί στο Νταχάου, όπου υπέστη φρικτά βασανιστήρια.
Παρών επίσης ήταν ο αρχιμανδρίτης Διονύσιος, ο οποίος μετά τον πόλεμο έγινε μητροπολίτης Τρίκκης και Σταγών. Με καταγωγή από το Ανδραμμύτιο της Μικράς Ασίας, όπου οι δικοί του δολοφονήθηκαν από τους δασκάλους των ναζί, τους κεμαλικούς, είχε συλληφθεί το 1942 επειδή έκρυψε και φρόντισε Αγγλους στρατιωτικούς.
Βασανίστηκε και στη συνέχεια φυλακίστηκε για 18 μήνες στο στρατόπεδο Παύλου Μελά της Θεσσαλονίκης, πριν μεταφερθεί στο Νταχάου, όπου βασανίστηκε. Μετά την απελευθέρωση, ο π. Διονύσιος βοήθησε τους Συμμάχους να μετεγκαταστήσουν πρώην κρατουμένους του Νταχάου στις ιδιαίτερες πατρίδες τους, ενώ πριν από τον θάνατό του επισκέφθηκε το Νταχάου και τέλεσε την πρώτη ορθόδοξη λειτουργία εκεί σε περίοδο ειρήνης.
Οι ιερείς που συμμετείχαν στο 1945 στη λειτουργία της Ανάστασης μνημονεύονται σε κάθε θεία λειτουργία που πραγματοποιείται στο παρεκκλήσι του πρώην στρατοπέδου συγκέντρωσης, μαζί με όλους τους ορθόδοξους χριστιανούς που έχασαν τη ζωή τους σε αυτό το μέρος.
Στις 29 Απριλίου 1995, στην πεντηκοστή επέτειο από την απελευθέρωση του Νταχάου, εγκαινιάστηκε το ορθόδοξο παρεκκλήσι, αφιερωμένο στην Ανάσταση του Χριστού. Στο παρεκκλήσι υπάρχει μια εικόνα με αγγέλους που ανοίγουν τις πύλες του στρατοπέδου συγκέντρωσης και ο ίδιος ο Χριστός οδηγεί τους κρατουμένους προς την ελευθερία!
*Διδάκτορας Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών
