Η Ε.Ε. αντέδρασε στο «Οχι» της Ισλανδίας με μια λιτή ανακοίνωση χαμηλών τόνων: «Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σέβεται την επιλογή του ισλανδικού λαού. Η Ισλανδία παραμένει στενός εταίρος της Ευρωπαϊκής Ενωσης». Ψύχραιμα και αποστασιοποιημένα, σχεδόν αδιάφορα. Στην πραγματικότητα, βέβαια, δεν είναι καθόλου έτσι.
- Από τον Βασίλη Γαλούπη
Οι Βρυξέλλες ήθελαν διακαώς το «ναι» και πριν από το δημοψήφισμα της 29ης Αυγούστου είχαν προηγηθεί ατέλειωτα παζάρια, lobbying και επικοινωνιακές «επιθέσεις γοητείας». Μέχρι και νερό στο κρασί τους στο θέμα της αλιείας έβαζαν, θέμα που βρισκόταν πολύ ψηλά στις ανησυχίες των Ισλανδών, στέλνοντας το μήνυμα ότι είναι διατεθειμένες να κάνουν συμβιβασμούς για να πείσουν τους ψηφοφόρους.
Για τις Βρυξέλλες η απόρριψη των Ισλανδών είναι απογοήτευση και ανώμαλη προσγείωση που δεν περίμεναν. Θεωρούσαν ότι ειδικά τώρα με τις απειλές Τραμπ περί εξαγοράς χωρών με το έτσι θέλω, ενάντια σε κάθε έννοια κυριαρχίας και σοβαρότητας, οι χώρες που θα ζητούσαν να ενταχθούν στην Ε.Ε. θα έκαναν ουρά. Παρά ταύτα, ακόμα και σε αυτό το περιβάλλον διεθνούς βαρβαρότητας, δεν μπόρεσαν να πείσουν ούτε τη μικροσκοπική Ισλανδία.
Η Κριστρούν Φροσταντότιρ, η πρωθυπουργός της Ισλανδίας, είχε ταχθεί υπέρ του «Ναι» και ακολουθούσε ανάλογη στρατηγική. Μετέφερε μάλιστα νωρίτερα το δημοψήφισμα (επρόκειτο να διεξαχθεί του χρόνου), ποντάροντας στο ότι η επιθετικότητα Τραμπ κατά Ισλανδίας και Γροιλανδίας θα έπειθε τον κόσμο να ψηφίσει βιαστικά «Ναι», ώστε να αναζητήσει γεωπολιτική προστασία στην ευρωπαϊκή αγκαλιά.
Για τον Τραμπ η Ισλανδία και η Γροιλανδία είναι περιζήτητες. Βλέπει τα κράτη ως «χώρους» που θα βόλευαν διάφορα εταιρικά συμφέροντα και θέλει να τα αποκτήσει. Ο Αμερικανός πρέσβης στο Ρέικιαβικ είχε «αστειευτεί» ότι τα δύο νησιά θα μπορούσαν να γίνουν η 51η και η 52η πολιτεία της Αμερικής. Η Φροσταντότιρ έκανε φιλότιμες προσπάθειες να πείσει τον λαό της για το πόσο ελκυστική θα ήταν η είσοδος στην Ε.Ε.
Το βασικό αφήγημα της εκστρατείας της (υπέρ του «Ναι») ήταν ότι ένα μικροσκοπικό νησιωτικό έθνος χρειάζεται επίσημη ένταξη σε μια ευρύτερη ένωση για να επιβιώσει και να πλουτίσει. Πρόταξε τη διάσταση της ασφάλειας, που είχε επικαλεστεί ως έναν από τους κύριους λόγους για τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος. Αλλά οι Ισλανδοί δεν πείστηκαν ότι η Ε.Ε. θα υπερασπιστεί ενεργά την κυριαρχία και την ασφάλεια της χώρας τους, αν προκύψει τέτοια ανάγκη.
Η Φροσταντότιρ δεν έμεινε μόνο στο γεωπολιτικό επιχείρημα:
1. Είπε στους Ισλανδούς ότι το ευρώ θα μπορούσε να μειώσει το κόστος ζωής της χώρας. Το επιχείρημα έπεσε στο κενό.
2. Τους είπε ότι, επειδή η Ισλανδία είναι ήδη μέλος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, έτσι κι αλλιώς υιοθετούν διάφορους κανόνες στη διαμόρφωση των οποίων δεν έχουν λόγο, οπότε το να ψηφίσουν κατά της επανέναρξης των ενταξιακών συνομιλιών δεν τους διασφαλίζει πλήρη αυτονομία.
3. Μέχρι και ότι ως κύρια προϋπόθεση για πιθανή ένταξη θα μπει η διατήρηση του ελέγχου της αλιείας στην Ισλανδία.
Και τι δεν υποσχέθηκε, εν ολίγοις, αλλά οι Ισλανδοί απλώς δεν έχουν εμπιστοσύνη στην Ε.Ε. Παρότι επιθυμούσε «Ναι» στο δημοψήφισμα, η Ισλανδή πρωθυπουργός γνωρίζει τι ακριβώς οφείλει στην εκπροσώπηση του λαού της, τι στην εξυπηρέτηση ξένων συμφερόντων, αλλά και τη λεπτή γραμμή που τα χωρίζει. Και δεν πέρασε ποτέ τη γραμμή.
Σε αντίθεση με όσα είχαμε δει ακόμα και με έξωθεν παρεμβάσεις υπέρ του «Ναι» στο ελληνικό δημοψήφισμα, στην Ισλανδία δεν υπήρξαν ούτε εκστρατείες «χειραγώγησης» του κόσμου με επικοινωνιακές κουτοπονηριές πριν από το δημοψήφισμα ούτε διχασμοί, απειλές και κατηγορίες τώρα που ψήφισαν «Οχι».
«Θα είμαι ικανοποιημένη με το αποτέλεσμα, όποιο και αν είναι» έλεγε. Χθες, μετά την απόρριψη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Ε.Ε., η Φροσταντότιρ δήλωσε ότι «δεν είναι μια οπισθοδρόμηση» αλλά «μια νίκη για τη δημοκρατία». Και τόνισε ότι η κυβέρνησή της στο εξής ούτε σχεδιάζει νέες διαπραγματεύσεις με τις Βρυξέλλες ούτε νέο δημοψήφισμα, αφού πρόκειται για εξαιρετικά σοβαρή διαδικασία και δεν μπορείς να απευθύνεσαι κάθε τόσο στους πολίτες με τέτοια ερωτήματα.
Για την Ε.Ε. μια δρομολόγηση της ένταξης της Ισλανδίας θα είχε μεγάλη γεωστρατηγική και συμβολική αξία, οπότε θα προσπαθήσει να υποτιμήσει την «κρυάδα». Η Ισλανδία έχει μόνο 400.000 κατοίκους, μόλις το 0,1% του πληθυσμού της Ε.Ε., ήδη ανήκει στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο και στη Σένγκεν, οπότε -θα υποδυθούν οι Βρυξέλλες- το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος μικρή σημασία έχει. Αλλά, όπως δήλωσε Ευρωπαίος διπλωμάτης στους «Financial Times», τυχόν απόρριψη των Ισλανδών θα επηρεάσει αρνητικά την εικόνα της Ε.Ε: «Η άρνηση της Ισλανδίας θα χαλούσε την εντύπωση ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση είναι ένας σοβαρός εταίρος στον τομέα της άμυνας και της ασφάλειας, και όχι μόνο ένα χρυσό εισιτήριο οικονομικής πρόσβασης για τα φτωχότερα κράτη της ανατολικής Ευρώπης».
Γεγονός είναι πως, πέρα από την Ουκρανία, δεν βλέπουμε καμιά άλλη χώρα να βιάζεται να ενταχθεί στην Ε.Ε. Αντιθέτως, χώρες πλούσιες, όπως η Νορβηγία ή η Ελβετία, δεν ενδιαφέρονται καν. Το 2013, μετά την εμπειρία της οικονομικής κρίσης, οι Ισλανδοί είχαν πάλι απορρίψει τις Βρυξέλλες. Τώρα το δημοψήφισμα είναι καμπανάκι διασυρμού για την Ε.Ε. Από μια δημοκρατική συμμαχία αναπτυγμένων χωρών, κατάντησε μια γραφειοκρατία εξυπηρέτησης συμφερόντων. Εκτός του Ζελένσκι, σήμερα δεν εμπνέει κανέναν.
ΚΡΙΣΤΡΟΥΝ ΦΡΟΣΤΑΝΤΟΤΙΡ
Πρωθυπουργός της Ισλανδίας
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ
Γεννήθηκε το 1988 στο Ρέικιαβικ. Το 2011 πήρε πτυχίο οικονομολόγου από το πανεπιστήμιο της Ισλανδίας. Το 2014 πήρε μεταπτυχιακό δίπλωμα στα Οικονομικά από το πανεπιστήμιο της Βοστόνης και το 2016 μεταπτυχιακό δίπλωμα στη Διεθνή Οικονομία από το Γέιλ. Προτού εκλεγεί στο Κοινοβούλιο δούλεψε σε διάφορες θέσεις πάνω στα οικονομικά. Εργάστηκε αρχικά ως οικονομική δημοσιογράφος στην ισλανδική εφημερίδα «Viðskiptablaðið» κι έπειτα ως υπάλληλος στην Ισλανδική Κεντρική Τράπεζα και την Arion Bank. Μεταξύ 2015-2017 εργάστηκε ως αναλύτρια στη Morgan Stanley στη Νέα Υόρκη και στο Λονδίνο. Δίδαξε μαθήματα στο Τμήμα Οικονομικών του Πανεπιστημίου της Ισλανδίας και το 2017 διετέλεσε επικεφαλής οικονομολόγος στο Ισλανδικό Εμπορικό Επιμελητήριο. Μεταξύ 2018-2022 ήταν επικεφαλής οικονομολόγος στην Kvika bank. Εκλέχτηκε στην Ισλανδική Βουλή το 2021. Το 2022 έγινε πρόεδρος της Σοσιαλδημοκρατικής Συμμαχίας. Τον Δεκέμβριο του 2024 έγινε πρωθυπουργός της Ισλανδίας και η νεότερη εν ενεργεία ηγέτης κράτους στον κόσμο.
