Μεγάλωσε με τον ήχο των εργαλείων και τις μηχανές που έμπαιναν για σέρβις, σε έναν ανδροκρατούμενο χώρο όπου η εμπιστοσύνη δεν ήταν σύνθημα αλλά τρόπος ζωής. Η Κορίνα Τσαντερίδου, δεύτερη γενιά μιας ιστορικής επιχείρησης που ίδρυσε το 1965 ο πατέρας της Γεράσιμος, ανέλαβε το 2000 τη σκυτάλη της οικογενειακής επιχείρησης και τη μετέτρεψε σε μια σύγχρονη, οργανωμένη και δυναμικά αναπτυσσόμενη εταιρία.
Στη συνέντευξή της στο «ENJOY» μιλά για το βάρος και την ευθύνη του ονόματος, για τη θέση μιας γυναίκας σε έναν ανδροκρατούμενο κλάδο, για τη μητρότητα που τη διαμόρφωσε ως ηγέτιδα και φυσικά την Trent, τη νεοσύστατη εταιρία της που φιλοδοξεί να μετατρέψει το scooter από εναλλακτική επιλογή σε καθημερινή λύση.
- Από τη Γιώτα Βαζούρα
Το επώνυμο «Τσαντερίδης» είναι δεμένο με τον χώρο του δικύκλου από το 1965, όταν ο Γεράσιμος Τσαντερίδης έβαλε τα θεμέλια μιας επιχείρησης που χτίστηκε πάνω σε δύο σταθερές: την προσωπική σχέση με τον πελάτη και την απόλυτη προσήλωση στην αξιοπιστία. Εξι δεκαετίες μετά, η κόρη του, Κορίνα, δεν αρκείται στη διατήρηση αυτής της παρακαταθήκης. Επιλέγει να τη συνεχίσει, να τη δομήσει και να τη μεταφέρει με ασφάλεια στη σύγχρονη εποχή, χωρίς να αλλοιώσει την ταυτότητα που έκανε το όνομα να ξεχωρίσει.
Αναλαμβάνοντας το 2000, μέσα σε μια αγορά που άλλαζε γρήγορα και γινόταν ολοένα πιο απαιτητική, επένδυσε στον εκσυγχρονισμό, στην οργάνωση και στις στρατηγικές συνεργασίες, δίνοντας ιδιαίτερο βάρος στην ποιότητα των υπηρεσιών και στο after sales. Σε έναν ανδροκρατούμενο κλάδο, διεκδίκησε χώρο όχι με θόρυβο, αλλά με γνώση, συνέπεια και αποτέλεσμα.
Το επόμενο βήμα ήρθε το 2025 με τη δημιουργία της Trent, της ελληνικής πλατφόρμας ενοικίασης και χρονομίσθωσης scooter, που ξεκίνησε από την Αθήνα και τη Σαντορίνη και σχεδιάζει την επέκτασή της σε όλη την Ελλάδα. Για την ίδια, το scooter δεν είναι απλώς ένα όχημα: είναι πρακτική λύση στην αστική πίεση, εργαλείο καθημερινής δουλειάς και ένας τρόπος να κερδίζεις χρόνο και ελευθερία μέσα στην πόλη.
Αθλήτρια, μητέρα, επιχειρηματίας και ενεργή στα κοινά, η κυρία Τσαντερίδου μιλά στο «ENJOY» για την ευθύνη του ονόματος Τσαντερίδη, για την επιμονή που απαιτεί η πορεία σε έναν απαιτητικό χώρο και για το πώς η επιχειρηματικότητα μπορεί να συναντήσει την ανάγκη για μια πιο ανθρώπινη καθημερινότητα.
Μεγαλώσατε μέσα στον κόσμο των δύο τροχών. Πότε καταλάβατε ότι αυτός ο χώρος δεν είναι απλώς οικογενειακή κληρονομιά αλλά προσωπική επιλογή;
Αν το σκεφτώ ειλικρινά, για πολλά χρόνια ο κόσμος των δύο τροχών ήταν απλώς «το σπίτι μου». Δεν το διάλεξα – βρέθηκα μέσα του. Μεγάλωσα με τον ήχο των εργαλείων, με μηχανές που μπαίνουν για σέρβις, με κουβέντες για ανταλλακτικά, με πελάτες που έρχονταν όχι μόνο για να αγοράσουν, αλλά για να ζητήσουν συμβουλή. Στην αρχή, λοιπόν, το έβλεπα σαν οικογενειακό δεδομένο. Κάτι που υπάρχει όπως υπάρχουν η οικογένεια, το μαγαζί, η ιστορία. H προσωπική επιλογή, όμως, δεν έρχεται απότομα. Ερχεται όταν καταλάβεις ότι δεν είσαι απλώς παρούσα, είσαι ενεργή.
Για μένα η στιγμή της αλήθειας ήταν όταν άρχισα να συνειδητοποιώ ότι με τραβάει όχι μόνο το «προϊόν» αλλά ο άνθρωπος πίσω από το προϊόν: ο πελάτης που θέλει να νιώσει ασφαλής, ο επαγγελματίας που χρειάζεται εργαλείο δουλειάς, ο νέος που παίρνει το πρώτο του scooter και νιώθει ότι ξεκινάει μια καινούργια ζωή. Κάπου εκεί κατάλαβα ότι αυτή η δουλειά έχει και κάτι βαθύτερο: είναι κινητικότητα, ελευθερία, καθημερινότητα. Δεν πουλάς απλώς ένα μέσο, δίνεις λύση σε χρόνο, σε άγχος, σε πρακτικότητα. Και όταν άρχισα να παίρνω πρωτοβουλίες -να οργανώνω καλύτερα τις διαδικασίες, να βάζω τάξη σε πράγματα που λειτουργούσαν «εμπειρικά», να σκέφτομαι πώς θα μεγαλώσει το δίκτυο, πώς θα χτίσουμε σχέσεις με brands όπως Piaggio, Vespa, Aprilia, Derbi, Moto Guzzi-, τότε έγινε ξεκάθαρο: Δεν είμαι εδώ επειδή είμαι «η κόρη του ιδρυτή».
Είμαι εδώ γιατί με αφορά, με γεμίζει, με συγκινεί. Και θα σας πω κάτι ακόμα πιο προσωπικό: Η προσωπική επιλογή φαίνεται και από το πόσο αντέχεις στις δυσκολίες. Ο χώρος των δύο τροχών δεν είναι ρομαντικός, έχει απαιτήσεις, ένταση, ευθύνη. Οταν καταλαβαίνεις ότι επιλέγεις να μείνεις και να παλέψεις, ακόμα και όταν τα πράγματα είναι δύσκολα, τότε ξέρεις ότι δεν είναι «κληρονομιά» πια. Είναι ο δικός σου δρόμος.
Η εταιρία Τσαντερίδη ιδρύθηκε το 1965 από τον πατέρα σας Γεράσιμο Τσαντερίδη. Ποια ήταν η φιλοσοφία με την οποία ξεκίνησε; Ποια αξία εκείνης της πρώτης εποχής θεωρείτε ότι επιβιώνει μέχρι σήμερα;
Ο πατέρας μου ξεκίνησε με μια φιλοσοφία που σήμερα μοιάζει απλή, αλλά είναι σπάνια: να είναι τίμιος και χρήσιμος. Ηταν αυτοδημιούργητος. Ηρθε από τις Σέρρες με όρεξη, δουλειά και αξιοπρέπεια. Δεν τα βρήκε έτοιμα. Είχε όμως κάτι που εγώ το θεωρώ θεμέλιο επιχειρηματικότητας: χαρακτήρα. Εκείνη την εποχή οι επιχειρήσεις δεν κερδίζονταν με marketing ή «εικόνα».
Κερδίζονταν στόμα με στόμα. Και ο πατέρας μου το ήξερε. Η φιλοσοφία του ήταν: «Μην αφήνεις άνθρωπο να φύγει από εδώ χωρίς να νιώσει ότι τον πρόσεξες». Είτε αγοράζει είτε ρωτάει ή έχει πρόβλημα. Αυτό ήταν το DNA του. Η αξία που επιβιώνει μέχρι σήμερα είναι μία: η εμπιστοσύνη. Για εμάς, η εμπιστοσύνη δεν είναι σύνθημα. Είναι λειτουργία. Είναι το να πεις στον πελάτη «αυτό χρειάζεσαι» ακόμα κι αν μπορείς να του πουλήσεις κάτι ακριβότερο. Είναι το να κάνεις σέρβις σωστά, να παραδώσεις μηχανή ασφαλή, να αναλάβεις ευθύνη όταν κάτι δεν πάει καλά.
Και υπάρχει και κάτι άλλο που έφερε ο πατέρας μου και το κρατάω σαν «ιερό»: το ότι η επιχείρηση είναι οικοσύστημα. Δεν είναι μόνο ο ιδιοκτήτης. Είναι οι εργαζόμενοι, οι τεχνικοί, οι συνεργάτες, οι προμηθευτές, οι πελάτες, η τοπική κοινωνία. Εκείνος αντιμετώπιζε τους ανθρώπους με σεβασμό, χωρίς ταξικές διακρίσεις, χωρίς «υπεροψία». Αυτό το ήθος είναι που θέλω να συνεχίζεται. Η απώλειά του τα τελευταία χρόνια είναι ένα βάρος που δεν κρύβεται. Είναι τραύμα και ταυτόχρονα κινητήριος δύναμη. Γιατί νιώθω ότι συνεχίζω κάτι που είχε ψυχή. Και αυτό δεν το αφήνεις να χαθεί.
Οταν αναλάβατε εσείς εξ ολοκλήρου την εταιρία το 2000, ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση;
Το 2000 ήταν για μένα ένα πέρασμα ενηλικίωσης – επαγγελματικά και προσωπικά (ως μητέρα πλέον). Η μεγαλύτερη πρόκληση δεν ήταν μόνο να «τρέξω» την επιχείρηση. Ηταν να τη μετατρέψω από μια δομή που στηριζόταν πολύ στην προσωπικότητα του ιδρυτή σε μια σύγχρονη, οργανωμένη, επεκτάσιμη επιχείρηση. Οταν υπάρχει ένας δυνατός ιδρυτής, πολλές λειτουργίες περνούν μέσα από τον ίδιο. Αυτό έχει ομορφιά, αλλά έχει και όρια. Επρεπε να δημιουργήσω συστήματα: διαδικασίες, τυποποίηση, προγραμματισμό, μέτρηση.
Επρεπε να δω την αγορά με νέο μάτι. Να καταλάβω πώς θα σταθούμε ανταγωνιστικά, πώς θα διαχειριστούμε brands, πώς θα ενισχύσουμε το after-sales, πώς θα χτίσουμε εμπειρία πελάτη. Ταυτόχρονα, υπήρχε και το ανθρώπινο κομμάτι: να με δεχτεί η αγορά ως «νέα κεφαλή». Ο χώρος είναι ανδροκρατούμενος. Δεν αρκεί να έχεις τίτλο, πρέπει να σε «αναγνωρίσουν». Κι αυτό δεν γίνεται με λόγια. Γίνεται με αποτελέσματα. Θυμάμαι ότι σε κάθε δύσκολη απόφαση -επένδυση, επέκταση, πρόσληψη, νέο κατάστημα, στρατηγική υπηρεσιών- ένιωθα το βάρος να μην κάνω απλώς σωστές κινήσεις, αλλά να τιμήσω και την ιστορία. Να μην «προδώσω» αυτό που χτίστηκε. Και, τέλος, η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν να κρατήσω ισορροπία ανάμεσα στο «παραδοσιακό» και το «καινοτόμο». Γιατί η επιχείρηση δεν μπορεί να μείνει στο χθες αλλά ούτε να πετάξει την ταυτότητά της. Αυτό το πάντρεμα ήταν και παραμένει το πιο απαιτητικό κομμάτι της ηγεσίας.
Σε έναν ανδροκρατούμενο χώρο νιώσατε ποτέ ότι έπρεπε να αποδείξετε περισσότερα από έναν άνδρα για να κερδίσετε σεβασμό;
Ναι, και θα το πω καθαρά: Πολλές φορές ένιωσα ότι έπρεπε να είμαι δύο φορές πιο έτοιμη για να θεωρηθώ «ίση». Οχι πάντα από επιθετικότητα. Συχνά από ένα σιωπηλό φίλτρο που υπάρχει: Οταν βλέπουν γυναίκα, δεν υποθέτουν αυτόματα ότι «το έχει». Θέλουν απόδειξη. Στην αρχή το ζούσα έντονα. Μπορεί να έμπαινε κάποιος στο κατάστημα και να απευθυνόταν αυτόματα σε άνδρα συνεργάτη, ενώ εγώ ήμουν μπροστά του. Μπορεί σε μια επαγγελματική συνάντηση να μου εξηγούσαν «βασικά» πράγματα σαν να μην τα καταλαβαίνω.
Ομως με τα χρόνια έμαθα κάτι: Ο σεβασμός δεν κερδίζεται με «αντίδραση» αλλά με σταθερότητα. Οταν κάνεις σωστά τη δουλειά, όταν ο άλλος βλέπει συνέπεια, όταν ξέρει ότι αυτό που υπόσχεσαι το τηρείς, τότε οι προκαταλήψεις σιγά σιγά σπάνε. Στην επιχειρηματικότητα ο «αγώνας» είναι να χτίσεις μια επιχείρηση με διάρκεια. Σίγουρα έπρεπε να αποδείξω περισσότερα. Αλλά αυτό με έκανε πιο ισχυρή, πιο αποτελεσματική και πιο ακριβή ως ηγέτιδα. Δεν θα το ευχόμουν ως εμπόδιο, αλλά αναγνωρίζω ότι με διαμόρφωσε.
Βλέπετε σήμερα περισσότερες γυναίκες να μπαίνουν στον χώρο της μοτοσικλέτας;
Ναι, και αυτό με χαροποιεί ιδιαίτερα. Θυμάμαι παλιότερα ένιωθα πραγματικά
η εξαίρεση – η μοναδική γυναίκα σε συναντήσεις αντιπροσώπων, η μόνη γυναίκα αγωνιζόμενη σε πίστα. Σήμερα όμως τα πράγματα αλλάζουν. Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους: Σε διεθνές επίπεδο η παρουσία των γυναικών στον κόσμο της μοτοσικλέτας έχει υπερδιπλασιαστεί την τελευταία δεκαετία και στις Ηνωμένες Πολιτείες περίπου το 20% των ιδιοκτητών μοτοσικλέτας πλέον είναι γυναίκες, κάτι που πριν από λίγα χρόνια θα φαινόταν απίθανο.
Στην Ελλάδα, αν και ο χώρος παραμένει ανδροκρατούμενος, βλέπω σιγά σιγά μια αύξηση της γυναικείας παρουσίας. Ολο και περισσότερες νέες γυναίκες αποκτούν δίπλωμα οδήγησης για δίκυκλο, επισκέπτονται τις εκθέσεις μας ψάχνοντας για το πρώτο τους scooter ή μοτοσικλέτα, ή ακόμα και εργάζονται στον κλάδο. Επίσης, βλέπω γυναίκες να συμμετέχουν σε λέσχες μοτοσικλετιστών, σε βόλτες, σε εκδηλώσεις. Δεν είμαστε πια μια περίεργη εξαίρεση. Υπάρχει ακόμη δρόμος ώσπου να μιλάμε για πραγματική ισορροπία, αλλά το σημαντικό είναι ότι η αλλαγή έχει ξεκινήσει. Και όσο περισσότερα γυναικεία πρότυπα αναδεικνύονται στον χώρο -είτε ως επιτυχημένες αναβάτριες είτε ως επιχειρηματίες- τόσο θα εμπνέονται κι άλλες να ακολουθήσουν.
Ας έρθουμε τώρα στη νεοσύστατη εταιρία σας, την Trent. Ποιο κενό της αγοράς σάς έκανε να πείτε «αυτό πρέπει να το κάνουμε τώρα»;
Την ιδέα της Trent τη δούλευα στο μυαλό μου αρκετό καιρό, όμως η υλοποίηση πήρε σάρκα και οστά πρόσφατα. Ιδρύθηκε το 2025, βλέποντας μια μεγάλη ευκαιρία και ανάγκη στην αγορά. Μέχρι τότε η οικογενειακή μας επιχείρηση είχε μια επιτυχημένη πορεία στις πωλήσεις και το σέρβις μοτοσικλετών. Ωστόσο, παρατηρούσα δύο πράγματα: Πρώτον, ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι -ειδικά νεότεροι- δεν ήθελαν απαραίτητα να αγοράσουν όχημα, αλλά αναζητούσαν ευέλικτες λύσεις μετακίνησης (ενοικίαση, μίσθωση, leasing). Δεύτερον, στον τουριστικό τομέα πελάτες από το εξωτερικό ζητούσαν τρόπους να εξερευνήσουν την Ελλάδα με πιο οικονομικό και πρακτικό μέσο.
Αυτά τα δύο «κενά» ουσιαστικά μας φώναζαν ότι υπήρχε πεδίο δράσης: μια οργανωμένη υπηρεσία ενοικίασης και χρονομίσθωσης scooter με την αξιοπιστία και την τεχνογνωσία που ήδη είχαμε ως επίσημοι αντιπρόσωποι μεγάλων brands. Είπαμε λοιπόν «τώρα είναι η στιγμή» γιατί συγκυριακά όλα έδειχναν προς αυτή την κατεύθυνση. Η αστική κίνηση γινόταν όλο και πιο ασφυκτική -ειδικά στην Αθήνα- και ο κόσμος άρχισε να αναζητά εναλλακτικές του αυτοκινήτου για τις καθημερινές του μετακινήσεις. Παράλληλα, ο ελληνικός τουρισμός γνώριζε άνθηση, με τους ταξιδιώτες να ζητούν πιο αυθεντικές εμπειρίες μετακίνησης. Το κενό λοιπόν που εντοπίσαμε ήταν μια υπηρεσία που να προσφέρει ελευθερία κινήσεων: να μπορεί κάποιος εύκολα να νοικιάσει ένα ποιοτικό scooter για όσο χρόνο θέλει -λίγες ώρες, μέρες ή και μήνες- χωρίς γραφειοκρατία και με την εμπιστοσύνη ότι το όχημα είναι ασφαλές και καλοσυντηρημένο.
Μέχρι τότε υπήρχαν μόνο σκόρπια μικρά γραφεία ενοικίασης σε τουριστικές περιοχές και κάποιες λύσεις leasing για εταιρίες, αλλά όχι κάποιο ενιαίο brand πανελλαδικής εμβέλειας. Αυτό το κενό στην αγορά ήρθε να καλύψει η Trent: να γίνει συνώνυμο της εύκολης και αξιόπιστης ενοικίασης scooter, είτε είσαι τουρίστας στο νησί είτε επαγγελματίας στην πόλη. Και η αλήθεια είναι ότι το timing ήταν ιδανικό, η τεχνολογία πλέον μας επιτρέπει online κρατήσεις, διαχείριση μεγάλου στόλου, πράγματα που δίνουν άλλη διάσταση σε μια τέτοια υπηρεσία. Νιώσαμε λοιπόν ότι, αν δεν το κάναμε «τώρα», θα το έκανε κάποιος άλλος. Κι έτσι τολμήσαμε το επόμενο επιχειρηματικό βήμα, επενδύοντας σε κάτι καινούργιο και πρωτοφανές για την ελληνική αγορά.
Πιστεύετε ότι το scooter μπορεί να γίνει βασικό μέσο καθημερινής μετακίνησης και όχι απλώς εναλλακτική λύση;
Το πιστεύω απόλυτα, και μάλιστα θεωρώ ότι σε μεγάλο βαθμό αυτό ήδη συμβαίνει. Αν κοιτάξουμε μια τυπική μέρα στην Αθήνα ή σε οποιαδήποτε ελληνική πόλη, θα δούμε χιλιάδες scooters και μηχανάκια να κινούνται γύρω μας. Για πολλούς συμπολίτες μας το δίκυκλο είναι το βασικό μέσο μετακίνησής τους καθημερινά, όχι απλώς μια εναλλακτική. Τα scooters προσφέρουν πάρα πολλά πλεονεκτήματα: είναι ευέλικτα, οικονομικά και οικολογικά συγκριτικά με τα αυτοκίνητα.
Σε μια εποχή που οι πόλεις «ασφυκτιούν» από το κυκλοφοριακό, πιστεύω πως το scooter μπορεί να δώσει ανάσα. Φυσικά, για να γίνει κύριο μέσο μετακίνησης για ακόμη περισσότερους ανθρώπους, πρέπει να υπάρξουν και οι κατάλληλες προϋποθέσεις: καλύτερες υποδομές, θέσεις στάθμευσης για μηχανές, καθώς και εκπαίδευση οδηγικής ασφάλειας. Βλέπω όμως ότι ειδικά η νέα γενιά είναι πιο ανοικτή σε αυτή την ιδέα. Πολλοί νεαροί δεν μπαίνουν καν στη διαδικασία να αγοράσουν αυτοκίνητο, ξεκινούν κατευθείαν με ένα scooter ή μια μοτοσικλέτα, και το χρησιμοποιούν για όλες τις μετακινήσεις τους. Και όσο εξελίσσεται η τεχνολογία (σκεφτείτε τα ηλεκτρικά scooters που δεν ρυπαίνουν ή τις υπηρεσίες διαμοιρασμού) τόσο περισσότερο το δίκυκλο θα εδραιώνεται ως πρώτη επιλογή μετακίνησης.
Η Trent συνεργάζεται με τουριστικά πρακτορεία σε όλη την Ελλάδα. Είναι αυτό το πρώτο βήμα για διεθνή επέκταση;
Η συνεργασία με τουριστικά πρακτορεία πανελλαδικά είναι σίγουρα ένα μεγάλο βήμα εξωστρέφειας για εμάς. Ουσιαστικά φτιάχνουμε ένα δίκτυο συνεργατών που εκτείνεται ήδη πέρα από την έδρα μας. Θα έλεγα λοιπόν πως ναι, αυτή η κίνηση μπορεί να θεωρηθεί και πρόδρομος για διεθνή επέκταση, αν και προχωράμε βήμα βήμα και με προσεκτικό σχεδιασμό. Προς το παρόν στόχος μας είναι να εδραιώσουμε την παρουσία της Trent σε όλη την Ελλάδα: όχι μόνο Αθήνα και Σαντορίνη, αλλά και άλλα νησιά και τουριστικές περιοχές, καθώς και μεγάλες πόλεις όπου υπάρχει ανάγκη για μικρομετακινήσεις.
Συνεργαζόμαστε ήδη με πρακτορεία που φέρνουν τουρίστες από το εξωτερικό, άρα με έναν τρόπο το brand μας αρχίζει και ακούγεται εκτός συνόρων μέσω αυτών των συνεργασιών. Στο μυαλό μου ωστόσο υπάρχει πράγματι η προοπτική, όταν ωριμάσουν οι συνθήκες, να δούμε την Trent και εκτός Ελλάδας. Iσως σε κάποιοn γειτονικό προορισμό της Μεσογείου, όπου το μοντέλο μας -ενοικίαση scooter για τουρίστες και κατοίκους- θα μπορούσε να ευδοκιμήσει. Το ότι δουλεύουμε ήδη με τουριστικά γραφεία διεθνώς μας δίνει μια γεύση τού πώς θα ήταν να υποστηρίζουμε πελάτες πολυεθνικά.
Είναι το πρώτο «τεστ» για τις δυνατότητές μας σε μεγαλύτερη κλίμακα. Αν όλα πάνε καλά, γιατί όχι; Φαντάζομαι μια μέρα ο επισκέπτης να μπορεί να χρησιμοποιεί την εφαρμογή της Trent για να νοικιάσει scooter στη Μύκονο, και στο μέλλον ίσως στην Ιμπιζα ή στη Σικελία με τον ίδιο τρόπο. Βέβαια, προτεραιότητά μου είναι πρώτα η ποιότητα και η σταθερότητα των υπηρεσιών εδώ. Θέλω όπου κι αν βλέπει κάποιος το σήμα «Trent» να σημαίνει εγγυημένη εμπειρία. Μόλις νιώσουμε 100% σίγουροι γι’ αυτό παντού στην Ελλάδα, η διεθνής επέκταση θα έρθει σαν φυσικό επόμενο βήμα.
Τι μήνυμα θα θέλατε να στείλετε σε μια νέα γυναίκα που σκέφτεται να μπει σε έναν «ανδροκρατούμενο» χώρο αλλά διστάζει;
Θα της έλεγα: «Πίστεψε στον εαυτό σου και προχώρα δυναμικά χωρίς φόβο. Αν αγαπάς πραγματικά αυτόν τον χώρο, μην αφήσεις κανέναν να σε κάνει να νιώσεις ότι δεν ανήκεις εκεί. Ξέρω ότι είναι δύσκολο, η αβεβαιότητα, ίσως και ο περίγυρος μπορεί να σε γεμίσουν δεύτερες σκέψεις. Αλλά θυμήσου: Κάθε φορά που μια γυναίκα κάνει το βήμα σε έναν “ανδροκρατούμενο” χώρο, ανοίγει την πόρτα λίγο περισσότερο και για τις επόμενες».
Οταν ξεκίνησα εγώ, δεν είχα πολλές γυναίκες, για παράδειγμα, τριγύρω μου. Επρεπε να αποδείξω την αξία μου από την αρχή, να δουλέψω σκληρά για να με πάρουν στα σοβαρά. Υπήρξαν στιγμές που αισθάνθηκα ότι έπρεπε να φωνάξω διπλά για να ακουστώ. Ομως, κάθε φορά που κατάφερνα κάτι, η ικανοποίηση ήταν τεράστια, γιατί ήξερα ότι δεν νίκησα μόνο για μένα, αλλά και για όλες τις γυναίκες που παλεύουν για μια θέση στο τραπέζι.
Στη νέα γυναίκα λοιπόν θα έδινα αυτές τις συμβουλές: Μη φοβάσαι να ξεχωρίσεις, το ότι είσαι η μόνη γυναίκα στο δωμάτιο μπορεί να γίνει πλεονέκτημα, όχι μειονέκτημα. Δούλεψε την τέχνη σου και γίνε άριστη σε αυτό που κάνεις, η γνώση και η αυτοπεποίθηση θα σε οπλίσουν απέναντι σε κάθε προκατάληψη. Ζήτησε στήριξη, βρες μέντορες, άνδρες ή γυναίκες, που σε πιστεύουν και θα σε συμβουλεύσουν.
Και, κυρίως, μην αποθαρρύνεσαι από τις αποτυχίες ή τις δυσκολίες. Ολοι περνούν δυσκολίες, όχι μόνο εσύ. Μπορεί στην αρχή να νιώσεις μόνη, όμως δεν είσαι: πολλές από εμάς έχουμε περάσει από εκεί και αποδείξαμε ότι γίνεται. Κάν’ το λοιπόν κι εσύ, τόλμησέ το. Αξίζει τον κόπο να κυνηγήσεις το όνειρό σου, και ο χώρος όπου θα μπεις θα γίνει καλύτερος επειδή θα έχει και τη δική σου παρουσία.
Εχετε υπάρξει και υποψήφια δημοτική σύμβουλος στον Δήμο Ηλιούπολης. Ποιο πρόβλημα της καθημερινότητας σας θυμώνει περισσότερο όταν το συναντάτε στην πόλη;
Με θυμώνει απίστευτα όταν βλέπω την άναρχη στάθμευση και την ασέβεια στον δημόσιο χώρο. Οταν βλέπω αυτοκίνητα παρκαρισμένα πάνω σε πεζοδρόμια ή μπροστά σε ράμπες αναπήρων, πραγματικά αγανακτώ. Είναι κάτι τόσο συνηθισμένο, αλλά κάθε φορά που το συναντώ θυμώνω σαν να είναι η πρώτη φορά. Στερεί τον χώρο από τους πεζούς, από τις μανάδες με τα καρότσια, από τα άτομα με κινητικά προβλήματα, ουσιαστικά λέει «ο δρόμος μού ανήκει και δεν με νοιάζει για τους υπόλοιπους».
Ως πολίτης και η ίδια, αλλά και ως μητέρα που έχω κυκλοφορήσει με παιδικό καρότσι, ξέρω πόσο επικίνδυνο και προσβλητικό είναι να πρέπει να κατέβεις στον δρόμο με τα παιδιά επειδή κάποιος πάρκαρε όπου τον βόλεψε. Με θυμώνει γιατί αντικατοπτρίζει μια νοοτροπία αδιαφορίας που θέλω πάρα πολύ να αλλάξει. Δεν είναι θέμα τεχνολογίας ή χρημάτων, είναι θέμα σεβασμού και εφαρμογής των κανόνων. Θα ήθελα στην πόλη μου αλλά και σε όλες τις πόλεις να μπορώ να περπατήσω σε καθαρά, ελεύθερα πεζοδρόμια, χωρίς εμπόδια. Να μη βλέπω μοτοσικλέτες επάνω σε πλατείες ούτε αυτοκίνητα διπλοπαρκαρισμένα που μπλοκάρουν ολόκληρους δρόμους.
Κάθε φορά που συναντώ τέτοιες εικόνες, «φορτώνω», θα το πω απλά, γιατί ξέρω ότι μπορούμε καλύτερα. Με θυμώνει η αδιαφορία, αλλά ταυτόχρονα μου δίνει και κίνητρο να ασχοληθώ με τα κοινά. Γι’ αυτό έθεσα υποψηφιότητα ως δημοτική σύμβουλος: διότι αυτά τα μικρά καθημερινά προβλήματα πιστεύω ότι λύνονται, φτάνει να τα πάρουμε σοβαρά και να δουλέψουμε όλοι μαζί.
Μηχανικός, επιχειρηματίας, αθλήτρια, μητέρα, πολιτικά ενεργή. Ποιος ρόλος σάς έχει δυσκολέψει περισσότερο και γιατί;
Καθένας από αυτούς τους ρόλους είχε τις προκλήσεις του, σε διαφορετικές φάσεις της ζωής μου. Ως αθλήτρια, αντιμετώπισα σκληρές προπονήσεις, τραυματισμούς, την πειθαρχία που απαιτούσε ο πρωταθλητισμός και σίγουρα δεν ήταν εύκολο. Ως επιχειρηματίας σε έναν ανδροκρατούμενο χώρο δυσκολεύτηκα να κερδίσω την αποδοχή στην αρχή και κουβαλάω το άγχος των αποφάσεων και των ευθυνών κάθε μέρα.
Ως μηχανικός (με την έννοια της ενασχόλησης με την τεχνική πλευρά των μοτοσικλετών), έπρεπε διαρκώς να μαθαίνω και να συμβαδίζω με την εξέλιξη της τεχνολογίας, να αποδεικνύω ότι «πιάνουν τα χέρια μου» εξίσου καλά. Ως πολιτικά ενεργή, γνώρισα από μέσα τη γραφειοκρατία και την έκθεση στη δημόσια κριτική – κι αυτά με τρόπο τους με δοκίμασαν. Κανένας ρόλος δεν ήταν στρωμένος με ροδοπέταλα. Ομως, αν πρέπει να διαλέξω ποιος με δυσκόλεψε περισσότερο, θα πω ο ρόλος της μητέρας. Και, μάλιστα, ο συνδυασμός της μητρότητας με όλους τους παραπάνω ρόλους. Η μητρότητα από μόνη της είναι «full-time job» που δεν έχει εγχειρίδιο χρήσης 0 ξαφνικά είσαι υπεύθυνη για δύο μικρούς ανθρώπους, με ό,τι συνεπάγεται αυτό συναισθηματικά και πρακτικά. Το να μεγαλώνω δύο παιδιά ενώ παράλληλα διοικούσα μια επιχείρηση, συνέχιζα να είμαι ενεργή στους αγώνες και γενικά φορούσα όλα αυτά τα «καπέλα» ήταν πραγματικός άθλος κάποιες φορές. Η δυσκολία με τη μητρότητα είναι ότι δεν μπορείς ποτέ να «βάλεις αυτόν τον ρόλο στον αυτόματο».
Ως επιχειρηματίας, μπορείς να πάρεις ένα ρεπό (έστω δύσκολα), ως αθλήτρια μπορείς να αποσυρθείς έπειτα από κάποια ηλικία, αλλά μαμά είσαι 24 ώρες το 24ωρο για πάντα. Και, φυσικά, η μητρότητα δεν είναι μια αποστολή που θέλεις απλώς να διεκπεραιώσεις – θέλεις να είσαι καλή μητέρα. Να μη στερήσεις χρόνο και αγάπη από τα παιδιά σου, ενώ παράλληλα κυνηγάς τα επαγγελματικά σου όνειρα. Αυτή η ισορροπία για μένα ήταν (και είναι) η μεγαλύτερη πρόκληση. Είχα τύψεις κάποιες φορές ότι δούλευα πολύ και έχανα στιγμές των παιδιών, και άλλες φορές τύψεις ότι ήμουν με τα παιδιά κι έχανα ευκαιρίες στη δουλειά.
Κλασικό δίλημμα που νομίζω κάθε εργαζόμενη μητέρα βιώνει. Παρ’ όλα αυτά, θα πω και κάτι παράδοξο: Αυτός ο πιο δύσκολος ρόλος, της μητέρας, είναι ταυτόχρονα κι εκείνος που μου έδωσε τη μεγαλύτερη δύναμη. Τα παιδιά μου είναι η έμπνευσή μου. Ο,τι κάνω το κάνω σκεπτόμενη το παράδειγμα που τους δίνω. Εμαθα να οργανώνω τον χρόνο μου καλύτερα, να βάζω προτεραιότητες, να γίνομαι πιο αποτελεσματική, όλα γιατί ήμουν μητέρα και έπρεπε να «χωρέσω» τα πάντα. Αρα, ναι, ήταν η μεγαλύτερη δυσκολία, αλλά και η μεγαλύτερή μου ευλογία, θα πω. Με έκανε πιο ανθρώπινη και ίσως και πιο σοφή στο πώς αντιμετωπίζω και τους υπόλοιπους ρόλους μου.
Θα θέλατε τα παιδιά σας να συνεχίσουν την εταιρία ή να επιλέξουν ελεύθερα τον δρόμο τους;
Εχω ήδη τη χαρά να συνεργάζομαι με τον έναν γιο μου στην επιχείρηση, οπότε η τρίτη γενιά έχει αρχίσει να ανατέλλει στον ορίζοντα! Ο μεγάλος μου γιος βρίσκεται ήδη ενεργά στην εταιρία και φέρνει τη δική του φρέσκια ματιά στο τραπέζι. Αυτό, φυσικά, με γεμίζει περηφάνια. Βλέπω μπροστά μου τη συνέχεια μιας ιστορίας που ξεκίνησε από τον πατέρα μου το 1960, πέρασε σε μένα και τώρα συνεχίζεται με το παιδί μου. Είναι μια αίσθηση συνέχειας και οικογενειακής παράδοσης που λίγα πράγματα μπορούν να τη συγκρίνουν. Ο δεύτερος γιος μου ακολουθεί επί του παρόντος μια διαφορετική πορεία – σπουδάζει Βιολογία στην Πάτρα, κάτι εντελώς ξεχωριστό από τις μοτοσικλέτες.
Δουλεύει βέβαια κι εκείνος περιστασιακά στο μαγαζί μας, όσο του το επιτρέπουν οι σπουδές του, οπότε διατηρεί επαφή με την οικογενειακή επιχείρηση. Ως μητέρα, όμως, έχω πει ξεκάθαρα και στους δύο: θέλω να κυνηγήσετε τα δικά σας όνειρα. Δεν θεωρώ αυτονόητο ότι πρέπει να συνεχίσουν την εταιρία αν οι ίδιοι δεν το θέλουν. Εγώ η ίδια μπήκα στην επιχείρηση επειδή το λάτρεψα αυτό το αντικείμενο – μεγάλωσα μέσα του και το αγάπησα. Ο πατέρας μου ποτέ δεν με πίεσε ούτε μου είπε «αυτό θα κάνεις». Το διάλεξα. Με τον ίδιο τρόπο, θέλω τα παιδιά μου να έχουν την ελευθερία της επιλογής. Φυσικά, μέσα μου θα με ευχαριστούσε αν επέλεγαν να συνεχίσουν την εταιρία, δεν το κρύβω. Θα ήταν ψέμα να πω ότι δεν ονειρεύομαι κάποτε να τους δω πλήρως στο τιμόνι, ίσως και τα δικά τους παιδιά -μια τέταρτη γενιά- να μπαίνουν κάποτε στο γραφείο όπου κάθομαι εγώ τώρα. Αυτό το συναίσθημα της σκυτάλης που περνάει είναι μοναδικό. Αλλά δεν είναι κάτι που το απαιτώ ή το θεωρώ δεδομένο.
Αν αύριο ο μικρός μου γιος μού πει «μαμά, θέλω να γίνω ερευνητής στη Βιολογία και όχι επιχειρηματίας», θα είμαι η πρώτη που θα τον στηρίξει σε αυτό. Το ίδιο και για τον μεγάλο: Αν μια μέρα νιώσει ότι θέλει να δοκιμάσει κάτι δικό του, διαφορετικό, θα έχει την ευχή μου. Για μένα, πάνω απ’ όλα, σημασία έχει τα παιδιά μου να είναι ευτυχισμένα και ολοκληρωμένα με τις επιλογές τους. Η εταιρία μας ήταν, είναι και θα είναι πάντα εκεί για αυτούς – ένα σπίτι στο οποίο μπορούν να έρθουν αν το επιθυμήσουν. Ηδη ο ένας το έκανε, και το κάνει με επιτυχία. Ο άλλος μπορεί να φέρει μια διαφορετική οπτική αν θελήσει, ή μπορεί να χαράξει μια ανεξάρτητη πορεία. Ο,τι κι αν διαλέξουν, εγώ θα είμαι περήφανη.
Η μεγαλύτερη κληρονομιά που θα ήθελα να τους δώσω δεν είναι η υποχρέωση να συνεχίσουν τη δουλειά μας, αλλά οι αξίες με τις οποίες τη χτίσαμε: την αγάπη για αυτό που κάνεις, την εντιμότητα, την εργατικότητα και το θάρρος να πάρεις ρίσκα. Αν τα έχουν αυτά, τότε, είτε συνεχίσουν την εταιρία είτε όχι, θα έχουν επιτύχει. Και, ποιος ξέρει, μπορεί κάπου στο μέλλον να δούμε πράγματι την τρίτη γενιά να οδηγεί την εταιρία σε νέους δρόμους – αλλά θα είναι επειδή το διάλεξαν οι ίδιοι, κι αυτό έχει τη μεγαλύτερη σημασία.
