Ο λεγόμενος «big brother» των επιδομάτων παύει να είναι σενάριο και μετατρέπεται σε κεντρικό εργαλείο κοινωνικής πολιτικής. Το Ειδικό Μητρώο Επιδομάτων και Παροχών, που προετοιμάζεται από το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, επιχειρεί να βάλει τάξη σε ένα πεδίο όπου επί χρόνια κυριαρχούσαν τα διάσπαρτα μητρώα, οι ελλιπείς διασταυρώσεις και η αδυναμία του Δημοσίου να γνωρίζει το πραγματικό συνολικό ύψος των ενισχύσεων που λαμβάνει κάθε πολίτης.
Πρόκειται για ένα σύνθετο ψηφιακό έργο, χρηματοδοτούμενο από το Ταμείο Ανάκαμψης, το οποίο αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή εντός του 2026, παρά τις σημαντικές τεχνικές δυσκολίες. Με την ολοκλήρωσή του, το κράτος θα μπορεί να γνωρίζει σε πραγματικό χρόνο ποιος λαμβάνει επιδόματα, από ποιον φορέα και με ποια αιτιολογία.
Η σημερινή εικόνα: 13 δισ. ευρώ χωρίς ενιαίο έλεγχο
Σήμερα, οι κοινωνικές και προνοιακές παροχές κοστίζουν στο Δημόσιο πάνω από 13 δισ. ευρώ ετησίως, χωρίς να υπάρχει μία καθαρή και ενιαία εικόνα. Διαφορετικά πληροφοριακά συστήματα σε ΔΥΠΑ, ΟΠΕΚΑ, υπουργείο Εργασίας και e-ΕΦΚΑ λειτουργούν παράλληλα, χωρίς ουσιαστική διασύνδεση.
Για να διαπιστωθεί τι ακριβώς λαμβάνει ένας πολίτης με συγκεκριμένο ΑΦΜ, απαιτείται χρονοβόρος έλεγχος, πολλαπλές διασταυρώσεις και συχνά τύχη. Το αποτέλεσμα είναι καθυστερήσεις, στρεβλώσεις και αδυναμία ουσιαστικού ελέγχου.
Τι αλλάζει με το νέο Μητρώο
Το νέο Ειδικό Μητρώο, που υλοποιείται τεχνικά από την ΑΑΔΕ και θα είναι προσβάσιμο μέσω του gov, δημιουργεί ενιαίο ψηφιακό προφίλ για κάθε ΑΦΜ. Η διοίκηση θα έχει τη δυνατότητα, με μία κίνηση, να βλέπει όλα τα επιδόματα που λαμβάνει ένας πολίτης, από οποιονδήποτε φορέα, σε πραγματικό χρόνο και όχι εκ των υστέρων.
Ωστόσο, η αλλαγή δεν αφορά μόνο τη διοικητική διευκόλυνση. Εδώ εντοπίζονται και οι πιο ουσιαστικές ανατροπές.
Περιουσιακή εικόνα και νέα κριτήρια
Για πρώτη φορά εισάγεται σοβαρά η έννοια της συνολικής περιουσιακής εικόνας. Δεν θα εξετάζεται μόνο το δηλωθέν εισόδημα, αλλά και στοιχεία όπως ακίνητη περιουσία, καταθέσεις, οχήματα, ακόμη και δείκτες πολυτελούς διαβίωσης.
Ειδικά για παροχές όπως το επίδομα παιδιού και το επίδομα στέγασης, εξετάζεται η προσθήκη νέων κριτηρίων που θα λαμβάνουν υπόψη μεγάλες καταθέσεις, πολλαπλά ακίνητα, αυτοκίνητα υψηλού κυβισμού ή άλλα περιουσιακά στοιχεία που δεν συνάδουν με κοινωνική ανάγκη. Το σκεπτικό είναι σαφές. Κοινωνική ενίσχυση δεν μπορεί να λαμβάνει όποιος δεν βρίσκεται σε πραγματική ανάγκη.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το Μητρώο δεν στρέφεται κατά των πραγματικά ευάλωτων. Αντιθέτως, παρουσιάζεται ως εργαλείο εξορθολογισμού, που θα περιορίσει καταχρήσεις και στρεβλώσεις, απελευθερώνοντας πόρους για όσους τους έχουν πραγματικά ανάγκη.
Στην πράξη, όμως, το εύρος των διασταυρώσεων και η εισαγωγή στοιχείων περιουσιακής κατάστασης ανοίγουν συζήτηση για τα όρια της επιτήρησης, την προστασία προσωπικών δεδομένων και το αν η αυστηρότερη στόχευση θα μεταφραστεί σε δικαιότερη πολιτική ή σε αποκλεισμούς.
Ποια επιδόματα εντάσσονται πρώτα
Στην αρχική φάση, στο Ειδικό Μητρώο θα ενταχθούν βασικές παροχές, μεταξύ των οποίων:
επίδομα παιδιού
επίδομα θέρμανσης
επίδομα στέγασης
επίδομα ανεργίας
ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα
επίδομα γέννησης
παροχές αναπηρίας και μακροχρόνιας ανεργίας
