Οι νέες εφαρμογές που θα γίνουν από την ΑΑΔΕ για τις εικονικές εταιρείες
Μετά την εξάρθρωση του πολυδαίδαλου κυκλώματος που είχε δημιουργήσει 380 «φαντάσματα» επιχειρήσεις, οι οποίες εξαφανίζονταν αφού είχαν συσσωρεύσει 43 εκατ. ευρώ οφειλές προς το δημόσιο, η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) συνεχίζει τις προσπάθειες.
Αναπτύσσει και επεκτείνει το εξελιγμένο μοντέλο ανίχνευσης επιχειρηματικών συσχετίσεων, που ανέπτυξε ειδικά για αυτήν την υπόθεση, ανοίγοντας τον δρόμο για μια νέα εποχή ελέγχων απέναντι σε κυκλώματα εταιρειών που αλλάζουν συνεχώς υπευθύνους και ΑΦΜ …«σαν τα πουκάμισα».
Στην καρδιά του νέου συστήματος βρίσκεται ένας μαθηματικός αλγόριθμος, ο δείκτης ομοιότητας Jaccard, ο οποίος μετράει το βαθμό ομοιότητας μεταξύ δύο διαφορετικών συνόλων δεδομένων. Μέσω αυτού, μπορεί να εντοπίσει κινήσεις και μοτίβα που δεν γίνονται άμεσα ορατά με τις κλασικές μεθόδους, καθοδηγώντας τις ελεγκτικές αρχές σε περιοχές που προηγουμένως ήταν αδύνατο να φτάσουν.
Έτσι, μια μακρόχρονη πληγή φαίνεται να βρίσκει μια μόνιμη λύση, δημιουργώντας ένα ψηφιακό «τείχος» ενάντια σε μια μορφή φορολογικής απάτης που, αν και ήταν γνωστή και συζητούμενη στην αγορά εδώ και δεκαετίες, ήταν δύσκολο ή και σχεδόν αδύνατο να εντοπιστεί και να αποδειχθεί με τεχνοκρατικά μέσα, έως τώρα.
Το τέλος της ατιμωρησίας
Στον επιχειρηματικό κόσμο, επί δεκαετίες ήταν κοινό μυστικό. Πολλοί έστηναν εταιρείες, τις φόρτωναν με χρέη, τις «έκαιγαν» και στη θέση τους άνοιγαν νέες. Το κύκλωμα συνέχιζε να λειτουργεί κανονικά, ο τζίρος συνεχιζόταν, οι συναλλαγές πραγματοποιούνταν, και οι πελάτες δεν αντιλαμβάνονταν τίποτα. Όμως, στα μητρώα της εφορίας, το ΑΦΜ άλλαζε, τα χρέη παρέμεναν ακάλυπτα και απλήρωτα, και οι υπεύθυνοι εξαφανίζονταν, ενώ το ίδιο κυκλώμα συνέχιζε να απομυζά φόρους και ασφαλιστικές εισφορές για χρόνια, απλώς με διαφορετικό φορολογικό προσωπείο και ΑΦΜ.
Μέχρι σήμερα, η αποκάλυψη τέτοιων κυκλωμάτων γινόταν συχνά αποσπασματικά, τυχαία ή μετά από καταγγελίες. Ακόμα και όταν εντοπίζονταν, ήταν συχνά πλέον αργά, με τα χρήματα να έχουν χαθεί για το δημόσιο, και τους υπεύθυνους να έχουν ήδη μετακινηθεί ή να μην γνωρίζουν τίποτα. Ένα κύκλωμα, δηλαδή, μπορούσε να διαφυλάξει σχεδόν αλώβητη τη δομή του, ακόμα και όταν έχανε μερικά πλοκάμια.
Αιτία ήταν και η δυσκολία των ελεγκτών. Δύσκολα συλλαμβάνουν τον πολύπλοκο σχεδιασμό, τις διαφορετικές εταιρείες, τα διαφορετικά ΑΦΜ, και τους «υπεύθυνους» που διαχειρίζονται το κύκλωμα, χωρίς να φαίνεται η άμεση σύνδεση μεταξύ τους.
Ο νέος αλγόριθμος που «βλέπει» δίκτυα, όχι μεμονωμένες εταιρείες
Για πρώτη φορά, η «αποδοτική» αυτή μορφή απάτης φαίνεται να αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά. Ένα νέο εργαλείο θα εντοπίζει πλέον τέτοια επαναλαμβανόμενα μοτίβα με πολλαπλά ΑΦΜ και διαδοχικά χρέη διαφορετικών επιχειρήσεων, αλλάζοντας ριζικά τον τρόπο και τη λογική των ελέγχων.
- Ο παραδοσιακός φορολογικός έλεγχος εστιάζει σε μία επιχείρηση κάθε φορά.
- Ο δείκτης ομοιότητας Jaccard, από την άλλη, κάνει αυτό που δεν μπορούσε ο ανθρώπινος ελεγκτής: μετράει πόσο «μοιάζουν» δύο ή περισσότερες επιχειρήσεις ως προς τα πρόσωπα, τις διευθύνσεις και τα μοτίβα συμπεριφοράς τους. Όταν αυτή η ομοιότητα επαναλαμβάνεται σε πολλές εταιρείες, αποκαλύπτονται αυτόματα όλα τα πλοκάμια του κυκλώματος.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στα «ΑΦΜ μίας χρήσης». Αλλοδαποί χωρίς ισχυρή ταυτοποίηση ή και ανύπαρκτα πρόσωπα, με κλεμμένες ή πλαστές ταυτότητες, που προσφέρουν τα ΑΦΜ τους (με το αζημίωτο), δημιουργούν εταιρείες για το κύκλωμα, φορτώνονται τα χρέη και στη συνέχεια εξαφανίζονται.
Έτσι, αντί να αναζητούνται οι μεγαλοφειλέτες, η ΑΑΔΕ και ο ΕΦΚΑ θα εντοπίζουν πρόσωπα και εταιρείες με διαφορετικούς ΑΦΜ, συχνά με την ίδια δραστηριότητα και στην ίδια διεύθυνση, που στην πραγματικότητα αποτελούν το ίδιο δίκτυο.
Παλαιότερα, η διαδοχή εταιρειών και οφειλών ήταν σχεδόν αόρατη στον κλασικό έλεγχο. Ακόμα και αν κάποιος ελεγκτής μπορούσε να εντοπίσει το μοτίβο, η μαζική κλίμακα απέτρεπε την αποτελεσματικότητα. Τώρα, ο αλγόριθμος θα επισημαίνει αυτόματα τα ίχνη, καθώς κάθε εταιρεία αφήνει ψηφιακό αποτύπωμα σε κάθε «γέννηση» και «θάνατο» της.
Πώς λειτουργεί ο δείκτης Jaccard
Το σύστημα θα καταγράφει μαζικά:
- ποιο πρόσωπο εμφανίζεται σε ποιες εταιρείες
- πόσες φορές επαναλαμβάνεται το ίδιο πρόσωπο σε διαφορετικά σχήματα
- ποια ΑΦΜ διαδέχονται άλλα
- ποιες επιχειρήσεις έχουν κοινές ή γειτνιάζουσες διευθύνσεις
- ποιες εταιρείες διαχειρίζονται τα ίδια φυσικά πρόσωπα
Το αποτέλεσμα είναι ένα δίκτυο διασυνδέσεων που δεν φαίνεται σε έναν κλασικό έλεγχο. Μόνο όταν αποτυπωθεί συνολικά, το οργανωμένο δίκτυο γίνεται φανερό.
Για να αποκαλυφθεί πλήρως το «κόλπο», η νέα στρατηγική προβλέπει ότι ο έλεγχος θα ενεργοποιείται μόνο μετά την πλήρη αποτύπωση της δομής του κυκλώματος. Οι ελεγκτές θα πραγματοποιούν έφοδους σε όλα τα σημεία ταυτόχρονα, έχοντας ήδη σχηματισμένη εικόνα, και όχι μόνο για να ψάξουν αλλά για να επιβεβαιώσουν.
«Τα δεδομένα έδειξαν τη δομή. Οι έρευνες απλώς την επιβεβαίωσαν», αναφέρεται σε στρατηγικό κείμενο της ΑΑΔΕ, που οδήγησε στην αποκάλυψη του κυκλώματος με τα εκατοντάδες ΑΦΜ «μιας χρήσεως». Αυτό πλέον αποτελεί κανόνα για τις απάτες με «αχυράνθρωπους».
