Το νεοφιλελεύθερο think tank ΙΔΟΜ προτείνει ιδιωτικοποίηση του ασφαλιστικού συστήματος με χρηματοδότηση από τα αποθεματικά που μαζεύτηκαν με το αίμα των συνταξιούχων
- Του Σπύρου Γεράρδη
Εφιαλτικά σενάρια για το μέλλον του ασφαλιστικού συστήματος απεργάζονται νεοφιλελεύθεροι επιστήμονες και διαμορφωτές πολιτικής που συνδέονται έμμεσα αλλά και άμεσα με την κυβέρνηση. Στόχος τους είναι άλλη μία «μεταρρύθμιση», η οποία θα στοχεύει στην πλήρη ιδιωτικοποίηση της ασφάλισης και θα χρηματοδοτηθεί από τις εισφορές εργαζομένων και συνταξιούχων που ανέρχονται σε 22 δισ. ευρώ και έχουν συγκεντρωθεί στο ΑΚΑΓΕ. Ο λόγος είναι ότι το κόστος της μετάβασης στη δική τους πρόταση ανέρχεται σε 36 δισεκατομμύρια.
Οι προτάσεις παρουσιάστηκαν σε πρόσφατη εκδήλωση, παρουσία της υφυπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης Αννας Ευθυμίου, από το Ινστιτούτο Δημοσιονομικών και Οικονομικών Μελετών. Η συγγραφέας του policy paper και μέλος του διοικητικού συμβουλίου του ΙΔΟΜ Μιράντα Ξαφά εξήγησε γιατί χρειάζεται μια νέα μεταρρύθμιση ύστερα από μια σειρά μεταρρυθμίσεων που έγιναν στο συνταξιοδοτικό της Ελλάδας, κυρίως την περίοδο των Μνημονίων και μετέπειτα. «Παρά τη βίαιη περικοπή των συντάξεων την περασμένη δεκαετία, η Ελλάδα παραμένει μεταξύ των τριών ευρωπαϊκών χωρών με την υψηλότερη δημόσια δαπάνη για συντάξεις σε σχέση με το ΑΕΠ, με σχεδόν το ήμισυ της δαπάνης να καλύπτεται από τους φορολογουμένους» τόνισε.
Αυτή είναι η σχετικά αθώα οπτική της παρουσίασης της πρότασης, για την κατανόηση της οποίας οφείλουμε να ανατρέξουμε σε ένα άλλο χαρακτηριστικό απόσπασμα. Οπως αναφέρουν οι συντάκτες, η απόσβεση της προσωπικής διαφοράς είναι μία «πρωτοβουλία που πλήττει την ενδογενεακή δικαιοσύνη, περιορίζοντας τον διαθέσιμο χώρο για μεταρρυθμίσεις που αφορούν τους νεότερους ασφαλισμένους και επιβραβεύοντας τους ευνοημένους συνταξιούχους»!
Ακόμα χειρότερα, στη σελίδα 21 του κειμένου, χαρακτηρίζεται «χαμένη ευκαιρία» η κατάργηση του μνημονιακού νόμου 4472 του 2017, ο οποίος προέβλεπε μείωση συντάξεων με προσωπική διαφορά έως 18% από 1/1/19, και ο οποίος καταργήθηκε την παραμονή της εφαρμογής του το 2018 από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝ.ΕΛ., με τη σύμφωνη γνώμη της αντιπολίτευσης.
Υπενθυμίζεται ότι αυτή η βάρβαρη περικοπή επιβλήθηκε εκβιαστικά τότε από το ΔΝΤ, καθώς θεωρούσε ότι η κυβέρνηση δεν θα πιάσει τους υπερβολικούς στόχους για πλεονάσματα. Εν τέλει, οι στόχοι επιτεύχθηκαν και οι μειώσεις καταργήθηκαν προτού εφαρμοστούν, ενώ αξίζει να σημειωθεί ότι δεν προέβλεπαν κανένα δίχτυ ασφαλείας. Με άλλα λόγια, εάν κάποιος είχε προσωπική διαφορά και έπαιρνε σύνταξη ακόμη και 500 ευρώ, κινδύνευε με περικοπή 18%!
Η πρόταση
Η πρόταση του ΙΔΟΜ βασίζεται στο βιβλίο του Γεωργίου Κ. Μπήτρου «Συνταξιοδοτικό: Το Πρόβλημα και η Λύση» (2024) και αφορά, όπως υποστηρίζει, τη σταδιακή μετάβαση προς ένα βιώσιμο συνταξιοδοτικό πρότυπο, βασιζόμενο κατά τη φάση της ωρίμανσής του τη δεκαετία 2050-2060 σε δόκιμο συνδυασμό δύο πυλώνων, ενός δημόσιου προνοιακού και ενός κεφαλαιοποιητικού.
Η πρόταση προβλέπει να συνεχίσουν να καλύπτονται από το Δημόσιο οι σημερινοί ασφαλισμένοι από 45 ετών και άνω. Οι κάτω των 45 ετών ασφαλισμένοι να πάρουν πίσω έντοκα τις εισφορές που έχουν καταβάλει για κύρια και επικουρική ασφάλιση και να αναζητήσουν κάλυψη από τους κεφαλαιοποιητικούς πυλώνες (2ος και 3ος), υπό δημόσια ή ιδιωτική ανταγωνιστική διαχείριση. Τόσο οι κάτω των 45 ετών ασφαλισμένοι όσο και οι νεοεισερχόμενοι στην αγορά εργασίας, είτε είναι μισθωτοί είτε αυτοαπασχολούμενοι, σύμφωνα και με σχετική σύσταση της Ε.Ε., θα εγγράφονται αυτόματα είτε σε Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης είτε σε Ομαδικά Συνταξιοδοτικά Προγράμματα του 2ου πυλώνα.
Θα έχουν όμως μετά πάροδο δύο ετών το δικαίωμα μεταφοράς και διαχείρισης των ασφαλιστικών αποθεματικών τους σε όποιον ιδιωτικό ή δημόσιο φορέα της δικής τους επιλογής (και όχι του εργοδότη τους ή του επαγγελματικού φορέα στον οποίο ανήκουν), στον 2ο και τον 3ο πυλώνα (auto-enrollment με opt-out), κάτω από συνθήκες πλήρους διαχειριστικής ασφάλειας και διαφάνειας.
Οπως παραδέχονται οι συντάκτες της έκθεσης, «η αποτελεσματική λειτουργία του συστήματος προϋποθέτει στοιχειώδη οικονομική παιδεία και άσκηση ατομικής ευθύνης των ασφαλισμένων ώστε να επιλέγουν τους διαχειριστές που εξασφαλίζουν τις μέγιστες αποδόσεις για κάθε δεδομένο επίπεδο ρίσκου του χαρτοφυλακίου τους». Με άλλα λόγια, να έχουν γνώσεις και «κονέ» ώστε να παίζουν τη σύνταξή τους στον τζόγο!
Αν εφαρμοστεί πλήρως το προτεινόμενο σύστημα, το κόστος για το Δημόσιο, με βάση τα πλέον πρόσφατα στοιχεία, θα έχει μειωθεί από 14% σε περίπου 8% του ΑΕΠ, επισημαίνει το ΙΔΟΜ και προσθέτει πως «η μεταρρύθμιση συνεπάγεται για το Δημόσιο επιπλέον δαπάνη περίπου 5 δισ. ευρώ στον πρώτο χρόνο εφαρμογής της και 36 δισ. ευρώ σωρευτικά». Οταν η μεταρρύθμιση ωριμάσει, στα μέσα της δεκαετίας του 2050, ο πρώτος πυλώνας θα καλύπτει μόνο την εθνική σύνταξη και τις όποιες προνοιακές συντάξεις θα χορηγεί η Πολιτεία με δαπάνη μέχρι 8% του ΑΕΠ. Ο δεύτερος πυλώνας θα αποτελείται κυρίως από ιδιωτικούς φορείς (ΤΕΑ και ασφαλιστικές επιχειρήσεις), αλλά και από δημόσιους, όπως είναι το ΤΕΚΑ, με βάση υποχρεωτικές και προαιρετικές ασφαλιστικές εισφορές των εργαζομένων. Τέλος, ο τρίτος πυλώνας θα βασίζεται αποκλειστικά σε προαιρετική αποταμίευση και ιδιωτική διαχείριση προς τον σκοπό συμπλήρωσης του εισοδήματος των σημερινών εργαζομένων όταν συνταξιοδοτηθούν.
Ορέγονται το «μαξιλάρι» των 21,9 δισ. ευρώ
Το Ασφαλιστικό Κεφάλαιο Αλληλεγγύης Γενεών (ΑΚΑΓΕ) συστάθηκε με το άρθρο 149 του Ν. 3655/2008, με στόχο τη δημιουργία αποθεματικών για τη διασφάλιση των συντάξεων των μελλοντικών γενεών. Το ΑΚΑΓΕ έχει σταθερές πηγές χρηματοδότησης από νομοθετημένους πόρους και συνιστά το ισχυρότερο αντιστάθμισμα αντιμετώπισης των προκλήσεων του συνταξιοδοτικού συστήματος λόγω του δημογραφικού κινδύνου που αντιμετωπίζει η χώρα. Το 2024 τα αποθεματικά του ανέρχονταν σε 19,1 δισ. ευρώ και το 2025 σε 21,9 δισ. ευρώ.
Η… φαεινή ιδέα των συντακτών της πρότασης είναι πως, από τη στιγμή που αυτή θα υλοποιηθεί, δεν θα έχουν λόγο ύπαρξης τα αποθεματικά αυτά. Και τι θα απογίνουν; Μα φυσικά θα χρηματοδοτήσουν ένα μέρος, μόνο, του κόστους της μετάβασης! «Η εφαρμογή της πρότασης θα ήταν ευκολότερη αν το κόστος μετάβασης μπορούσε να χρηματοδοτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τα συσσωρευμένα κεφάλαια στο ΑΚΑΓΕ, που δεν θα χρειάζονται πλέον μετά τη μετάβαση σε βιώσιμο ασφαλιστικό σύστημα» καταλήγει η έκθεση.
