Τι λέει ειδική έκθεση που δημοσίευσε το Ελεγκτικό Συνέδριο της Ε.Ε. για αποφάσεις που δεν φτάνουν πάντοτε έγκαιρα στους νομοθέτες της
- Του Κων/νου Σ. Μαργαρίτη
Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών (ΕτΠ) συχνά δυσκολεύονται να εκδώσουν τις γνωμοδοτήσεις τους έγκαιρα, ώστε να μπορέσουν να επηρεάσουν τη λήψη αποφάσεων σε επίπεδο Ε.Ε., σύμφωνα με ειδική έκθεση που δημοσίευσε το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ).
Αμφότερα τα όργανα ιδρύθηκαν για να χρησιμεύουν ως γέφυρα μεταξύ των κέντρων λήψης αποφάσεων και των μελών της Κοινωνίας των Πολιτών και των λοιπών συμφεροντούχων.
Ωστόσο, σύμφωνα με το ΕΕΣ, δεν αξιολογούν συστηματικά με ποιον τρόπο οι γνωμοδοτήσεις αντανακλώνται στην τελική ενωσιακή νομοθεσία, ενώ δεν διαθέτουν διαφανή κριτήρια για την επιλογή των εμπειρογνωμόνων που τους παρέχουν τις ειδικές γνώσεις που χρειάζονται.
Η ΕΟΚΕ και η ΕτΠ αποτελούν τα συμβουλευτικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ενωσης που ιδρύθηκαν από τη Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ).
Η ΕΟΚΕ απαρτίζεται από εκπροσώπους των εργοδοτών, των εργαζομένων και της Κοινωνίας των Πολιτών.
Η ΕτΠ είναι η επίσημη φωνή των εκλεγμένων εκπροσώπων των τοπικών και περιφερειακών Αρχών.
Τα δύο όργανα μπορούν να προσφέρουν συμβουλές με δική τους πρωτοβουλία, ενώ είναι υποχρεωτικό να ζητείται η γνώμη τους όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποβάλλει νομοθετικές προτάσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο («υποχρεωτικές αιτήσεις γνωμοδότησης») σχετικά με συγκεκριμένους τομείς, παρόλο που οι γνωμοδοτήσεις στις οποίες καταλήγουν δεν είναι δεσμευτικές.
«Μέσα από τον συμβουλευτικό ρόλο τους, η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών έχουν ως αποστολή να προάγουν τη δημοκρατική συμμετοχή και τη νομιμοποίηση στο πλαίσιο της διαδικασίας λήψης αποφάσεων» δήλωσε η Katarína Kaszasová, μέλος του ΕΕΣ και αρμόδια για τον συγκεκριμένο έλεγχο.
«Ωστόσο, πρέπει να μεριμνήσουν ώστε η συμβολή τους να φθάνει στους αποδέκτες όσο πιο έγκαιρα γίνεται και να αξιολογούν τον αντίκτυπο του έργου τους συστηματικά».
Το κλιμάκιο ελέγχου εξέτασε τη συνολική διαδικασία κατάρτισης των γνωμοδοτήσεων, από τον στρατηγικό προγραμματισμό μέχρι τη μέτρηση του αντικτύπου, για την περίοδο 2019-2024.
Διαπιστώθηκε ότι τόσο η ΕΟΚΕ όσο και η ΕτΠ διέθεταν σαφείς κανόνες και οδηγίες που εξασφάλιζαν ένα συνεπές επίπεδο ποιότητας και τυποποίησης.
Οι βασικοί μετέχοντες στη γνωμοδοτική διαδικασία είναι τα μέλη τους, τα οποία μπορούν να ζητούν υποστήριξη από εμπειρογνώμονες.
Οι εμπειρογνώμονες δεν αμείβονται για τις υπηρεσίες τους, δικαιούνται ωστόσο επιστροφή των εξόδων ταξιδίου, όπως και κατ’ αποκοπή αποζημίωση για τις μετακινήσεις και τη συμμετοχή τους σε συνεδριάσεις.
Η εμπλοκή τους είναι εκτεταμένη και στις δύο επιτροπές, καμία όμως δεν εφαρμόζει διαφανή κριτήρια για την επιλογή τους.
Η κατάσταση αυτή δημιουργεί κίνδυνο μεροληψίας και υπονομεύει τη φήμη των οργάνων, κατά την άποψη του κλιμακίου.
Τα κριτήρια επιλογής των εμπειρογνωμόνων πρέπει να καθορίζονται εκ των προτέρων και να είναι προσβάσιμα από κάθε ενδιαφερόμενο.
Επίσης, πρέπει να υπάρχει σχετικό κεντρικό μητρώο (προς το παρόν τέτοιο μητρώο διαθέτει μόνο η ΕΟΚΕ), στο οποίο να καταγράφονται οι προηγούμενες εργασίες που έχουν προσφέρει στις επιτροπές και το πεδίο εξειδίκευσής τους.
Πολύ σημαντικός παράγοντας είναι και ο χρονισμός, ιδίως όταν το διακύβευμα είναι η επίδραση που μπορεί να ασκήσει μια γνωμοδότηση στη χάραξη μιας πολιτικής.
Οι γνωμοδοτήσεις, ωστόσο, δεν φτάνουν πάντοτε έγκαιρα στους νομοθέτες της Ε.Ε. ώστε να μπορέσουν να επηρεάσουν τις αποφάσεις που λαμβάνονται σε επίπεδο Ενωσης.
Την περίοδο 2019-2024 η ΕΟΚΕ εξέδωσε τις κατόπιν υποχρεωτικής αίτησης γνωμοδοτήσεις της πριν από την αντίστοιχη ψηφοφορία στην αρμόδια επιτροπή του Κοινοβουλίου στο 84% των περιπτώσεων, ενώ η ΕτΠ μόνο στο 74 %.
Καμία από τις δύο επιτροπές δεν διαθέτει αυτοματοποιημένο εργαλείο για τη συνεπή και συστηματική παρακολούθηση της συμμόρφωσης με τις προθεσμίες, την παροχή πληροφοριών σχετικά με επικείμενες θεσμικές και πολιτικές προθεσμίες ή την έκδοση αυτόματων ειδοποιήσεων σε περίπτωση καθυστέρησης.
Τέλος, παρά το γεγονός ότι οι επιτροπές παρακολουθούν την απήχηση των εργασιών τους, εστιάζουν κυρίως στην προβολή και στον όγκο και όχι στον αντίκτυπο.
Το κλιμάκιο ελέγχου συνιστά την εισαγωγή δεικτών ποιότητας και επακολούθων, όπως ο βαθμός στον οποίο οι γνωμοδοτήσεις αντικατοπτρίζονται στην τελική νομοθεσία.
Τα κράτη-μέλη καλούνται, μέσω των εκπροσώπων τους, να συμβάλουν στην επιτάχυνση των διαδικασιών.
