Αντιμέτωπη με νέα πρόστιμα σχετικά με τη διαχείριση των απορριμμάτων κινδυνεύει να βρεθεί η χώρα μας. Η αδράνεια του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου οδήγησε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην απόφαση να παραπέμψει την Ελλάδα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ενωσης λόγω μη ορθής εφαρμογής της οδηγίας περί υγειονομικής ταφής των αποβλήτων και της οδηγίας-πλαισίου για τα απόβλητα.
- Από τον Βασίλη Παπακωνσταντόπουλο
Σύμφωνα με την Επιτροπή, από τους 81 χώρους υγειονομικής ταφής που παρέμεναν υπό εξέταση, οι 66 δεν πληρούν τις απαιτήσεις της ευρωπαϊκής νομοθεσίας. Οκτώ στους δέκα ΧΥΤΑ δηλαδή! Παράλληλα, διαπιστώνεται ότι δεν έχει εξασφαλιστεί επαρκής δυναμικότητα στις εγκαταστάσεις για την κατάλληλη επεξεργασία των σύμμεικτων αστικών αποβλήτων πριν από την τελική διάθεσή τους.
Η οδηγία περί υγειονομικής ταφής αποβλήτων θεσπίζει πρότυπα για τους χώρους υγειονομικής ταφής με σκοπό την αποφυγή των δυσμενών συνεπειών στην ανθρώπινη υγεία, στο νερό, στο έδαφος και στον αέρα. Σύμφωνα με την εν λόγω οδηγία, τα κράτη-μέλη πρέπει να λάβουν μέτρα ώστε να εξασφαλίσουν ότι σε χώρους υγειονομικής ταφής πραγματοποιείται διάθεση μόνο αποβλήτων που έχουν υποστεί επεξεργασία.
Η οδηγία-πλαίσιο για τα απόβλητα αποσκοπεί στην πρόληψη ή τη μείωση της παραγωγής αποβλήτων. Σύμφωνα με την οδηγία, τα κράτη-μέλη πρέπει να ανακτούν και να διαθέτουν τα απόβλητα κατά τρόπο που δεν θέτει σε κίνδυνο την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον, καθώς απαγορεύει την εγκατάλειψη, την απόρριψη ή την ανεξέλεγκτη διάθεση των αποβλήτων.
Η Επιτροπή απέστειλε στην Ελλάδα προειδοποιητική επιστολή τον Νοέμβριο του 2021 και αιτιολογημένη γνώμη τον Δεκέμβριο του 2024, σχετικά με ελλείψεις σε 84 χώρους υγειονομικής ταφής, αλλά και σχετικά με τη μη δημιουργία ολοκληρωμένου και κατάλληλου δικτύου εγκαταστάσεων διαχείρισης αποβλήτων που θα αξιοποιεί τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές. Κατόπιν αξιολόγησης της απάντησης που υπέβαλαν οι ελληνικές Αρχές και των διαθέσιμων πληροφοριών, φαίνεται ότι τρεις χώροι υγειονομικής ταφής έκλεισαν. Από τους υπόλοιπους 81 χώρους υγειονομικής ταφής, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι 66 δεν συμμορφώνονται (81%).
Οπως αναφέρει σε επίσημη ανακοίνωσή της, οι προσπάθειες που έχουν καταβάλει οι ελληνικές Αρχές για την αντιμετώπιση των ελλείψεων θεωρούνται ανεπαρκείς και, για τον λόγο αυτόν, παραπέμπει την Ελλάδα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Σημειώνεται ότι μόνο άλλη μία χώρα, η Κύπρος, βρίσκεται σε ανάλογη κατάσταση, με την Κομισιόν να την παραπέμπει επίσης στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, διαπιστώνοντας ότι το 21% των αποβλήτων που παράγονται στη Μεγαλόνησο καταλήγουν σε χώρους υγειονομικής ταφής χωρίς προηγούμενη επεξεργασία.
Eπιπτωσεις
Με δεδομένο ότι η Ε.Ε. παράγει περίπου 2,5 δισεκατομμύρια τόνους αποβλήτων ετησίως, δηλαδή περίπου 5 τόνους ετησίως ανά άτομο, η οδηγία-πλαίσιο για τα απόβλητα έχει σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων. Καθορίζει τις βασικές έννοιες που σχετίζονται με τη διαχείριση των αποβλήτων, συμπεριλαμβανομένων των ορισμών των αποβλήτων, της ανακύκλωσης και της ανάκτησης, καθώς και την ιεράρχηση των αποβλήτων και τις συναφείς αρχές. Το σημαντικότερο είναι ότι αποσκοπεί στην πρόληψη της έκθεσης σε κίνδυνο της υγείας των ανθρώπων ή των ζώων και της βλάβης στο περιβάλλον.
Θέτει αυστηρές λειτουργικές απαιτήσεις για τους χώρους υγειονομικής ταφής και αποσκοπεί στην προστασία της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος, καθώς και στην πρόληψη ή τη μείωση τυχόν επιπτώσεων των χώρων υγειονομικής ταφής στα επιφανειακά ύδατα, στα υπόγεια ύδατα, στο έδαφος, στον αέρα και στην ανθρώπινη υγεία.
Στο πλαίσιο της τακτικής δέσμης αποφάσεων επί παραβάσει, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κινεί νομικές διαδικασίες κατά των κρατών-μελών για μη συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις που υπέχουν βάσει του Δικαίου της Ε.Ε. Οι αποφάσεις αυτές, οι οποίες καλύπτουν διάφορους τομείς και τομείς πολιτικής της Ε.Ε., αποσκοπούν στη διασφάλιση της ορθής εφαρμογής του δικαίου της Ε.Ε. προς όφελος των πολιτών και των επιχειρήσεων.
Υπόλογη η χώρα και για την ενεργειακή απόδοση
Οι «επιτυχίες» της πολιτικής ηγεσίας του ΥΠΕΝ επεκτείνονται και στον τομέα της ενέργειας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να αποστείλει αιτιολογημένη γνώμη στην Ελλάδα, επειδή δεν μετέφερε πλήρως στο εθνικό της δίκαιο τις διατάξεις της αναδιατυπωμένης οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση.
Η οδηγία θέτει στόχους για την κατανάλωση ενέργειας και την εξοικονόμηση ενέργειας, με ιδιαίτερη έμφαση σε μέτρα για την άμβλυνση της ενεργειακής φτώχειας, καθώς και στόχους για την κατανάλωση από τις δημόσιες Αρχές και την ανακαίνιση κτιρίων που ανήκουν σε δημόσιες Αρχές.
Εισάγει επίσης την «προτεραιότητα στην ενεργειακή απόδοση» ως θεμελιώδη αρχή της ενεργειακής πολιτικής της Ε.Ε., απαιτώντας από τα κράτη-μέλη να λαμβάνουν υπόψη την ενεργειακή απόδοση σε όλες τις σχετικές πολιτικές και τις σημαντικές επενδυτικές αποφάσεις που λαμβάνονται στον ενεργειακό και μη ενεργειακό τομέα. Η αναθεωρημένη οδηγία εκδόθηκε το 2023, αντικαθιστώντας την προηγούμενη οδηγία 2012/27/ΕΕ. Γενικά θεσπίζει πιο φιλόδοξα μέτρα για την ενεργειακή απόδοση, ώστε να συμβάλει στη μείωση της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας στην Ε.Ε., ενισχύοντας την ενεργειακή ασφάλεια και την οικονομική προσιτότητα.
Τα κράτη-μέλη όφειλαν να κοινοποιήσουν τα μέτρα μεταφοράς στο εθνικό τους Δίκαιο έως τις 11 Οκτωβρίου 2025, εκτός από ορισμένες ειδικές διατάξεις που είχαν συγκεκριμένες προθεσμίες. Τον Νοέμβριο του 2025 η Επιτροπή απέστειλε προειδοποιητικές επιστολές σε 26 κράτη-μέλη επειδή δεν μετέφεραν πλήρως την οδηγία στο εθνικό τους Δίκαιο.
Αφού εξέτασε τα μέτρα μεταφοράς στο εθνικό Δίκαιο και τις εξηγήσεις που παρασχέθηκαν από την Ελλάδα, την Ισπανία, την Ιταλία και τη Μάλτα, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα εν λόγω κράτη-μέλη δεν έχουν μεταφέρει πλήρως την οδηγία στο εθνικό τους Δίκαιο. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή αποφάσισε να εκδώσει αιτιολογημένες γνώμες αναφέροντας ποιες ειδικές διατάξεις θεωρείται ότι δεν έχουν μεταφερθεί στο εθνικό Δίκαιο.
Τα τέσσερα κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων και η χώρα μας, έχουν πλέον προθεσμία δύο μηνών για να απαντήσουν και να ολοκληρώσουν τη μεταφορά στο εθνικό Δίκαιο. Διαφορετικά, η Επιτροπή μπορεί να αποφασίσει να παραπέμψει την υπόθεση στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ενωσης και να ζητήσει την επιβολή οικονομικών κυρώσεων.
