Η σύζυγος του Πόντιου Πιλάτου, η γυναίκα που τόλμησε να υψώσει φωνή στην πιο κρίσιμη δίκη της Ιστορίας
Λίγοι γνωρίζουν ότι στις 27 Οκτωβρίου η Εκκλησία τιμά τη μνήμη μιας από τις πιο παράδοξες Αγίες του Χριστιανισμού: της Αγίας Πρόκλας, συζύγου του Πόντιου Πιλάτου.
Το όνειρο-προειδοποίηση στον Πιλάτο
Στο Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο (27:19) διαβάζουμε την ανατριχιαστική φράση, τη μοναδική βιβλική αναφορά στο πρόσωπό της:
«Καθημένου δὲ αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ βήματος ἀπέστειλε πρὸς αὐτὸν ἡ γυνὴ αὐτοῦ λέγουσα· Μηδὲν σοὶ καὶ τῷ δικαίῳ ἐκείνῳ· πολλὰ γὰρ ἔπαθον σήμερον κατ’ ὄναρ δι’ αὐτόν.»
(Όταν ο Πιλάτος καθόταν στο δικαστικό βήμα, η γυναίκα του τού έστειλε μήνυμα: “Μην κάνεις τίποτε εναντίον αυτού του αθώου ανθρώπου· πολύ υπέφερα σήμερα στ’ όνειρό μου εξαιτίας του.”)
Αν και ο Ευαγγελιστής την αναφέρει ανώνυμα ως «ἡ γυνὴ αὐτοῦ», η Εκκλησιαστική Παράδοση διέσωσε το όνομά της.
Η πρώτη γραπτή καταγραφή του ονόματος «Πρόκουλα» (Procula) προέρχεται από το απόκρυφο «Ευαγγέλιο του Νικοδήμου» (4ος αι.), το οποίο θεωρείται πως κατέγραψε μια ζωντανή προφορική παράδοση.
Μια ευρύτερη παράδοση την ταυτίζει με την Κλαυδία Πρόκουλα, φερόμενη ως κόρη της Ιουλίας και εγγονή του αυτοκράτορα Αυγούστου. Ωστόσο, η ιστορική έρευνα αντιμετωπίζει αυτόν τον ισχυρισμό με μεγάλη επιφύλαξη, θεωρώντας τον πιθανότατα «μύθευμα».
Δεν υπάρχουν αξιόπιστες πηγές για νόθο παιδί της Ιουλίας και η προώθηση του Πιλάτου στο αξίωμά του φαίνεται πως οφείλεται στον ισχυρό Σηιανό, όχι σε συζυγικούς δεσμούς.
Αντίθετα με τη φήμη της φερόμενης μητέρας της, η Πρόκλα φέρεται να είχε ήρεμο χαρακτήρα, γεγονός που ενισχύεται από την απόφασή της να ακολουθήσει τον Πιλάτο στην Ιουδαία, μια πρακτική που, αν και παλαιότερα απαγορευόταν, την εποχή εκείνη είχε πλέον επιτραπεί σιωπηρά (όπως μαρτυρεί ο Τάκιτος).
Εκεί, φέρεται να ένιωσε συμπάθεια προς την ιουδαϊκή πίστη και συγκλονίστηκε βαθιά όταν ο άντρας της κλήθηκε να δικάσει τον Ιησού.
Η Πατερική ερμηνεία του ονείρου
Οι Πατέρες της Εκκλησίας εμβάθυναν στη θεολογική σημασία αυτού του θεόσταλτου ονείρου.
- Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος θέτει το ερώτημα γιατί το όνειρο είδε η Πρόκλα και όχι ο Πιλάτος, απαντώντας πως ίσως «ὅτι ἐκείνη ἀξία ἦν μᾶλλον» (ήταν πιο άξια), ή διότι ο Πιλάτος ίσως να το απέκρυπτε ή να μην το πίστευε.
- Ο Ωριγένης εξηγεί τον βαθύτερο σκοπό: το όνειρο δεν στάλθηκε για να αποτρέψει τη Σταύρωση (που ήταν μέρος του Θείου Σχεδίου), αλλά «ἵνα σωθῇ ἡ γυνή», για να σωθεί η ίδια η Πρόκλα, αποτελώντας την απαρχή της σωτηρίας των Εθνών.
Παρά το μήνυμά της, ο Πιλάτος «νίπτει τας χείρας του» και η σταύρωση προχωρά.
Πίστεψε στον Χριστό και πήρε το όνομα Πρόκλα
Μετά τα γεγονότα, σύμφωνα με τις χριστιανικές πηγές, η Πρόκλα πίστεψε στον Χριστό και βαπτίστηκε.
Η Ορθόδοξη Εκκλησία ακολουθεί την παράδοση που καταγράφει ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης, σύμφωνα με την οποία η Αγία Πρόκλα «ἐν εἰρήνῃ τελειοῦται», δηλαδή κοιμήθηκε ειρηνικά και δεν μαρτύρησε.
Αντίθετα, η Αιθιοπική και η Κοπτική Εκκλησία την τιμούν ως μάρτυρα, συχνά μαζί με τον ίδιο τον Πιλάτο. Αυτή η αγιοποίηση του Πιλάτου απορρίπτεται από την Ορθόδοξη παράδοση, καθώς βασίζεται σε απόκρυφα κείμενα που προσπάθησαν να αθωώσουν τον Πιλάτο για την απόφασή του.
Η έγκυρη ιστορική καταγραφή (σύμφωνα με τον Ευσέβιο) είναι ότι ο Πιλάτος, μετά την ανάκλησή του στη Ρώμη, εξορίστηκε από τον Καλιγούλα στη Βιέννη της Γαλλίας, όπου και αυτοκτόνησε περί το 39 μ.Χ.
Πιθανή σύνδεση με τον απόστολο Παύλο
Μια ενδιαφέρουσα θεολογική υπόθεση, αν και ιστορικά αναπόδεικτη, συνδέει την Αγία Πρόκλα με την «Κλαυδία» που αναφέρει ο Απόστολος Παύλος στη Β’ Επιστολή προς Τιμόθεον (4:21).
Ο Παύλος γράφει από τη φυλακή της Ρώμης (περί το 66-68 μ.Χ.), στέλνοντας χαιρετισμούς από την εκεί κοινότητα.
Δεδομένου ότι ο Πιλάτος είχε ήδη πεθάνει (39 μ.Χ.), είναι εύλογο η χήρα του, Κλαυδία Πρόκλα, να ζούσε στη Ρώμη και να αποτελούσε διακεκριμένο μέλος της πρώτης χριστιανικής εκκλησίας εκεί.
Η ετυμολογία του ονόματός της
Το “Κλαυδία” (Claudia) υποδηλώνει άμεση σύνδεση με τη Ρώμη, καθώς ήταν το όνομα ενός γνωστού ρωμαϊκού γένους. Το “Πρόκουλα” (Procula), από την άλλη, φαίνεται να σχετίζεται ετυμολογικά με τη λατινική λέξη procul, που σημαίνει «μακριά» ή «από απόσταση».
Στο Συναξάρι της 27ης Οκτωβρίου αναφέρεται λιτά: «Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ, μνήμη τῆς Ἁγίας Πρόκλας, συζύγου τοῦ Πιλάτου.»
Όποια και αν είναι η αλήθεια για το βίο της, η Αγία Πρόκλα θεωρείται φωνή της συνείδησης μέσα σε ένα περιβάλλον φόβου και σιωπής.
Ενώ οι μαθητές είχαν διασκορπιστεί, ενώ λαός και οι ισχυροί ζητούσαν αίμα, μια γυναίκα, μέλος της ρωμαϊκής αριστοκρατίας, τόλμησε να προειδοποιήσει για την αθωότητα του Χριστού.
Χρήστος Χατζής
