Με αυτοματοποίηση, υπερσύγχρονα οπλικά συστήματα και τεχνολογική αιχμή, ξεκινά μια νέα εποχή για τον Στόλο, ειδικά στην αεράμυνα
Η άφιξη, στα μέσα του τρέχοντα μήνα, στον Ναύσταθμο Σαλαμίνας της νεότευκτης φρεγάτας ΚΙΜΩΝ F 601 αποτελεί σημαντικό ορόσημο σε πολλαπλά επίπεδα στην ιστορία του Πολεμικού Ναυτικού (ΠΝ). Σε επιχειρησιακό, λειτουργικό αλλά και σχεδίασης και προγραμματισμού της μελλοντικής ανάπτυξης του Στόλου των μειζόνων μονάδων επιφανείας.
- Από τον Περικλή Ζορζοβίλη
Η νέα φρεγάτα τύπου FDI-HN εντάσσεται σε υπηρεσία περίπου 21 χρόνια μετά τον παροπλισμό, στις 17 Ιουνίου 2004, του αντιτορπιλικού κατευθυνόμενων βλημάτων (Κ/Β) ΚΙΜΩΝ D 218, τύπου Charles F. Adams, του τελευταίου από τα τέσσερα (ΝΕΑΡΧΟΣ D 219, ΦΟΡΜΙΩΝ D 220, ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ D 221) που είχαν αποκτηθεί από τα αποθέματα του Ναυτικού των ΗΠΑ, έχοντας ήδη υπηρετήσει περί τα 30 χρόνια.
Εντάχθηκαν στο ΠΝ τη διετία 1992-93 και παροπλίστηκαν περίπου μία δεκαετία μετά λόγω του συστήματος πρόωσης με ατμό αλλά και του αριθμητικά μεγάλου πληρώματος που απαιτούσαν. Με εκτόπισμα 4.825 τόνους (πλήρες) και πλήρωμα 340 άτομα (22 αξιωματικοί), ήταν εξοπλισμένα με πρυμναίο εκτοξευτή Mk. 13 με αναχορηγία 34 Κ/Β επιφανείας – αέρος Standard 1MR με δυνατότητα εμπλοκής εναέριων στόχων σε βεληνεκή έως 46 χλμ. και υψόμετρα από 45 έως 18.800. Λόγω των Κ/Β και σε συνδυασμό με το τριών διαστάσεων (3D) ραντάρ έρευνας αέρος AN/SPS-39, ονομαστικής εμβέλειας 296 χλμ., τα Charles F. Adams παρείχαν πρώτη φορά στην ιστορία του ΠΝ δυνατότητες αεράμυνας περιοχής.
Δυνατότητες που με την ένταξη σε υπηρεσία της νέας φρεγάτας αποκτώνται εκ νέου από το ΠΝ, και μάλιστα σε ασύγκριτα υψηλότερο βαθμό σε σχέση με το παρελθόν, γεγονός που σημειολογικά αναδεικνύεται από τη χρήση των ίδιων ονομασιών με τα Charles F. Adams.
Η ολοκλήρωση στο σύστημα διαχείρισης μάχης SETIS,
■ των κάθετα εκτοξευόμενων και άρα ολοπεριμετρικής (360 μοίρες) κάλυψης 32 Κ/Β επιφανείας-αέρος Aster 30 B1 με δυνατότητα εμπλοκής εναέριων στόχων σε βεληνεκή μεγαλύτερα των 120 χλμ. και υψόμετρα έως 20.000, αλλά και βαλλιστικών βλημάτων,
■ των Κ/Β επιφανείας-αέρος RAM Block 2B (σε εκτοξευτή Mk31 με 21 κελιά εκτόξευσης)
■ του συστήματος Ηλεκτρονικών Μέσων Υποστήριξης (ESM: Electronic Support Measures), ραντάρ (RESM) και επικοινωνιών (CESM), και του υπό ανάπτυξη συστήματος ηλεκτρονικών αντιμέτρων (ECM), καθώς και
■ του κατασκευής Thales, πολλαπλού ρόλου, πλήρως ψηφιακού, με κεραίες ενεργού ηλεκτρονικής σάρωσης (AESA) ραντάρ Sea Fire με δυνατότητες τρισδιάστατης (3D) αεροπορικής επιτήρησης (ιχνηλάτηση περισσότερων από 800 στόχων ταυτόχρονα σε εμβέλεια έως 470 χλμ. για εναέριους στόχους μεγάλης αντανάκλασης), έρευνας επιφανείας, διαχείρισης εναέριας κυκλοφορίας, και ελέγχου πυρός των βλημάτων Aster, καθιστά δυνατή την αποτελεσματική αντιμετώπιση όλων των σύγχρονων εναέριων απειλών: υπερηχητικών και υποηχητικών βλημάτων (συμπεριλαμβανομένων αυτών που κατά την τερματική φάση της προσβολής εκτελούν σχεδόν κατακόρυφη βύθιση προς τον στόχο) εκτοξευόμενων από πλοία επιφανείας, υποβρύχια από ξηρά και από εναέριες πλατφόρμες, βλημάτων αντι-ραντάρ, μαχητικών, αεροσκαφών ναυτικής περιπολίας, μη επανδρωμένων αεροσκαφών, ελικοπτέρων.
Με εκτόπισμα 4.460 τόνους, περίπου ίσο με των Charles F. Adams, το πλήρωμα των μόλις 123 ατόμων (27 αξιωματικοί) της ΚΙΜΩΝ αποτελεί αδιαμφισβήτητο μάρτυρα του υψηλού βαθμού αυτοματοποίησης της που καθίσταται δυνατή από τα δύο παράλληλης λειτουργίας κέντρα δεδομένων (data center), τα 1.800 προγράμματα λογισμικού και τις μήκους περίπου 360 χλμ. καλωδιώσεις (περίπου 3.000 φορές μεγαλύτερες από το μήκος της φρεγάτας).
Η ΚΙΜΩΝ αποτελεί την πρώτη ουσιαστικά ψηφιακή φρεγάτα του ΠΝ που η λειτουργία της, υποστήριξη, συντήρηση και αναβάθμιση της απαιτεί μεγάλο αριθμό ειδικοτήτων (π.χ. τεχνικούς δικτύων, προγραμματιστές, τεχνικούς κ.α.) για τις οποίες ήδη υφίσταται ισχυρότατη ζήτηση στην πολιτική αγορά που παρέχει εξαιρετικά ανταγωνιστικούς όρους εργασίας (απολαβές, συνθήκες, ωράρια). Απαιτεί επίσης την ανάπτυξη, ολοκληρωμένων υποδομών υποστήριξης, συντήρησης και εκπαίδευσης.
Υποχρηματοδότηση
Οι υποδομές των Ναυστάθμων Σαλαμίνας και Κρήτης εξαιτίας της διαχρονικής υποχρηματοδότησης και του σχεδόν εκμηδενισμού των πιστώσεων τη δεκαετία των Μνημονίων έχουν απαξιωθεί, ενώ για τους ίδιους λόγους το πολιτικό τεχνικό προσωπικό τους έχει απομειωθεί σημαντικά λόγω συνταξιοδοτήσεων και των ελάχιστων προσλήψεων την προηγούμενη δεκαετία. Παρελθόν αναγκαστικά θα αποτελέσει και ο «κανιβαλισμός», δηλαδή η λόγω έλλειψης αποθέματος σκόπιμη αφαίρεση συσκευών, εξαρτημάτων και υλικών από ομοιότυπο πλοίο προκειμένου να αποκατασταθεί η επιχειρησιακή ετοιμότητα ενός άλλου, που μέχρι και σήμερα εφαρμόζεται λόγω ανάγκης (χαρακτηριστικό παράδειγμα των φρεγατών τύπου Υδρα [MEKO-200HN] για την ανάπτυξη τους στην Ερυθρά Θάλασσα στο πλαίσιο της επιχείρησης «Ασπίδες»).
Προς το παρόν, μέχρι τον Ιούλιο του 2030 η Εν-Συνεχεία-Υποστήριξη (Ε-Σ-Υ) των τεσσάρων φρεγατών τύπου FDI-HN έχει διασφαλιστεί, σε κάποιον βαθμό, με την 1η Τροποποίηση της αρχικής Σύμβασης 017Β/2022 που κυρώθηκε με τον νόμο 5235/2025 που περιλαμβάνει και την προμήθεια της τέταρτης φρεγάτας τύπου FDI-HN (ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ F 600). Ομως πλέον το ΠΝ καλείται να καθορίσει εκ νέου το ποσοστό οργανικής συντήρησης-επισκευών και να υλοποιήσει ταχέως τις ανάλογες δράσεις.
Η άφιξη της ΚΙΜΩΝ θα πρέπει επίσης να λειτουργήσει καταλυτικά στην επιτάχυνση της υλοποίησης προγραμμάτων κρίσιμων για την ανανέωση και την αναβάθμιση του στόλου των μειζόνων μονάδων επιφανείας. Ατυχώς, η λανθασμένη προσέγγιση για την αξιοποίηση των χαμηλότοκων και μακρού χρόνου αποπληρωμής (45 έτη, συμπεριλαμβανομένης δεκαετούς περιόδου χάριτος) των δανείων του μηχανισμού SAFE, δεν επέτρεψε να συμπεριληφθεί η προμήθεια επιπλέον φρεγατών του τύπου FDI-HN.
Κατ’ εκτίμηση, με βάση τους υφιστάμενους ρυθμούς παραγωγής της κατασκευάστριας Naval Group, μέχρι τα τέλη του 2030 θα ήταν δυνατή η παράδοση τριών επιπλέον φρεγατών. Με αυτόν τον τρόπο, μέχρι το 2030 το ΠΝ θα αποκτούσε ευμεγέθη δύναμη επτά ομοιότυπων σύγχρονων φρεγατών και θα επέλυε σε μεγάλο βαθμό το πρόβλημα της μαζικής απαρχαίωσης του στόλου των μειζόνων μονάδων επιφανείας.
Ο εκσυγχρονισμός τον MEKO-200HN και οι Bergamini
Πλέον οι εναλλακτικές που υφίστανται είναι το πρόγραμμα εκσυγχρονισμού των φρεγατών τύπου MEKO-200HN και η σχεδιαζόμενη προμήθεια, δύο σε πρώτη φάση και επιπλέον δύο σε δεύτερη, φρεγατών τύπου Bergamini από τα αποθέματα του Ναυτικού της Ιταλίας. Στην πρώτη περίπτωση, με τον «κατακερματισμένο» τρόπο που θα υλοποιηθεί το πρόγραμμα, δηλαδή χωρίς κύριο ανάδοχο που θα αναλάβει τη συνολική ευθύνη επιτυχούς ολοκλήρωσης και τις εγγυήσεις καλής λειτουργίας, εξαιτίας του δραματικού περιορισμού των διατιθέμενων πιστώσεων, μόλις 295 εκατ. ευρώ (ενώ τα μέσα της δεκαετίας του 2000 όταν για πρώτη φορά είχε ανακοινωθεί ο προϋπολογισμός ήταν 400 εκατ. ευρώ), εξ αντικειμένου εγκυμονεί κινδύνους.
Ολες οι ενδείξεις συντείνουν ότι για δεύτερη φορά, στο διάστημα μίας εικοσαετίας, είναι πιθανό να επαναληφθεί το λάθος του εκσυγχρονισμού μέσης ζωής των φρεγατών τύπου Standard. Σε ό,τι αφορά την προμήθεια των φρεγατών τύπου Bergamini, που προσφέρονται στην ελκυστική τιμή των 480 εκατ. ευρώ χωρίς τον φόρτο όπλων, θα βρίσκονται στην ηλικία εκσυγχρονισμού μέσης ζωής όταν παραληφθούν από το ΠΝ. Πρόκειται για πλοία εκτοπίσματος (πλήρες) 6.700 τόνων, περίπου 50% μεγαλύτερου και με τα μισά κελιά (16 έναντι 32) σε σχέση τις FDI-HN, με συστήματα ιταλικής προέλευσης που δεν βρίσκονται σε υπηρεσία με το ΠΝ και άρα θα απαιτηθεί η εκ του μηδενός δημιουργία υποδομών υποστήριξης, συντήρησης και εκπαίδευσης. Παράμετροι που θα πρέπει να συνυπολογιστούν στο Κόστος Κύκλου Ζωής (ΚΚΖ).