Με αιχμή τα ιδιωτικά ΑΕΙ, τον νόμο περί ευθύνης υπουργών και τη Δημόσια Διοίκηση, η κυβέρνηση Μητσοτάκη επισπεύδει τη διαδικασία εν όψει εκλογών
- Πάνος Σώκος
Μία συνταγματική αναθεώρηση κομμένη και ραμμένη στις δικές της θέσεις και πολιτικές προωθεί η κυβέρνηση, με στόχο η σχετική διαδικασία να αρχίσει το αργότερο μέχρι τις αρχές του καλοκαιριού, ούτως ώστε η πρώτη φάση να ολοκληρωθεί πριν από τις επόμενες εκλογές, ακόμα κι αν αυτές διεξαχθούν νωρίτερα από την άνοιξη του 2027. Με ορισμένες σημαντικές αλλαγές που προτείνει η κυβέρνηση επιδιώκει ουσιαστικά να επικυρώσει και συνταγματικά νόμους που ήδη εφαρμόζονται, όπως επί παραδείγματι είναι τα ιδιωτικά ΑΕΙ.
Είναι η δεύτερη αναθεώρηση του Συντάγματος με πρωθυπουργό τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Η πρώτη είχε ολοκληρωθεί τον Νοέμβριο του 2019, καθώς η Βουλή που είχε προκύψει στις εκλογές εκείνου του χρόνου ήταν αναθεωρητική, δεδομένου ότι η προαναθεωρητική διαδικασία είχε ανοίξει από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ στα τέλη του 2018. Τούτη τη φορά η κυβέρνηση της Ν.Δ. έχει αυτή εξ ολοκλήρου την πρωτοβουλία να θέσει στον διάλογο τα προς αναθεώρηση άρθρα, με τον πρωθυπουργό να επιδιώκει τη διαμόρφωση ευρύτερων συναινέσεων με τα κόμματα της αντιπολίτευσης, κυρίως με το ΠΑΣΟΚ, μία συναίνεση που θα κρίνει και το εύρος της αναθεώρησης. Ο πρωθυπουργός επενδύει πολλά στην επικείμενη αναθεώρηση και πριν από λίγες εβδομάδες στο πρωτοχρονιάτικο μήνυμά του είπε ότι θα είναι «φιλόδοξη».
«Για να ολοκληρωθεί με επιτυχία θα χρειαστούν ευρύτερες συναινέσεις. Θα δοκιμαστούν επομένως στην πράξη η ωριμότητα, η συνέπεια, αλλά και η επάρκεια κάθε πολιτικής δύναμης» είπε. Υπενθυμίζουμε ότι τούτη η Βουλή επιλέγει τα προς αναθεώρηση άρθρα και εκείνη που θα προκύψει μετά τις επόμενες εκλογές θα αναλάβει την ολοκλήρωση της διαδικασίας, ωστόσο οι πλειοψηφίες για τα προς αναθεώρηση άρθρα θα προκύψουν τους επόμενους μήνες..
Τα πιο σημαντικά άρθρα που η κυβέρνηση θέλει να αναθεωρήσει είναι τα εξής:
1. Το άρθρο 16 που αφορά την ίδρυση μη κρατικών και μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων, καθώς θέλει να κατοχυρώσει και συνταγματικά τη λειτουργία τους που άρχισε από τον περασμένο Σεπτέμβριο με νόμο που είχε περάσει δίνοντας τη σχετική δυνατότητα σε παραρτήματα ξένων πανεπιστημίων. Η αναθεώρηση αυτού του άρθρου είναι θέση της Ν.Δ. εδώ και πολλά χρόνια και ισχυρίζεται ότι η Ελλάδα είναι από τις λίγες χώρες στον κόσμο που δεν έχει ιδιωτικά ΑΕΙ. Στην αναθεώρηση του άρθρου ενδεχομένως να συναινέσει το ΠΑΣΟΚ, καθώς στο εσωτερικό του υπάρχουν πολλοί που συμφωνούν, αλλά και ο πρόεδρός του. Υπέρ της κυβέρνησης στο θέμα αυτό λειτουργεί και το Συμβούλιο της Επικρατείας, που είχε εγκρίνει τον νόμο του τότε υπουργού Παιδείας για τη λειτουργία των μη κρατικών ΑΕΙ.
2. Το άρθρο 86 που αφορά τον νόμο περί ευθύνης υπουργών. Για την αναθεώρησή του κατά πάσα πιθανότητα θα διαμορφωθεί ευρεία συναίνεση, καθώς τα πιο πολλά κόμματα έχουν ταχθεί υπέρ της αλλαγής του κυρίως μετά την τραγωδία των Τεμπών. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει προαναγγείλει πως «εμείς θα προτείνουμε την αναθεώρηση του άρθρου 86, έτσι ώστε να περιοριστεί ο ρόλος της Βουλής και οι υποθέσεις να φτάνουν πιο γρήγορα στον φυσικό δικαστή». «Αν θέλουμε να γεφυρώσουμε σχέσεις εμπιστοσύνης, θα πρέπει να μη δίνουμε την εντύπωση ότι το πολιτικό σύστημα έχει τη δυνατότητα να προστατεύει πολιτικούς από την εκάστοτε πλειοψηφία» έχει πει. Ωστόσο δεν έχει ακόμα αποσαφηνίσει η κυβέρνηση με ποιον τρόπο θέλει να ενισχύσει τη δικαστική κρίση και να αποδυναμώσει την αρμοδιότητα της Βουλής. Σε γενικές γραμμές Ν.Δ., ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ προτιμούν την άρση κάθε προνομιακής μεταχείρισης του πολιτικού προσωπικού, αλλά διατήρηση των προστατευτικών δικλίδων από ενδεχόμενες απόπειρες ποινικοποίησης της πολιτικής ζωής και μεταξύ των προτάσεων του Μαξίμου είναι η πλήρης απεμπλοκή της Βουλής και η κατάργηση των προανακριτικών επιτροπών.
3. Το άρθρο 103 για τη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων. Η πρότασή της αυτή αναμένεται να προκαλέσει τις έντονες αντιδράσεις και των εργαζομένων στον δημόσιο τομέα και των κομμάτων. Ο πρωθυπουργός, για να μετριάσει τις αντιδράσεις, έχει πει πως «αυτή η πρωτοβουλία αφορά πρωτίστως τη θεσμική κατοχύρωση της έννοιας της αξιολόγησης και της δυνατότητας αφενός να μπορούμε να επιβραβεύουμε τους συνεπείς και εργατικούς δημοσίους υπαλλήλους, αλλά αφετέρου, αν υπάρχουν περιπτώσεις υπαλλήλων οι οποίοι συστηματικά, επίμονα και επί μακρό χρόνο δεν ανταποκρίνονται στις προδιαγραφές της θέσης τους, να μην υπάρχει συνταγματικό κώλυμα προκειμένου να απομακρύνονται από το Δημόσιο».
4. Το άρθρο 90 για τον τρόπο επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης. Και στο άρθρο αυτό επιδιώκει πρωτίστως τη συναίνεση του ΠΑΣΟΚ, καθώς έχει ήδη δηλώσει έτοιμος να συμφωνήσει με την πρότασή του να πάψει να αποτελεί μονοκομματική επιλογή. Μέχρι τώρα η επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης γίνεται με Προεδρικό Διάταγμα κατόπιν πρότασης του υπουργικού συμβουλίου.
5. Το άρθρο 24 για την προστασία του περιβάλλοντος. Στο παρελθόν ο πρωθυπουργός, μιλώντας για το θέμα αυτό, είχε πει πως είναι συνταγματική υποχρέωση του κράτους για βιώσιμη ανάπτυξη και αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, η διαφύλαξη των υδάτινων πόρων και η ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, να καταστεί ρητή η υποχρέωση να κηρύσσονται αναδασωτέα και να μη διατίθενται για άλλον προορισμό καμένα δάση, εκτός εάν προκύπτει άλλη χρήση την οποία να επιβάλλει «επιτακτικό δημόσιο συμφέρον».
6. Το άρθρο 30 για την εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας. Οταν είχε προτείνει προ μηνών τον Κώστα Τασούλα για το ανώτατο πολιτειακό αξίωμα, είχε δηλώσει πως θα προτείνει την καθιέρωση μίας και μοναδικής θητείας εξαετούς διάρκειας, με το επιχείρημα ότι «η συζήτηση για ανανέωση της παραμονής του στο αξίωμα δεν θα άνοιγε κάθε τόσο τον χορό των αντιπαραθέσεων και ο θεσμός θα έμενε μακριά από τις κομματικές σκοπιμότητες».
–Πώς γίνεται η αναθεώρηση: Η ανάγκη της αναθεώρησης του Συντάγματος διαπιστώνεται με απόφαση της Βουλής που λαμβάνεται ύστερα από πρόταση τουλάχιστον 50 βουλευτών, με πλειοψηφία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των μελών της σε δύο ψηφοφορίες που απέχουν μεταξύ τους τουλάχιστον έναν μήνα. Με την απόφαση αυτή καθορίζονται ειδικά οι διατάξεις που πρέπει να αναθεωρηθούν.
Αφού η αναθεώρηση αποφασιστεί από τη Βουλή, η επόμενη Βουλή, κατά την πρώτη σύνοδό της, αποφασίζει με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των μελών της σχετικά με τις αναθεωρητέες διατάξεις.
Αν η πρόταση για αναθεώρηση λάβει την πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών, όχι όμως και την πλειοψηφία των τριών πέμπτων, η επόμενη Βουλή κατά την πρώτη σύνοδό της μπορεί να αποφασίσει σχετικά με τις αναθεωρητέες διατάξεις με την πλειοψηφία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των μελών της.
-Η προηγούμενη αναθεώρηση: Στα τέλη του 2018 ο τότε πρωθυπουργός Αλ. Τσίπρας είχε ανακοινώσει την πρόθεσή του για την αναθεώρηση. Η πρώτη φάση της αναθεώρησης έγινε στις 15 Φεβρουαρίου 2019 και η δεύτερη στις 15 Μαρτίου 2019, με επαναληπτική ψηφοφορία, η οποία οριστικοποίησε τις αναθεωρητέες διατάξεις, που ετέθησαν προς ψήφιση από την αναθεωρητική βουλή (τρίτη και τελική φάση) μετά τις εκλογές του 2019. Η τελική ψηφοφορία διεξήχθη στις 25 Νοεμβρίου.