Τα ιστορικά δεδομένα διαψεύδουν τα ενδοτικά πρότυπα τού Μητσοτάκη, που ξέπλυνε τον σφαγέα των Μικρασιατών, ανοίγοντας νέα κερκόπορτα εις βάρος των εθνικών μας συμφερόντων
Η πρόσφατη φράση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη από την Αγκυρα, ύστερα από τη συνάντησή του με τον Ερντογάν, περί «παρακαταθήκης Βενιζέλου – Κεμάλ», δεν ήταν μια αθώα ιστορική αναφορά, ούτε ένα τυπικό διπλωματικό σχήμα λόγου. Ηταν μια συνειδητή πολιτική επιλογή, με βαρύ ιστορικό και συμβολικό φορτίο. Και ακριβώς γι’ αυτό προκάλεσε όχι μόνο δυσφορία αλλά και οργή σε όσους γνωρίζουν -ή δεν θέλουν να ξεχάσουν- πάνω σε τι θεμελιώθηκε αυτή η «παρακαταθήκη», μολονότι η κυβερνητική προπαγάνδα επεδίωξε να τα στρογγυλοποιήσει.
Το 1922 δεν ήταν απλώς μια στρατιωτική αποτυχία. Ηταν η Μικρασιατική Καταστροφή – ο βίαιος ακρωτηριασμός του Ελληνισμού. Η Σμύρνη παραδόθηκε στις φλόγες. Οι ελληνικοί και αρμενικοί πληθυσμοί της Ιωνίας εξοντώθηκαν ή εκδιώχθηκαν. Στον Πόντο είχε ήδη προηγηθεί μια συστηματική εξόντωση. Οι πορείες θανάτου, οι σφαγές, οι διώξεις, οι βιασμοί, ο βίαιος εξισλαμισμός παιδιών δεν είναι ρητορικά σχήματα· είναι τεκμηριωμένα ιστορικά γεγονότα. Περίπου 1,5 εκατομμύριο Ελληνες ξεριζώθηκαν από τη γη στην οποία κατοικούσαν επί τρεις χιλιετίες. Η Ελλάδα βρέθηκε αιφνιδίως να ενσωματώνει έναν προσφυγικό πληθυσμό σχεδόν ίσο με το ένα τρίτο του γηγενούς. Οι κοινωνικές εντάσεις ήταν αναπόφευκτες.
Aλλεπάλληλες κρίσεις
Η οικονομία κατέρρευσε υπό το βάρος της αποκατάστασης. Το πολιτικό σύστημα οδηγήθηκε σε αλλεπάλληλες κρίσεις, πραξικοπήματα και τελικά στη χρεοκοπία του 1932. Το 1922 δεν έκλεισε απλώς ένα κεφάλαιο, άνοιξε μια μακρά περίοδος εθνικής ανασφάλειας και προβλημάτων που κάθε άλλο παρά σηματοδοτούν μια θετική «παρακαταθήκη», όπως κατά τρόπο υβριστικό απέναντι στην Ιστορία και την πραγματικότητα την εμφάνισε ο κ. Μητσοτάκης.
Ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ -ο σφαγέας του μικρασιατικού Ελληνισμού κατά τη ζωντανή μνήμη των προσφύγων- ήταν ο ηγέτης της τελικής φάσης της εκκαθάρισης των χριστιανικών πληθυσμών της Ανατολής. Η πυρπόληση της Σμύρνης τον Σεπτέμβριο του 1922 δεν ήταν «παράπλευρη απώλεια πολέμου». Ηταν το οριστικό τέλος ενός κόσμου. Η δε υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών που επιβλήθηκε με τη Συνθήκη της Λωζάννης αποτέλεσε τη διεθνή νομιμοποίηση του ξεριζωμού. Και όμως, μόλις οκτώ χρόνια αργότερα, ο Ελευθέριος Βενιζέλος –ο πολιτικός που μεταγενέστερα αναγορεύθηκε ψευδεπίγραφα σε «εθνάρχη»- επέλεξε τη στρατηγική της πλήρους εξομάλυνσης με τον Κεμάλ.
Με το Ελληνοτουρκικό Σύμφωνο Φιλίας του 1930 και τον οριστικό συμψηφισμό των περιουσιών η ελληνική πλευρά εγκατέλειψε ουσιαστικά την αξίωση πλήρους αποζημίωσης των ανταλλαξίμων, παρότι το σχετικό πρωτόκολλο προέβλεπε αποζημιώσεις και είχαν ήδη λειτουργήσει επιτροπές καταγραφής.
Το επιχείρημα υπέρ αυτής της επιλογής είναι γνωστό: η Ελλάδα ήταν εξαντλημένη, έπρεπε να διασφαλίσει τα σύνορά της, να απομονώσει τη Βουλγαρία, να σταθεροποιήσει το εσωτερικό της. Ομως υπάρχει και η άλλη ανάγνωση, αυτή που σπανίως ακούγεται στον επίσημο λόγο, αλλά αποτυπώνει την ιστορική αλήθεια. Οτι με τη συμφωνία του 1930 η Ελλάδα αποδέχθηκε οριστικά τα τετελεσμένα της ήττας. Οτι οι περιουσίες εκατομμυρίων προσφύγων ουσιαστικά «χαρίστηκαν» στο νέο τουρκικό κράτος. Οτι η οικονομική σταθεροποίηση της κεμαλικής Τουρκίας στηρίχτηκε, εν μέρει, και σε αυτή τη μη καταβολή τεράστιων αποζημιώσεων.
Η επαίσχυντη συμφωνία του 1930 αποτελεί μοναδικό παράδειγμα διεθνούς, απροκάλυπτης ληστείας. Και αυτό διότι δεν επρόκειτο απλώς για μια διμερή διευθέτηση μεταξύ της κυβέρνησης του Ελευθέριου Βενιζέλου και του καθεστώτος του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, αλλά για μια ρύθμιση που έλαβε χώρα με την ανοχή αν όχι με την ενθάρρυνση της Κοινωνίας των Εθνών και των Μεγάλων Δυνάμεων, με προεξάρχουσα τη Μεγάλη Βρετανία.
Οι Δυτικές Δυνάμεις στήριξαν την κεμαλική Τουρκία στην άρνησή της να καταβάλει πλήρεις αποζημιώσεις στους Μικρασιάτες Ελληνες, όχι από αμέλεια, αλλά από στρατηγικό υπολογισμό. Με τον συμψηφισμό και την ουσιαστική παραίτηση της Ελλάδας από τις αξιώσεις η Αγκυρα απαλλάχθηκε από τεράστιο οικονομικό βάρος που θα μπορούσε να υπονομεύσει τη σταθερότητα του νεοσύστατου κράτους. Με άλλα λόγια, η ενίσχυση της Τουρκίας δεν έγινε με ευρωπαϊκά κεφάλαια, αλλά έμμεσα με τις περιουσίες των εκπατρισμένων Ελλήνων.
Οι Δυτικοί προτίμησαν να «χρηματοδοτήσουν» τη σταθεροποίηση του κεμαλικού καθεστώτος μέσω της οριστικής απώλειας των ελληνικών αξιώσεων, εξασφαλίζοντας έτσι την επικράτηση του Κεμάλ στο εσωτερικό και την εδραίωσή του ως αδιαμφισβήτητου και μοναδικού δυτικόφιλου ηγέτη μουσουλμανικού κράτους. Η σταθερότητά του κρίθηκε σημαντικότερη από τη δικαίωση των προσφύγων. Και βεβαίως, η κορύφωση αυτής της πολιτικής ήταν η πρόταση του Βενιζέλου, το 1930, για απονομή Νόμπελ Ειρήνης στον Κεμάλ. Για τους οπαδούς του ήταν μια κίνηση υψηλού συμβολισμού συμφιλίωσης, όμως στην ουσία ήταν μια πράξη ηθικής νομιμοποίησης του σφαγέα και των εγκλημάτων του.
Η Ιστορία όμως δεν σταμάτησε στο 1930. Η Τουρκία δεν μετεξελίχθηκε σε υπόδειγμα σταθερής καλής γειτονίας. Το 1955 τα Σεπτεμβριανά διέλυσαν ό,τι απέμενε από τον Ελληνισμό της Κωνσταντινούπολης. Το 1964, νέες απελάσεις. Το 1974 εισβολή και κατοχή στην Κύπρο που συνεχίζεται μισό αιώνα μετά. Casus belli κατά της Ελλάδας για τα χωρικά ύδατα. Αμφισβήτηση της κυριαρχίας νησιών. Θεωρίες «Γαλάζιας Πατρίδας». Εργαλειοποίηση μεταναστευτικών ροών στον Εβρο. Αυτή είναι η πραγματική διαχρονία της τουρκικής πολιτικής ισχύος.
«Hρεμα νερα», casus belli
Υπό αυτό το ιστορικό βάρος, η επίκληση της λεγόμενης «παρακαταθήκης Βενιζέλου – Κεμάλ» από τον κ. Μητσοτάκη δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τη σημερινή στρατηγική των «ήρεμων νερών». Οταν η Ελλάδα αποφεύγει να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στο Αιγαίο, παρότι έχει αναφαίρετο δικαίωμα, όταν δεν θέτει με επιμονή και καθαρά –όχι θολά και αόριστα– το ζήτημα του casus belli, όταν επενδύει αποκλειστικά στη ρητορική της αποκλιμάκωσης χωρίς ορατή μεταβολή της τουρκικής στάσης, τότε η αναφορά στο 1930 δεν είναι ουδέτερη. Λειτουργεί ως ιστορικό προηγούμενο που νομιμοποιεί μια πολιτική κατευνασμού και ενδοτισμού.
Γι’ αυτό και δικαιολογημένα μεταξύ των άλλων αντιδράσεων η Παμποντιακή Ομοσπονδία Ελλάδος συνέδεσε ευθέως τη συγκεκριμένη φράση με την ιστορική μνήμη της Γενοκτονίας και τη συλλογική εμπειρία του ξεριζωμού, κάνοντας λόγο για «γέφυρες “φιλίας” πάνω στους τάφους 353.000 αδικοχαμένων προγόνων» και εκφράζοντας αγανάκτηση για το γεγονός ότι «βαφτίστηκε “θεμέλιο ειρήνης” από τον Ελληνα πρωθυπουργό μέσα στην Αγκυρα. Σε ποια παρακαταθήκη αναφέρεται ο Ελληνας πρωθυπουργός; Ο μεν Ελευθέριος Βενιζέλος αρνήθηκε πεισματικά να στείλει όπλα και να βοηθήσει το ποντιακό αντάρτικο, παρά τις περί του αντιθέτου εισηγήσεις που είχε λάβει. Ο δε Μουσταφά Κεμάλ έχει κερδίσει με το ματωμένοb σφαγέα του Ελληνισμού και των χριστιανών της Μικράς Ασίας».
Ο κίνδυνος για επανάληψη της Ιστορίας
Το χειρότερο είναι ότι η ειρήνη χωρίς αποτρεπτική ισχύ και χωρίς ιστορική αυτογνωσία μετατρέπεται -εξαιτίας και της στάσης του κ. Μητσοτάκη- σε εύθραυστη ισορροπία εις βάρος των εθνικών μας συμφερόντων. Και η ελληνική Ιστορία έχει διδάξει επανειλημμένα ότι ο κατευνασμός απέναντι σε αναθεωρητικές δυνάμεις δεν παράγει μόνιμη σταθερότητα. Αν, λοιπόν, υπάρχει «παρακαταθήκη» του 1930, αυτή δεν είναι μια αδιαμφισβήτητη εθνική κληρονομιά αλλά μια βαθιά επικίνδυνη επιλογή, που συμβολίζει το όριο μεταξύ ρεαλισμού και παραίτησης.
Ο κ. Μητσοτάκης δεν έχει κρύψει ότι είναι θαυμαστής του Ελευθερίου Βενιζέλου και ότι τον έχει ως πρότυπο, για να δικαιολογήσει και να νομιμοποιήσει τη δική του συνθηκολόγηση απέναντι στους σύγχρονους απογόνους του σφαγέα Κεμάλ. Αυτή τη φορά όμως ο κίνδυνος είναι να επαναληφθεί η Ιστορία όχι ως τραγωδία, αλλά ως συνειδητή επιλογή…