Ο έγκριτος νομικός Κώστας Κληρίδης τονίζει στην «κυριακάτικη δημοκρατία» ότι η Κύπρος πρέπει να ζητήσει το συντομότερο δυνατόν την έναρξη διαπραγματεύσεων με το Ηνωμένο Βασίλειο
Οι καιροί δεν σηκώνουν περιφράσεις. Οι στρατιωτικές βάσεις που παράνομα διατηρεί η Βρετανία στην Κύπρο και συνιστούν αποικιοκρατικά κατάλοιπα και ξεθωριασμένο ενθύμιο της χρεοκοπημένης αγγλοκρατίας πρέπει να φύγουν! Η ανεξέλεγκτη παρουσία τους, όπως αποδείχθηκε ακόμα μία φορά την περασμένη Δευτέρα με την (αποτυχημένη) ιρανική επίθεση, θέτει σε κίνδυνο την Κυπριακή Δημοκρατία.
- Από τον Γιώργο Χατζηδημητρίου
Τον τρόπο που θα απαλλαγούμε από αυτές εξηγεί σε μια άκρως ενδιαφέρουσα συνέντευξη στην «κυριακάτικη δημοκρατία» ο τέως γενικός εισαγγελέας της Κύπρου Κώστας Κληρίδης. Ο έγκριτος νομικός, ως επικεφαλής έμπειρης ομάδας νομικών, συνέδραμε πολύ πρόσφατα αποφασιστικά, στο να αποκτήσει το κράτος του Μαυρικίου, μια περίπτωση παρόμοια με της Μεγαλονήσου, την πλήρη ανεξαρτησία του ύστερα από 100 χρόνια βρετανικής κατοχής.
Κύριε Κληρίδη, μπορείτε να μας εξηγήσετε πώς προέκυψε η δημιουργία των δύο στρατιωτικών βάσεων του Ηνωμένου Βασιλείου στην Κύπρο;
Μετά την υπογραφή των συμφωνιών Ζυρίχης – Λονδίνου, με βάση τις οποίες η Κύπρος από αγγλική αποικία θα καθίστατο ανεξάρτητο κράτος, τον Αύγουστο του 1960, υπογράφηκαν μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου, Ελλάδας, Τουρκίας και Κύπρου τρεις συνθήκες, οι οποίες αφενός ρύθμιζαν λεπτομερώς το πολιτειακό καθεστώς του νέου κράτους, αφετέρου ρύθμιζαν την παρουσία των τουρκικών και των ελληνικών στρατευμάτων και επισημοποιούσαν το καθεστώς των εγγυήσεων μεταξύ των τριών δυνάμεων και της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Πρόκειται για τη Συνθήκη Εγκαθίδρυσης, τη Συνθήκη Εγγυήσεως και τη Συνθήκη Συμμαχίας. Κατόπιν επιμονής του Ηνωμένου Βασιλείου όπως κατακρατήσει έδαφος για τη δημιουργία στο νησί δύο στρατιωτικών βάσεων, έγινε σχετική πρόνοια στο κείμενο της Συνθήκης Εγκαθίδρυσης. Συγκεκριμένα, στο άρθρο 1 της Συνθήκης, με το οποίο προσδιοριζόταν το έδαφος το οποίο θα εκάλυπτε η νεοσύστατη Κυπριακή Δημοκρατία, προνοούνταν τα ακόλουθα: «Το έδαφος της Δημοκρατίας θα περιλαμβάνει τη νήσο Κύπρο, μαζί με τα νησιά που κείνται εγγύς της ακτής με εξαίρεση των δύο περιοχών που προσδιορίζονται σε παράρτημα Α της συνθήκης αυτής και οι οποίες θα παραμείνουν στην κυριαρχία του Ηνωμένου Βασιλείου. Αυτές οι περιοχές αναφέρονται στη Συμφωνία και το Παράρτημα ως “Ακρωτήρι” και “Δεκέλεια”». Οι περιοχές των βάσεων Ακρωτηρίου και Δεκέλειας θα αποτελούσαν έτσι τα λεγόμενα βρετανικά υπερπόντια εδάφη στην Κύπρο, με συνολική έκταση 254 τ.χλμ. ή 2,74% του εδάφους της και θα χρησιμοποιούνταν, σύμφωνα με λεπτομερείς πρόνοιες, για καθαρά στρατιωτικούς, αμυντικούς σκοπούς.
Ποιο είναι επομένως το νομικό καθεστώς που διέπει τις δύο αυτές βάσεις μέχρι και σήμερα;
Πρόκειται ουσιαστικά για ένα δημιούργημα διεθνών συνθηκών οι οποίες δεσμεύουν τα υπογράφοντα κράτη. Οι βάσεις αυτές έχουν δική τους διοίκηση, αστυνομία και δικαστήρια. Αποκαλούνται δε «κυρίαρχες βάσεις». Στην πραγματικότητα, όμως, δεν μπορούν να έχουν και να ασκούν πραγματική κυριαρχία, αφού τέτοια κυριαρχία αποδίδεται από το Διεθνές Δίκαιο μόνο σε κράτη. Εξάλλου, στο προαναφερθέν άρθρο 1 της Συνθήκης Εγκαθίδρυσης, δεν αναφέρεται πουθενά ο όρος «κυριαρχία» των βάσεων παρά μόνο ότι αυτές θα παρέμεναν υπό την κυριαρχία του Ηνωμένου Βασιλείου. Το ότι οι βάσεις δεν είναι «κυρίαρχες» αλλά αποικιακά κατάλοιπα επιβεβαιώνεται και από σχετική απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου του Η.Β. στο Λονδίνο, το οποίο έκρινε ότι η ανεξαρτητοποίηση της Κύπρου κατά το 1960 δεν μετέβαλε το πολιτικό καθεστώς των βάσεων, οι οποίες παρέμειναν αποικίες σε αντίθεση με το υπόλοιπο 97% του νησιού το οποίο ανεξαρτητοποιήθηκε. Επομένως, το νομικό καθεστώς των βρετανικών βάσεων στην Κύπρο είναι μάλλον ξεκάθαρο πλέον.
Το υφιστάμενο αυτό καθεστώς των βάσεων στην Κύπρο είναι συμβατό με το Διεθνές Δίκαιο; Μπορεί να μεταβληθεί;
Το υφιστάμενο καθεστώς των βάσεων στην Κύπρο, όπως αυτό ισχύει από το 1960, είναι καταφανώς ασύμφωνο και ασύμβατο με ουσιαστικές πρόνοιες και αρχές του Διεθνούς Δικαίου. Μια αρκετά πρόσφατη γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου των Ηνωμένων Εθνών, που εδρεύει στη Χάγη, εξήγησε ακριβώς πως παραβιάζονται αυτές οι πρόνοιες και αρχές, σε μια περίπτωση πολύ παρόμοια με αυτή της Κύπρου.
Συγκεκριμένα, το Διεθνές Δικαστήριο επιλήφθηκε της διαφοράς μεταξύ του κράτους του Μαυρικίου και του Ηνωμένου Βασιλείου ως προς την κυριαρχία επί της περιοχής Αρχιπέλαγος Chagos στον Ινδικό Ωκεανό. Κυριαρχία την οποία είχε το Ηνωμένο Βασίλειο ως αποικιοκρατική δύναμη και τη διατήρησε σε συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, χρησιμοποιώντας την περιοχή ως στρατιωτική βάση, παρά την απόδοση ανεξαρτησίας στον Μαυρίκιο κατά το 1968.
Ειδικότερα, το Δικαστήριο ασχολήθηκε και αποφάνθηκε αναφορικά με πολλές και σημαντικές πτυχές του αναφαίρετου και θεμελιώδους δικαιώματος όλων των λαών σε πλήρη αυτοδιάθεση, σε συσχετισμό με την υποχρέωση των αποικιοκρατικών δυνάμεων όπως προβαίνουν σε πλήρη και ολοκληρωμένη αποαποικιοποίηση όλων των εδαφών των πρώην αποικιών τους.
Σύμφωνα με τη γνωμοδότηση, οποιοσδήποτε διαχωρισμός από τη διοικούσα αποικιακή δύναμη μέρους της εδαφικής επικράτειας της χώρας αντίκειται προς το δικαίωμα σε αυτοδιάθεση, εκτός εάν αυτός βασίζεται στην εκδηλωθείσα ελεύθερη και γνήσια θέληση του λαού της. Η δε συγκατάθεση, αν και δόθηκε με υπογραφή συμφωνιών, δεν βασίστηκε στην ελεύθερη και γνήσια έκφραση της λαϊκής θέλησης, εφόσον το ένα μέρος στη συμφωνία, ο Μαυρίκιος, τελούσε κάτω από την υποτέλεια του άλλου μέρους.
Συνακόλουθα, το Δικαστήριο έκρινε ότι το Ηνωμένο Βασίλειο υπέχει υποχρέωση να τερματίσει τη διοίκηση του Αρχιπελάγους όσο πιο σύντομα είναι δυνατόν, έτσι ώστε να ολοκληρωθεί η διαδικασία αποαποικιοποίησης των εδαφών του Μαυρικίου κατά τρόπο ο οποίος να συνάδει με το δικαίωμα των λαών για αυτοδιάθεση. Ως αποτέλεσμα της ως άνω γνωμοδότησης του Διεθνούς Δικαστηρίου, ο Μαυρίκιος επέμεινε, άρχισε και συνέχισε διαπραγματεύσεις με το Ηνωμένο Βασίλειο μέχρι που δικαιώθηκε ανακτώντας την κυριαρχία των νησιών ύστερα από υπεραιωνόβια κατοχή.
Σε ποιες ενέργειες μπορεί να προβεί η Κυπριακή Δημοκρατία έτσι ώστε να απαλλαγεί από τις στρατιωτικές Βάσεις του Ηνωμένου Βασιλείου που συνεχίζουν να βρίσκονται στο έδαφός της ή έστω για να εκσυγχρονιστεί το νομικό καθεστώς που τις διέπει;
Χωρίς να παραγνωρίζω το γεγονός ότι στην περίπτωση της Κύπρου οι σχετικές συμβάσεις και ιδιαίτερα η Συνθήκη Εγκαθίδρυσης με την οποία συστάθηκαν οι δύο βάσεις είχαν υπογραφεί και από τις άλλες δύο εγγυήτριες δυνάμεις, Τουρκία και Ελλάδα, είναι πιστεύω αυταπόδεικτο ότι όλες οι πιο πάνω σοβαρές εξελίξεις μπορούν κάλλιστα και πρέπει να αξιοποιηθούν και από την Κυπριακή Δημοκρατία σε σχέση με τις βάσεις, το έδαφος των οποίων συνέχισε να κατέχει από μόνο του το Ηνωμένο Βασίλειο ως πρώην αποικιακή δύναμη από το 1960 και τις οποίες μάλιστα ονομάζει «κυρίαρχες», υπό συνθήκες έκδηλων παραβιάσεων των προαναφερθεισών αρχών.
Ενας πρόσφατος και επιπρόσθετος λόγος που επιτάσσει την έναρξη μιας τέτοιας πρωτοβουλίας από την πλευρά της Κύπρου είναι τα πρόσφατα γεγονότα κατά τα οποία το Ηνωμένο Βασίλειο έθεσε σε πραγματικό κίνδυνο την κυπριακή επικράτεια λόγω του τρόπου χρησιμοποίησης των βάσεων στη συνεχιζόμενη πολεμική σύρραξη μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν. Θα πρέπει επιτέλους η Κύπρος να ζητήσει το συντομότερο δυνατόν την έναρξη διαπραγματεύσεων με το Ηνωμένο Βασίλειο, θέτοντας στο προσκήνιο το ζήτημα του εκσυγχρονισμού του καθεστώτος των βάσεων προς την κατεύθυνση της αναγνώρισής τους ως πραγματικών στρατιωτικών βάσεων περιορισμένης χρήσης και δυνατοτήτων σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο και επί του απολύτως αναγκαίου προς τούτο εδάφους με τα ανάλογα ασφαλώς οικονομικά ανταλλάγματα. Διαφορετικά, θα πρέπει να επιδιωχθεί η εγκατάλειψή τους.