Νέα προκλητική ενέργεια σε βάρος της Ελλάδας δρομολογεί η κυβέρνηση του εθνικιστή Κριστιάν Μίτσκοσκι, προωθώντας την ανέγερση αλυτρωτικού «μνημείου» στην πόλη Νόβι Σαντ της Σερβίας.
- Από τον Νικ. Σταυρουλάκι
Το γλυπτό μνημείο, η ανέγερση του οποίου υποστηρίζεται και από τοπικούς φορείς και πρόσωπα, θα φέρει τον τίτλο «Μητέρα Μακεδονία» (Majka Makedonija), χωρίς γεωγραφικό προσδιορισμό, ενώ ως αφορμή-πρόσχημα για τη δημιουργία βρέθηκε η επέτειος των 80 χρόνων από την εγκατάσταση Μακεδόνων (από το σημερινό κράτος των Σκοπίων) στη Βοϊβοντίνα μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο!
Η ενέργεια προκάλεσε την οργισμένη αντίδραση της ελληνικής κοινότητας στη Σερβία, ενώ το άφαντο ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών επέλεξε ακόμα μία φορά την ηττοπαθή «διπλωματία της σιωπής».
Την ώρα που η ελληνική κοινότητα στο Βελιγράδι ύψωσε έντονη φωνή διαμαρτυρίας κατά της ανέγερσης του συγκεκριμένου μνημείου στο Νόβι Σαντ, το ελληνικό ΥΠΕΞ δεν βρήκε μία λέξη να πει σε ένα ζήτημα που θίγει στον πυρήνα του το εθνικό θέμα της Μακεδονίας. Πρόκειται για εξοργιστική αδράνεια μπροστά σε μια κίνηση που αγγίζει ευαίσθητο ιστορικό ζήτημα για ολόκληρο τον Ελληνισμό, αλλά και τα εθνικά μας νεύρα.
Η σχετική πρόταση υποβλήθηκε από το λεγόμενο «Εθνικό Συμβούλιο της μακεδονικής εθνικής μειονότητας στη Σερβία» (Nacionalni savet makedonske nacionalne manjine), το οποίο παρουσίασε το μνημείο ως «σύμβολο διατήρησης ταυτότητας και μνήμης» με κάλυψη τη δήθεν ευγνωμοσύνη απέναντι στη Σερβία, που δέχτηκε στους κόλπους της τους «Μακεδόνες», οι οποίοι μεταφέρθηκαν εκεί στο τέλος του Μεγάλου Πολέμου, υπακούοντας στην πολιτική Γιόζιπ Μπρος Τίτο για ανάμειξη των πληθυσμών στην τότε ενιαία Γιουγκοσλαβία.
Το προτεινόμενο γλυπτό παρουσιάζει γυναίκα με παραδοσιακή «μακεδονική» φορεσιά και δύο παιδιά, το ένα στην αγκαλιά της, στραμμένο (γεωγραφικά) προς τη Σερβία και το άλλο δίπλα της στραμμένο προς τη «Μακεδονία». Τα δύο παιδιά, σύμφωνα με τον γλύπτη Σίνιτσα Νοβέσκι (Siniša Noveski) που έχει την πατρότητα της σύνθεσης, συμβολίζουν τη στενή σχέση «Μακεδονίας» και Σερβίας.
Το έργο θα είναι χάλκινο, ύψους περίπου 2 μέτρων, πάνω σε βάση από μπετόν επικαλυμμένου με γρανιτικές πλάκες διαστάσεων περίπου 40×40 εκατοστών. Η ακριβής τοποθεσία δεν έχει καθοριστεί ακόμα, προτείνεται όμως να τοποθετηθεί σε έναν από τους ανοιχτούς δημόσιους χώρους στον αστικό ιστό της πόλης.
Τον Φεβρουάριο του 2026 η πρόεδρος της κυβέρνησης της αυτόνομης επαρχίας της Βοϊβοντίνας, Μάγια Γκόϊκοβιτς (Maja Gojkovićc), σε σχετική δήλωσή της ενώπιον εκπροσώπων της πρεσβείας των Σκοπίων ανέφερε ότι η επαρχιακή κυβέρνηση θα υποστηρίξει την ανέγερση του μνημείου, τονίζοντας ότι «θα ενισχύσει τις σχέσεις Σερβίας – Βόρειας Μακεδονίας»!
Στις αρχές της εβδομάδας (3/8/26) η πρόταση έφτασε στο Συμβούλιο Πολιτισμού και Ενημέρωσης της συνέλευσης του Νόβι Σαντ, το οποίο αποφάσισε να ζητήσει γνωμοδοτήσεις από τον δημόσιο πολεοδομικό φορέα «Urbanizam» και το Ινστιτούτο Προστασίας Μνημείων Πολιτισμού του Νόβι Σαντ, ώστε να προχωρήσει στις αποφάσεις του. Υπό τον όρο «Urbanizam» στη Σερβία νοούνται οι κατά τόπους «δημόσιες – δημοτικές επιχειρήσεις πολεοδομικού σχεδιασμού» που είναι υπεύθυνες για τη χωροταξία, την εκπόνηση ρυθμιστικών σχεδίων και την αρχιτεκτονική ανάπτυξη των αντίστοιχων δήμων.
Δύο ημέρες αργότερα (5/8/26) η ελληνική κοινότητα στη Σερβία, που εκφράζεται μέσω του «Πολιτικού κόμματος των Ελλήνων στη Σερβία» (Civic Party of Greeks in Serbia), αντέδρασε έντονα, καθώς ενημερώθηκε για τις προθέσεις της κυβέρνησης της Βοϊβοντίνα, καλώντας τις Αρχές του Νόβι Σαντ να απορρίψουν την πρωτοβουλία.
Και όμως, από την (πραγματική) Αθήνα ακούγεται… εκκωφαντική σιωπή! Καμία ανακοίνωση, κανένα διπλωματικό διάβημα, καμία δημόσια τοποθέτηση από το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών, που κινείται σταθερά -εάν κινείται- στη σκιά των κρίσιμων εθνικών θεμάτων και ενώ υποτίθεται ότι διατηρεί άριστες σχέσεις με την κυβέρνηση στο Βελιγράδι.
Την ώρα που η ελληνική μειονότητα στη Σερβία αναγκάζεται να υπερασπιστεί μόνη της την ιστορική αλήθεια και την εθνική αξιοπρέπεια, η κεντρική διπλωματική υπηρεσία της χώρας περί άλλα τυρβάζει. Η λογική της «ήσυχης διπλωματίας» θριαμβεύει, ακόμη και όταν τα εθνικά σύμβολα και τα ονόματα αμφισβητούνται ανοιχτά.
Γίνεται φανερό ότι η αφωνία της Βασ. Σοφίας δεν προστατεύει τα εθνικά συμφέροντα. Μάλλον τα υπονομεύει. Οταν μια κοινότητα Ελλήνων στο εξωτερικό αντιδρά με θάρρος σε προκλήσεις, η μητέρα-πατρίδα οφείλει τουλάχιστον να στηρίζει. Η σιωπή του ΥΠΕΞ δίνει την εντύπωση ότι κρίσιμα ζητήματα θεωρούνται «δευτερεύοντα» και ότι η πολιτική ορθότητα υπερισχύει της ιστορικής ευαισθησίας.
Το σχέδιο για σκοπιανά μνημεία ανά τα Βαλκάνια εντάσσεται στα λυτρωτικά-αναθεωρητικά σχέδια της βουλγαροκίνητης εθνικιστικής κυβέρνησης Μίτσκοσκι. Υπενθυμίζεται ότι τον περασμένο Μάιο (10/5/2026) ο Μίτσκοσκι έκανε τα αποκαλυπτήρια αλυτρωτικού μνημείου στο χωριό Τουμίνετς (Tuminec), στην αλβανική περιοχή της Μικρής Πρέσπας, στην Αλβανία. Μάλιστα ο Μίτσκοσκι φωτογραφήθηκε μπροστά στο αστέρι της Βεργίνας που απεικονίζεται στο μνημείο.
Πρόσχημα αυτή τη φορά, η απόδοση τιμής στους αντάρτες-μαχητές με καταγωγή από τα κοντινά χωριά, ανάμεσά τους και Ελληνες κομμουνιαστές, που συμμετείχαν στον Εθνικοαπελευθερωτικό Αγώνα κατά των Γερμανών, ενταγμένοι στο «ΕΑΜ Μακεδονίας». Ο Μίτσκοσκι δήλωσε, μεταξύ άλλων, ότι «οι Μακεδόνες της Αλβανίας αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του μακεδονικού εθνικού ιστού και η πατρίδα δεν τους ξεχνά»!
Σύμφωνα με κύκλους που παρακολουθούν τον Σκοπιανό αναθεωρητισμό, τα σχέδια για διασπορά αλυτρωτικών μνημείων στα Βαλκάνια στηρίζονται υπογείως από βουλγαρικούς εθνικιστικούς κύκλους που δρουν και μέσα στο βουλγαρικό ΥΠΕΞ. Να σημειωθεί ότι η είδηση πρωτοκυκλοφόρησε από το βουλγαρικό πρακτορείο «BGNES» και διαδόθηκε γρήγορα σε βαλκανικά και ελληνικά μέσα, ενώ δεν υπάρχει μέχρι στιγμής κάποια αντίδραση των σερβικών Αρχών.
Να σημειωθεί, τέλος, ότι το μνημείο στο Νόβι Σαντ συνιστά ακόμα μία παραβίαση της Συμφωνίας των Πρεσπών, καθώς αναφέρεται στη «Μητέρα Μακεδονία» χωρίς γεωγραφικούς προσδιορισμούς, υπακούοντας στην ντιρεκτίβα ότι οι (βουλγαρόφωνοι) «Μακεδόνες» είναι παντού στα Βαλκάνια, θέση την οποία ευνοεί το κυβερνών βουλγαροκίνητο VMRO-DPNME.
Δριμεία αντίδραση από την ελληνική κοινότητα στη Σερβία
Η ελληνική κοινότητα στη Σερβία χαρακτήρισε την ανέγερση του μνημείου «βαθιά περιφρόνηση για τον ελληνικό λαό και το κράτος» και «άμεση πρόκληση κατά της Ελλάδας», που συνιστά «ιστορικό – γεωγραφικό αναθεωρητισμό», υπογραμμίζοντας ότι το όνομα «Μακεδονία» ανήκει στην ελληνική ιστορική κληρονομιά και σε περιοχή που αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της ελληνικής επικράτειας.
Να σημειωθεί, δε, ότι τη σκοπιανή πρόκληση διογκώνει το γεγονός ότι το Νόβι Σαντ είναι γνωστό και ως «Σερβική Αθήνα». Η πόλη με αυτόν τον χαρακτηρισμό δεν μπορεί να φιλοξενεί δημόσιο μνημείο που οικειοποιείται το όνομα της Μακεδονίας, χωρίς να προκαλεί εύλογα ερωτήματα ως προς τη σκοπιμότητα και την πρόθεση.