Το μεγάλο φαγοπότι με «μαύρα» ενοίκια – Ελάχιστα δηλωμένα στην Εφορία

Φοροδιαφυγή χωρίς φρένο και κυβερνητικές παρατάσεις

Μια πλασματική εικόνα για την πραγματική κατάσταση στην αγορά κατοικίας αποτυπώνουν τα επίσημα στοιχεία της ΑΑΔΕ, αποκαλύπτοντας το τεράστιο χάσμα ανάμεσα στα ενοίκια που δηλώνονται στην Εφορία και στα ποσά που καλούνται να καταβάλουν κάθε μήνα χιλιάδες νοικοκυριά.

Την ώρα που η στεγαστική κρίση έχει μετατρέψει την αναζήτηση προσιτής κατοικίας σε πραγματικό εφιάλτη, οι φορολογικές δηλώσεις εμφανίζουν το μέσο μηνιαίο μίσθωμα κύριας κατοικίας να κινείται, βάσει σχετικής αναγωγής, στα μόλις 288 ευρώ! Και ενώ τα στοιχεία εγείρουν σοβαρά ερωτήματα για την έκταση της απόκρυψης εισοδημάτων, η κυβέρνηση εξακολουθεί να μοιράζει παρατάσεις στην εφαρμογή μέτρων που υποτίθεται ότι θα περιόριζαν τη φοροδιαφυγή.

Ενοίκια εκατοντάδων ευρώ που… εξαφανίζονται

Ειδικότερα, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΑΑΔΕ, στους κωδικούς 103-104 των φορολογικών δηλώσεων, περίπου 1,124 εκατομμύρια ιδιοκτήτες δήλωσαν συνολικά εισοδήματα 5,204 δισ. ευρώ από εκμίσθωση κατοικιών. Η αναγωγή των συγκεκριμένων ποσών αντιστοιχεί σε μέσο ετήσιο δηλωμένο εισόδημα 4.628 ευρώ ανά ιδιοκτήτη, δηλαδή περίπου 386 ευρώ τον μήνα.

Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η εικόνα από τους κωδικούς 811-816, στους οποίους καταγράφονται οι δαπάνες των ενοικιαστών για την κύρια κατοικία τους. Το συνολικό ποσό που δηλώθηκε ανήλθε σε 3,888 δισ. ευρώ. Εάν το ποσό αυτό αναχθεί στον αριθμό των ιδιοκτητών της προηγούμενης κατηγορίας, προκύπτει μηνιαίος μέσος όρος περίπου 288 ευρώ. Πρόκειται για ενδεικτικό υπολογισμό και όχι για ακριβή μέτρηση του μέσου ενοικίου ανά κατοικία, ωστόσο η εικόνα παραμένει αποκαλυπτική.

Η πραγματικότητα στην αγορά είναι εντελώς διαφορετική. Το 2024, το μέσο ζητούμενο ενοίκιο πανελλαδικά προσέγγιζε τα 10 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, γεγονός που σημαίνει ότι για ένα διαμέρισμα 60 τετραγωνικών μέτρων το μηνιαίο κόστος μπορούσε να φτάνει τα 600 ευρώ. Σε πολλές περιοχές της Αττικής, μάλιστα, ακόμη και τα μικρότερα διαμερίσματα με ενοίκιο έως 500 ευρώ αποτελούν πλέον δυσεύρετη επιλογή.

Η τεράστια αυτή απόσταση μεταξύ φορολογικών δηλώσεων και τιμών της αγοράς επαναφέρει στο προσκήνιο την πρακτική της καταβολής μέρους του μισθώματος μέσω τραπέζης και του υπολοίπου με μετρητά, χωρίς επίσημη καταγραφή. Μια πρακτική που στερεί φορολογικά έσοδα από το Δημόσιο και δημιουργεί συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού σε βάρος των συνεπών ιδιοκτητών.

Κυβερνητική αδράνεια και παρατάσεις χωρίς τέλος

Και ενώ τα στοιχεία αποτυπώνουν μια βαθιά στρέβλωση, οι αρμόδιοι εξακολουθούν να επιδεικνύουν αξιοσημείωτη αδυναμία στην αντιμετώπισή της. Αντί για ουσιαστική επιτάχυνση των ελέγχων και ενεργοποίηση των απαραίτητων μηχανισμών, η κυβέρνηση επέλεξε να μεταθέσει εκ νέου την υποχρεωτική ηλεκτρονική πληρωμή των ενοικίων, αυτή τη φορά για την 1η Ιουλίου 2027.

Πρόκειται για ακόμη μία αναβολή ενός μέτρου που έχει παρουσιαστεί ως βασικό εργαλείο για τον περιορισμό των αδήλωτων μισθωμάτων. Εύλογα, λοιπόν, προκύπτει το ερώτημα: Πώς είναι δυνατόν η κυβέρνηση να γνωρίζει το μέγεθος του προβλήματος και την ίδια στιγμή να παρατείνει συνεχώς την εφαρμογή ενός μέτρου που θα μπορούσε να περιορίσει τις αδιαφανείς συναλλαγές;

Στο ίδιο σκηνικό προστίθενται και οι καθυστερήσεις στην ενεργοποίηση του Μητρώου Ιδιοκτησίας και Διαχείρισης Ακινήτων (ΜΙΔΑ), το οποίο φιλοδοξεί να συγκεντρώσει τα δεδομένα για τα ακίνητα και τη χρήση τους, διευκολύνοντας τις φορολογικές διασταυρώσεις.

Ανησυχητικό είναι, μάλιστα, ότι ούτε οι φορολογικές δηλώσεις που υποβλήθηκαν το 2026, για τα εισοδήματα του 2025, φαίνεται να παρουσιάζουν ουσιαστική βελτίωση. Παρότι δεν έχει ολοκληρωθεί η αναλυτική επεξεργασία των επίμαχων κωδικών, οι μέχρι στιγμής πληροφορίες δείχνουν ότι το χάσμα παραμένει.

Οι ενοικιαστές πληρώνουν και τη φοροδιαφυγή

Οι συνέπειες της κατάστασης δεν περιορίζονται στις απώλειες φορολογικών εσόδων. Στη δυσμενέστερη θέση βρίσκονται οι ίδιοι οι ενοικιαστές, οι οποίοι, μέσα σε συνθήκες έντονης στεγαστικής πίεσης, συχνά διαθέτουν ελάχιστα περιθώρια διαπραγμάτευσης.

Όταν ένας ιδιοκτήτης θέτει ως προϋπόθεση τη δήλωση χαμηλότερου μισθώματος, ο υποψήφιος ενοικιαστής μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με το δίλημμα να αποδεχθεί τους όρους ή να συνεχίσει την αναζήτηση κατοικίας σε μια αγορά με περιορισμένες οικονομικά προσιτές επιλογές.

Η στρέβλωση αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία ενόψει της καταβολής της επιστροφής ενοικίου στις 30 Νοεμβρίου. Η οικονομική ενίσχυση υπολογίζεται με βάση τη δηλωμένη δαπάνη μίσθωσης, γεγονός που σημαίνει ότι όσοι εμφανίζονται να πληρώνουν μικρότερο ενοίκιο από το πραγματικό κινδυνεύουν να λάβουν μειωμένη επιστροφή.

Φέτος, τα εισοδηματικά όρια διευρύνονται από τις 20.000 στις 25.000 ευρώ για τους άγαμους και από τις 28.000 στις 35.000 ευρώ για τους έγγαμους, με προσαύξηση 5.000 ευρώ ανά παιδί. Για τις μονογονεϊκές οικογένειες προβλέπεται όριο 39.000 ευρώ, με επιπλέον 5.000 ευρώ για κάθε παιδί μετά το πρώτο.

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η ενίσχυση αναμένεται να καλύψει περίπου το 85% των ενοικιαστών, δηλαδή συνολικά ένα εκατομμύριο δικαιούχους, περίπου 70.000 περισσότερους από πριν. Παράλληλα, προβλέπεται διπλή επιστροφή για εκπαιδευτικούς, γιατρούς και νοσηλευτές που υπηρετούν στην περιφέρεια. Ωστόσο, η ενίσχυση υπόκειται σε συγκεκριμένους περιορισμούς. Το ανώτατο ποσό για την κύρια κατοικία ανέρχεται στα 800 ευρώ, με προσαύξηση 50 ευρώ για κάθε εξαρτώμενο τέκνο, χωρίς να μπορεί να υπερβαίνει το ένα δωδέκατο της ετήσιας δηλωμένης δαπάνης.

Για παράδειγμα, ένας ενοικιαστής χωρίς παιδιά που καταβάλλει 1.000 ευρώ τον μήνα δικαιούται, εφόσον πληροί τα υπόλοιπα κριτήρια, επιστροφή 800 ευρώ. Αντίστοιχα, οικογένεια με δύο παιδιά και το ίδιο μηνιαίο μίσθωμα μπορεί να λάβει 900 ευρώ. Εάν όμως η συγκεκριμένη οικογένεια πληρώνει 500 ευρώ τον μήνα, η επιστροφή περιορίζεται στα 500 ευρώ.

Το πρόβλημα είναι ακόμη μεγαλύτερο όταν το πραγματικό ενοίκιο διαφέρει από εκείνο που δηλώνεται. Ένας μισθωτής που καταβάλλει 600 ευρώ αλλά εμφανίζεται να πληρώνει 300 ευρώ μπορεί να χάσει τη μισή ενίσχυση που θα δικαιούνταν με βάση την πραγματική δαπάνη του.