Η κρίση στη Ceuta ανέδειξε μια πραγματικότητα που η Ευρωπαϊκή Ενωση γνωρίζει εδώ και χρόνια, αλλά συχνά αποφεύγει να αντιμετωπίσει με ειλικρίνεια. Η προστασία των εξωτερικών συνόρων της δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις δικές της δυνατότητες, αλλά σε μεγάλο βαθμό από τη βούληση τρίτων κρατών να συνεργαστούν.
Αντώνης Στ. Στυλιανός*
Η πραγματικότητα αυτή δημιουργεί ένα στρατηγικό παράδοξο, ήτοι ότι όσο περισσότερο η Ευρώπη επενδύει στην εξωτερικοποίηση του μεταναστευτικού ελέγχου τόσο περισσότερο περιορίζει τη δική της στρατηγική αυτονομία.
Η συνεργασία με χώρες διέλευσης δεν είναι από μόνη της προβληματική. Αντίθετα, αποτελεί αναγκαίο στοιχείο κάθε ολοκληρωμένης μεταναστευτικής πολιτικής. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν η συνεργασία μετατρέπεται σε εξάρτηση. Οταν ένα κράτος γνωρίζει ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση χρειάζεται τη συμβολή του για να περιορίσει τις μεταναστευτικές ροές, αποκτά ένα σημαντικό διαπραγματευτικό πλεονέκτημα σε ζητήματα που εκτείνονται πολύ πέρα από τη μετανάστευση.
Η Ceuta υπενθυμίζει ότι τα σύνορα δεν αποτελούν μόνο γραμμές στον χάρτη. Είναι χώροι στους οποίους διασταυρώνονται η διπλωματία, η ασφάλεια, η οικονομία και η εξωτερική πολιτική. Οταν η διαχείρισή τους εξαρτάται από πολιτικές ισορροπίες μεταξύ κρατών, κάθε μεταβολή στις διμερείς σχέσεις μπορεί να έχει άμεσες συνέπειες στη μεταναστευτική πίεση. Η Ευρωπαϊκή Ενωση οφείλει να αναγνωρίσει ότι η προστασία των εξωτερικών συνόρων αποτελεί ευρωπαϊκό δημόσιο αγαθό. Δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως αποκλειστική ευθύνη των κρατών πρώτης γραμμής ούτε να βασίζεται αποκλειστικά στην καλή θέληση τρίτων χωρών.
Η ενίσχυση της Frontex, οι μηχανισμοί έγκαιρης προειδοποίησης, η ανταλλαγή πληροφοριών και η κοινή επιχειρησιακή ετοιμότητα αποτελούν αναγκαίες προϋποθέσεις μιας πιο ανθεκτικής πολιτικής.
Ταυτόχρονα, η Ευρώπη πρέπει να επενδύσει περισσότερο στη σταθερότητα των χωρών προέλευσης και διέλευσης. Η αντιμετώπιση της παράτυπης μετανάστευσης δεν επιτυγχάνεται μόνο με φράχτες ή περιπολίες. Προϋποθέτει αναπτυξιακές πολιτικές, οικονομικές ευκαιρίες, καταπολέμηση των δικτύων διακίνησης και αποτελεσματική συνεργασία απέναντι στην παραπληροφόρηση που συχνά παρακινεί ανθρώπους να επιχειρούν επικίνδυνα ταξίδια.
Η μεγαλύτερη πρόκληση, ωστόσο, είναι πολιτική. Η Ευρωπαϊκή Ενωση εξακολουθεί να δυσκολεύεται να διαμορφώσει μια κοινή στρατηγική αντίληψη για τη μετανάστευση. Αλλα κράτη δίνουν προτεραιότητα στην αποτροπή και την ασφάλεια, ενώ άλλα επικεντρώνονται περισσότερο στην προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η πραγματικότητα, όμως, δεν επιτρέπει μονοδιάστατες προσεγγίσεις.
Η αποτελεσματική προστασία των συνόρων και ο σεβασμός του κράτους δικαίου δεν είναι αντικρουόμενοι στόχοι· αποτελούν δύο αλληλένδετες προϋποθέσεις της ίδιας πολιτικής.
Η Ceuta δεν αποκαλύπτει μόνο τις αδυναμίες της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής. Αναδεικνύει και την ανάγκη για μια νέα στρατηγική αντίληψη, στην οποία η Ευρωπαϊκή Ενωση θα παραμένει ανοιχτή στις αξίες της, αλλά όχι ευάλωτη στις εξαρτήσεις της. Η στρατηγική αυτονομία αρχίζει από την ικανότητα μιας Ενωσης να προστατεύει τα σύνορά της με δικούς της όρους και σύμφωνα με τις δικές της αρχές.
*Λέκτορας Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law (Bristol), Ph.D in Law – International Law and Human Rights (Kent), διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας.