Τη φράση «…αγαπημένα έργα των χειρών τους» δανείζεται το Ιδρυμα της Βουλής των Ελλήνων ως τίτλο έκθεσης που παρουσιάζει (ως 31/10) για να αναδείξει την άγνωστη σε πολλούς ιστορία του εργοστασίου αγγειοπλαστικής και των ανθρώπων του
Η Κιουτάχεια είναι μια πόλη της βορειοδυτικής ασιατικής Τουρκίας, σε απόσταση 200 χιλιομέτρων από την Κωνσταντινούπολη και σε ύψος 950 μέτρων. Κατοικείται αδιάλειπτα από την αρχαιότητα και αποτελούσε πάντα διασταύρωση σημαντικών εμπορικών οδών που ένωναν την Ανατολία με το Αιγαίο, τη Μεσόγειο και τη θάλασσα του Μαρμαρά. Στους νεότερους χρόνους την πληθυσμιακή της σύνθεση διαμόρφωναν διαφορετικές εθνοτικές και θρησκευτικές ομάδες, μουσουλμάνοι, Αρμένιοι, Ελληνες χριστιανοί ορθόδοξοι και Εβραίοι.
- Από τη Νέλλη Ζάχαρη
Τα κύρια προϊόντα της ήταν σιτηρά, δημητριακά, φρούτα, όπιο, μαλλί, δέρματα, χαλιά, υφάσματα, διάφορα προϊόντα χαλκού κ.ά., αυτά όμως που την έκαναν γνωστή σε όλο τον κόσμο ήταν τα περίφημα εφυαλωμένα κεραμικά της, χάρη στην ύπαρξη πλούσιων κοιτασμάτων αργίλου, κυρίως καολίνης, αλλά και άλλων ορυκτών. Εργαστήρια αγγειοπλαστικής λειτουργούσαν στην πόλη ήδη από τον 15ο αιώνα, η κεραμική της όμως απέκτησε μεγάλη ακτινοβολία από τον 18ο αιώνα, οπότε παρήκμασε η φημισμένη αγγειοπλαστική του Ιζνίκ.
Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή αρκετοί από τους πρόσφυγες που ήρθαν στην Ελλάδα δραστηριοποιήθηκαν σε εργασίες συναφείς με εκείνες που ασκούσαν στα πατρώα εδάφη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το εργοστάσιο αγγειοπλαστικής με το όνομα «Κιουτάχεια» που δημιούργησε, τον Μάρτιο του 1923, στο Νέο Φάληρο ο Μηνάς Πεσματζόγλου, πρόσφυγας από τη Σπάρτη της Πισιδίας.
Το εργοστάσιο στελεχώθηκε με Ελληνες και Αρμένιους κεραμίστες οι οποίοι το πρώτο χρονικό διάστημα αντιμετώπισαν πολλές δυσκολίες και αναγκάστηκαν να πειραματιστούν αρκετά ως προς τα είδη του πηλού και των χρωμάτων που θα χρησιμοποιούσαν, καθώς στον ελλαδικό χώρο δεν υπήρχαν οι αντίστοιχες πρώτες ύλες με τις οποίες είχαν συνηθίσει να εργάζονται στη Μικρά Ασία.
Τελικά, οι επίμονες προσπάθειες απέδωσαν και μερικά χρόνια αργότερα η «Κιουτάχεια» μπορούσε πλέον να υπερηφανεύεται για διακρίσεις σε εγχώριες και διεθνείς εκθέσεις, για εξαγωγές προϊόντων πολυτελείας -αγγείων και πιάτων- στην Ευρώπη και την Αμερική και, βεβαίως, για τα περίφημα εφυαλωμένα πλακίδιά της, που κοσμούσαν εσωτερικούς χώρους και προσόψεις ιδιωτικών (π.χ. οικία Χέλμη στην Κηφισιά) και δημόσιων κτιρίων.
Μεταξύ των τελευταίων ξεχώριζαν τα επιβλητικά κτίρια της Εθνικής Τράπεζας στην Αθήνα και την περιφέρεια (Ιωάννινα, Κοζάνη, Πρέβεζα, Βαθύ Σάμου), επενδυμένα με τα πλακίδια της φαληρικής βιοτεχνίας. Με τα πλακίδια της φαληρικής «Κιουτάχειας» επενδύθηκαν επίσης τη διετία 1932-1934 οι τοίχοι σε πολλές αίθουσες των Παλαιών Ανακτόρων, στο πλαίσιο της ανακατασκευής και της μετατροπής τους σε κτίριο του Κοινοβουλίου.
Το 1925 ανέλαβε καλλιτεχνικός διευθυντής της Ανωνύμου (πλέον) Εταιρίας Αγγειοπλαστικής «Η Κιουτάχεια» ο ζωγράφος και συγγραφέας Στρατής Δούκας. Το 1932 προέτρεπε τους αναγνώστες του Τύπου (ζητώντας τους ουσιαστικά να στηρίξουν τη φαληρική βιοτεχνία) «…μπήτε μέσα στο εργαστήριο αυτό. Εδώ γίνεται μια αληθινή κοσμογονία που προσπαθούν να την αποτυπώσουν αυτοί οι ταπεινοί και αφίλαυτοι άνθρωποι, επάνω στ’ αγαπημένα έργα των χειρών τους».
Τη φράση αυτή «…αγαπημένα έργα των χειρών τους» δανείζεται το Ιδρυμα της Βουλής των Ελλήνων (Σέκερη 1Α, Αθήνα) ως τίτλο της έκθεσης που πραγματοποιεί μέχρι τις 31 Οκτωβρίου με στόχο να αναδείξει την άγνωστη σε πολλούς ιστορία της φαληρικής «Κιουτάχειας» και των ανθρώπων της.
Πρωτότυπα κεραμικά πλακίδια, αγγεία, πιάτα, κηροπήγια και άλλα σκεύη τόσο από την προπολεμική όσο και από τη μεταπολεμική παραγωγή της Κιουτάχειας από τις συλλογές των Νίκου Τόμπρου, Ντίνου Κόγια και Νίκου Λιάρου συνομιλούν με πλούσιο φωτογραφικό υλικό και πιστά αντίγραφα των πλακιδίων της εταιρίας, που έως σήμερα κοσμούν τις αίθουσες του Μεγάρου της Βουλής των Ελλήνων. Εγγραφα, αρχιτεκτονικά και διακοσμητικά σχέδια, επιστολές, διαφημίσεις και εφημερίδες φωτίζουν την πολυκύμαντη ιστορία της φαληρικής βιοτεχνίας, με τις επιτυχίες και τις δυσκολίες που καλούνταν να ξεπεράσει.
