Σε έναν κόσμο που πνίγεται από την υπερπληροφόρηση και την ταχύτητα, η Κάτια Γέρου μάς υπενθυμίζει την αξία της σιωπής και της αφήγησης
Με αφορμή την παράσταση «Η αφηγήτρια ταινιών» του Χιλιανού συγγραφέα Hernαn Rivera Letelier, που παρουσιάζεται στο Calderone Art Space και στην οποία πρωταγωνιστεί, η σπουδαία ηθοποιός μάς οδηγεί σε μια έρημο όπου το όνειρο και η πραγματικότητα μπλέκονται, εκεί όπου ένα κορίτσι «ζωντανεύει» τις ταινίες για μια κοινότητα που διψά για φυγή.
- Από τη Γιώτα Βαζούρα
Στην άμμο και τη σκόνη, η φωνή της αφήγησης γίνεται παρηγοριά, αντίσταση και ανάσα ζωής. Η Κάτια Γέρου μιλάει στο «ENJOY» για τη δύναμη των ιστοριών να νικούν τον χρόνο, για την ηθική διάσταση κάθε αφήγησης, για την τέχνη που δίνει διάρκεια και παρηγοριά και κυρίως για τη βαθιά ανάγκη του ανθρώπου να κρατηθεί απ’ τις ιστορίες του.
Οταν πρωτοδιαβάσατε το κείμενο, ποια εικόνα ή ποια φράση σάς σημάδεψε βαθιά;
«Σε όλους τους ανθρώπους αρέσουν οι ιστορίες. Θέλουν να ξεφύγουν για λίγο από την πραγματικότητα, από εκείνο το πικρό τίποτα που είναι η έρημος».
Το βιβλίο αναδεικνύει την παροδικότητα των ονείρων. Πιστεύετε ότι ο Letelier προτείνει ότι μόνο η τέχνη μπορεί να δώσει διάρκεια στην ανθρώπινη εμπειρία;
«Νομίζω πως ναι. Η τέχνη δίνει διάρκεια, πλούτο, άνοιγμα ψυχής και απέραντο ορίζοντα. Η τέχνη όλα τα παραπάνω τα δίνει σίγουρα. Οχι μόνο η τέχνη, αλλά και η αντοχή, η αγωνιστικότητα, το πείσμα ”θέλω να ζήσω ό,τι κι αν μου ‘χει συμβεί”, καθώς και η προσφορά. Η ηρωίδα προσφέρει το ταλέντο της, την αφήγηση, για πενταροδεκάρες. Και οι άνθρωποι χαίρονται και συγκινούνται. Λίγο είναι αυτό;».
Πώς το έργο χειρίζεται το θέμα της απώλειας και της μνήμης; Μπορεί μια ιστορία να κρατήσει ζωντανό κάτι που έχει χαθεί;
«Το βιβλίο του Letelier λέει, νομίζω, το εξής: η απώλεια και η μνήμη πάνε χέρι χέρι. Στην τελική σούμα της ζωής, το κεφάλαιο ”απώλεια” είναι το μεγαλύτερο. Απώλεια ανθρώπων που αγαπήσαμε και έφυγαν πριν από μας, απώλεια της νεότητας, της υγείας, της αισιοδοξίας που είχαμε κάποτε, της σιγουριάς ότι θα αλλάζαμε τον κόσμο κτλ. Στην απώλεια δεν μπορείς να κάνεις delete. Τη θυμάσαι. Μόνον τότε όμως μπορείς να θυμάσαι και τα όμορφα, αυτά που υπήρξαν πριν χαθούν. Αυτό κάνει η ηρωίδα του Letelier. Γι’ αυτό και ο κλαυσίγελος που προκαλεί η παράστασή μας και που πολύ τον χαίρομαι. Και σίγουρα μια ιστορία κρατάει ζωντανά όσα έχουν χαθεί. Η προφορική παράδοση, ένα βιβλίο, μια συζήτηση ανάμεσα σε φίλους που μοιράστηκαν πράγματα… Λέμε ή καταβροχθίζουμε, ”μασουλάμε” ιστορίες και μένουμε ζωντανοί. Κι εμείς και οι ιστορίες μας».
Τι σημαίνει να αφηγείσαι μια ιστορία σήμερα σε έναν κόσμο υπερπληροφόρησης;
«Σημαίνει κάτι που στην εποχή μας είναι SOS ακριβώς λόγω της υπερπληροφόρησης, που σε ζαλίζει, σε αποσυγκεντρώνει, μένεις μόνο στην επιφάνεια και έχεις και την ψευδαίσθηση ότι ξέρεις τα πάντα! Το να αφηγείσαι μια ιστορία ή να ακούς ή να διαβάζεις είναι ίαση από έναν ορυμαγδό. Συγκεντρώνεσαι και εμβαθύνεις. Και απολαμβάνεις. Απολαμβάνεις φουλ!».
Στη μικρή κοινότητα του έργου η αφηγήτρια γίνεται σχεδόν ιερό πρόσωπο. Εχει ο ηθοποιός σήμερα μια παρόμοια ευθύνη απέναντι στους θεατές;
«Χρησιμοποιείτε μια όμορφη λέξη, ”ιερό”. Για μένα ιερά είναι όλα τα επαγγέλματα, επομένως και του ηθοποιού. Ολη η αλυσίδα που αποτελεί αυτό το ”ανταλλακτικό παζάρι” της ζωής: δίνω και μου δίνουν. Ενας γιατρός που παλεύει πάνω από ένα ευάλωτο, εν κινδύνω σώμα και το επαναφέρει δεν κάνει μια ιερή εργασία; Ενας δάσκαλος που δεν αρκείται μόνον στη διδακτέα ύλη, αλλά προσφέρει μια ουμανιστική παιδεία, αφουγκράζεται τα προβλήματα των μαθητών του, ενδιαφέρεται, επεμβαίνει, αν χρειαστεί, δεν κάνει ιερή εργασία; Ενας γονιός, ένας πολιτικός, ένας οδηγός απορριμματοφόρου, ένας δημοσιογράφος, ένας υπάλληλος και λοιπά… δεν κάνουν ιερή εργασία; Αν σεβόμασταν αυτή την ιερότητα που αναφέρατε, ούτε bullying θα είχαμε ούτε γυναικοκτονίες ούτε φασισμό ούτε πείνα ούτε πολέμους. Λέμε ”ιερό καθήκον”, όπερ εστί μεθερμηνευόμενον: ”Δεν μπορείς; Σε ξεπερνάει; Οχι, φίλε, σήκω και κάν’ το”».
Απ’ ό,τι γνωρίζω, ένα από τα δικά σας καθήκοντα είναι η δημιουργία της Πινακοθήκης του Κυριάκου Κατζουράκη, του επί 35 χρόνια συντρόφου σας, ο οποίος πριν από τέσσερα χρόνια έφυγε από τη ζωή. Αυτό είναι για εσάς ιερό καθήκον;
«Ναι. Και ευχαριστώ που το αναφέρατε. Είναι καθήκον και υπάρχει πλέον ελπίδα ότι μπορεί να υλοποιηθεί».
Επειτα από αυτή την εμπειρία νιώθετε ότι κι εσείς, μέσα από το θέατρο, γίνεστε «αφηγήτρια ταινιών» για τους θεατές σας;
«Ναι, έτσι νιώθω».
Στο θέατρο όλα επαναλαμβάνονται αλλά ποτέ δεν είναι ίδια. Πώς ζείτε αυτό το παράδοξο κάθε βράδυ;
«Μα στην πλατεία υπάρχουν καινούργιοι θεατές κάθε βράδυ και θες, λαχταράς να τους ευχαριστήσεις. Αυτό είναι το κίνητρο. Κάθε παράσταση είναι: ”ή τώρα ή ποτέ”. Για μας τους ηθοποιούς κάθε βράδυ είναι οι ”ολυμπιακοί αγώνες μας”. Δηλαδή, μπορεί να ‘σαι προπονημένος, να ‘χεις πιάσει επανειλημμένα όποιο ρεκόρ σου και ένα βράδυ να μη βλέπεσαι. Ή να ‘χεις πυρετό, στραμπουληγμένο πόδι, να ‘χεις θάψει τον γονιό σου και να ‘χεις διπλή παράσταση την ίδια μέρα. Και να κάνεις τη δουλειά σου καλά! Το επάγγελμά μας είναι vivere pericolosamente. Αυτή είναι όμως και η γλύκα του, η ομορφιά και η ταπεινότητά του».
Εάν ήσασταν στη θέση της μικρής αφηγήτριας, ποια ταινία θα διαλέγατε για να προσφέρετε όνειρο σε μια κοινότητα που διψά για φυγή;
«Άπειρες. Μία θα πω: Το ”47” που το είδα φέτος το καλοκαίρι»
Η αφηγήτρια «χάνεται» μέσα στις ταινίες. Ως ηθοποιός, φοβάστε ποτέ μήπως χαθείτε μέσα στους ρόλους;
«Ποτέ δεν το φοβήθηκα αυτό, ούτε από τα πρώτα νεανικά μου χρόνια στο επάγγελμα. Για τον εξής απλό λόγο: τα κείμενα είναι σαν παρτιτούρες μουσικής και έχουν αστραπιαίες αλλαγές. Απ’ το minore πάμε στο maggiore, από το adagio στο accelerando. Αν, λοιπόν, ως ηθοποιός χαθώ στο adagio, ένα είναι το σίγουρο: θα πατήσω απότομα την ταχύτητα και το ”αμάξι” του κειμένου θα ταρακουνηθεί άγαρμπα. Επομένως καταστρέφω την παρτιτούρα μου, επομένως δεν κάνω καλά τη δουλειά μου. Βεβαίως, σε κάποια παράσταση, όταν κάνεις π.χ. τη βουτιά σου σε μια φράση, μπορεί να νιώσεις ή να σκεφτείς κάτι άλλο απ’ ό,τι συνήθως, σαν να βλέπεις ένα χρυσαφένιο ψαράκι στον βυθό και να το ακολουθήσεις για λίγο. Αυτό ναι, σίγουρα συμβαίνει και είναι υπέροχο, σε γεμίζει αδρεναλίνη. Και τώρα που το σκέφτομαι λόγω της έκφρασής σας, υπάρχουν πολλές βραδιές με αυτά τα χρυσαφένια ψαράκια. Λες π.χ. συνήθως στην παράσταση μια λέξη, ”παρεμπιπτόντως”, χαλαρά, και κάποιο βράδυ σε συνταράσσει. Κάνεις παύση πριν, παύση μετά και τη φωτίζεις αλλιώς. Χωρίς να το έχεις προαποφασίσει. Και αλλάζουν οι παλμοί της καρδιάς σου. Αυτό το ”χάσιμο” το λατρεύω και τιμώ, όμως ως εκεί. Εξάλλου ο Οθέλος ποτέ δεν έχει πνίξει επί σκηνής τη Δυσδαιμόνα επειδή παρασύρθηκε. Στη σκηνή το πάθος είναι ελεγχόμενο. Στη ζωή δεν είναι».
Γιατί πιστεύετε ότι ο άνθρωπος χρειάζεται ιστορίες;
«Γιατί η ζωή μας κρατάει μόνον λίγες δεκαετίες, γαμώτο! Και μπροστά μας απλώνεται ένας ολόκληρος πανέμορφος πλανήτης. Και τόσοι πολιτισμοί, τόση ποικιλομορφία! Τι να προλάβουμε να γευτούμε; Και μάλιστα όταν η πλειονότητα των ανθρώπων βουλιάζει μέσα στον αγώνα της επιβίωσης και μόνο, όπου τίποτε άλλο δεν χωράει; Οι ιστορίες, λοιπόν, μας θυμίζουν τη ζωή που όλοι μας θα άξιζε να ζούμε: μια ποιητική ζωή, ζωή περιηγητή, ταξιδιώτη, ερωτευμένου, δημιουργού, ακτιβιστή. Γίνεται; Δεν γίνεται. Γι’ αυτό ακουμπάμε την ψυχή μας στις ιστορίες».
Ποιος είναι ο ρόλος της ευθύνης στη δημιουργία μιας ιστορίας; Υπάρχει ηθική διάσταση στην αφήγηση;
«Βεβαίως υπάρχει. Κανένα έργο τέχνης μέχρι τώρα δεν ήταν ύμνος για τον Χίτλερ, τον Νετανιάχου, τη βουλιμία και την αναλγησία των ΗΠΑ, την αποικιοκρατική Ευρώπη που μακέλεψε την Αφρική κλέβοντας τον πλούτο της, ή για το trafficking, ή για τόσες φρικαλεότητες, ων ουκ έστιν αριθμός. Ακόμα κι αν βλέπεις ένα βίαιο θέαμα στο σινεμά και θες να κλείσεις τα μάτια σου γιατί δεν αντέχεις τη βία, αυτό που μένει δεν είναι: ”ΟΚ, κάν’ το κι εσύ”. Είναι πάντα καταγγελτικό.
Η ηθική διάσταση στην αφήγηση είναι πάντα μία. Η δική μου απλοϊκή εκδοχή: Η ζωή είναι σύντομη. Κανείς δεν έχει το δικαίωμα να την ποδοπατάει, να την κατακρεουργεί, να την εκμαυλίζει. Ας σταθούμε απέναντι σε όσους το κάνουν. Ας μάθουμε να μπαίνουμε στα ”παπούτσια” των άλλων. Αυτό δεν είναι εύκολο, είναι δύσκολη η χορογραφία. Ας αφήσουμε κάτι καλό πίσω μας, για τους επόμενους ανθρώπους. Ενα σποράκι, έστω. Για να μη μας φτύνουν δηλαδή!».
Info: Η Κάτια Γέρου πρωταγωνιστεί στην παράσταση «Η αφηγήτρια ταινιών» στο Calderone Art Space (Τριπτολέμου 8, Γκάζι). Σκηνοθεσία-Κινησιολογία: Μάγια Πολιτάκη.
