Παγκόσμιο φαινόμενο που προκαλεί ανησυχία για μια νέα υγειονομική κρίση
Η παγκόσμια έλλειψη φαρμάκων έχει αρχίσει να παίρνει ανησυχητικές διαστάσεις, επηρεάζοντας εκατομμύρια ασθενείς που δυσκολεύονται να προμηθευτούν βασικές θεραπείες.
Από φάρμακα για την υπέρταση και τον διαβήτη, μέχρι αντιβιοτικά, παυσίπονα και αντικαρκινικά, τα ράφια των φαρμακείων σε πολλές χώρες αδειάζουν, προμηνύοντας —σύμφωνα με ειδικούς— μια νέα υγειονομική κρίση.
Ένας εξαντλητικός αγώνας για ένα κουτί φάρμακα
Η ιστορία της Ντόνια Γιουσέφ, μιας 46χρονης από το Ηνωμένο Βασίλειο, είναι χαρακτηριστική. Κάθε μήνα αγωνιά για το αν θα βρει το φάρμακο της για ΔΕΠΥ (ADHD). «Είναι μια δύσκολη μάχη», λέει. «Η αβεβαιότητα με εξαντλεί και επηρεάζει τη ζωή μου καθημερινά».
Η έλλειψη την υποχρεώνει να πληρώνει ακριβότερες εναλλακτικές, συχνά χωρίς πλήρη ασφαλιστική κάλυψη. Παρόμοιες περιπτώσεις έχουν καταγραφεί σε ολόκληρο τον κόσμο, με μερικές να αποβαίνουν μοιραίες, όπως στην υπόθεση της δίχρονης Άβα Γκρέις Χότζκινσον, που πέθανε το 2022 επειδή το φάρμακο που χρειαζόταν είχε εξαντληθεί.
Οι ελλείψεις αυξάνονται διεθνώς
Σύμφωνα με στοιχεία της American Society of Health-System Pharmacists (ASHP), στις ΗΠΑ υπήρχαν στα τέλη Σεπτεμβρίου 2025 214 φάρμακα σε έλλειψη, λιγότερα από το ρεκόρ των 323 του 2024, αλλά αρκετά ώστε να θεωρείται σοβαρό ζήτημα δημόσιας υγείας.
Η Αμερικανική Ιατρική Ένωση μάλιστα προειδοποιεί ότι η κατάσταση έχει μετατραπεί σε «επείγουσα κρίση».
Αντίστοιχα, στο Ηνωμένο Βασίλειο καταγράφονται 135 φάρμακα σε έλλειψη, ενώ σχεδόν οι μισοί πολίτες δηλώνουν ότι δυσκολεύονται να προμηθευτούν τις συνταγές τους.
Η Φαρμακευτική Ομάδα της ΕΕ (PGEU) αναφέρει ότι το πρόβλημα αγγίζει όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, με αρκετά κράτη να αντιμετωπίζουν έλλειψη 400 έως 800 σκευασμάτων μεταξύ Νοεμβρίου 2024 και Ιανουαρίου 2025.
Ποιοι παράγοντες προκαλούν τις ελλείψεις
Η εξήγηση δεν είναι απλή. Οι ειδικοί τονίζουν ότι δεν υπάρχει ένας μόνο λόγος για τη διακοπή της ομαλής ροής των φαρμάκων.
Οι βασικότεροι παράγοντες είναι:
Απότομη αύξηση της ζήτησης, ιδιαίτερα μετά την πανδημία, λόγω έξαρσης λοιμώξεων και αναπνευστικών ασθενειών.
Γήρανση του πληθυσμού, που αυξάνει τις ανάγκες για χρόνια φαρμακευτική αγωγή.
Πολιτισμικές και κοινωνικές επιρροές, όπως η ταινία-ντοκιμαντέρ για την εμμηνόπαυση στη Βρετανία, που προκάλεσε 30% άνοδο στις συνταγές ορμονικής υποκατάστασης.
Αύξηση της ζήτησης φαρμάκων αδυνατίσματος όπως τα Ozempic, Wegovy και Mounjaro, τα οποία απορροφούν τις παγκόσμιες προμήθειες που προορίζονταν για διαβητικούς ασθενείς.
Η Έριν Φοξ, ειδικός φαρμακολογίας στο University of Utah, υπογραμμίζει:
«Η ζήτηση είναι χωρίς προηγούμενο. Αυτή και μόνο προκαλεί την έλλειψη».
Το μεγάλο πρόβλημα με τα γενόσημα
Το 80% των φαρμάκων που χρησιμοποιούνται καθημερινά είναι γενόσημα, δηλαδή σκευάσματα χαμηλού κόστους των οποίων η πατέντα έχει λήξει.
Αυτή ακριβώς η χαμηλή τιμή αποτελεί πλέον παγίδα: τα γενόσημα είναι τόσο φτηνά που πολλοί κατασκευαστές σταματούν την παραγωγή, κρίνοντάς την οικονομικά ασύμφορη.
Σύμφωνα με τον Μαρκ Σάμιουελς, επικεφαλής της BGMA, «ορισμένα αντιβιοτικά κοστίζουν λιγότερο από ένα πακέτο τσίχλες». Το αποτέλεσμα είναι λιγότερα εργοστάσια παραγωγής, καθυστερήσεις στις επιθεωρήσεις και εξάρτηση από λίγους προμηθευτές – κυρίως σε Ασία και Ινδία.
Οι καθυστερήσεις μετά την πανδημία
Η Αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) σταμάτησε για χρόνια τις επιθεωρήσεις εργοστασίων λόγω της πανδημίας, και σήμερα προσπαθεί να καλύψει το χαμένο έδαφος.
Όμως οι έλεγχοι αποκάλυψαν προβλήματα ποιότητας και διακοπές λειτουργίας, επιδεινώνοντας την ήδη εύθραυστη αλυσίδα εφοδιασμού.
«Προσθέτουμε νέες ελλείψεις πάνω σε ελλείψεις που δεν έχουν επιλυθεί», παραδέχεται η Φοξ.
Οι κυβερνήσεις αναζητούν λύσεις
Τον Αύγουστο του 2025, η βρετανική κυβέρνηση παρουσίασε σχέδιο αντιμετώπισης του προβλήματος, με:
ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής,
ενεργοποίηση ανενεργών αδειών φαρμάκων,
και μηχανισμό έγκαιρου εντοπισμού ελλείψεων.
Αντίστοιχα, το Γραφείο Λογοδοσίας των ΗΠΑ συνέστησε συντονισμένη δράση μεταξύ των ομοσπονδιακών υπηρεσιών για την πρόληψη διακοπών στην αλυσίδα εφοδιασμού.
Τι προτείνουν οι ειδικοί
Οι ειδικοί ζητούν από τις κυβερνήσεις να απαιτήσουν από τις φαρμακευτικές εταιρείες υποχρεωτικά σχέδια πρόληψης και διαχείρισης ελλείψεων, καθώς και ένα νέο σύστημα αξιολόγησης που θα λαμβάνει υπόψη όχι μόνο την τιμή, αλλά και την ικανότητα μιας εταιρείας να διατηρεί επάρκεια προμηθειών.
«Χρειαζόμαστε ανταγωνισμό στην ποιότητα και όχι μόνο στην τιμή», επισημαίνει η Φοξ.
