Τα πρόσφατα στοιχεία της πανευρωπαϊκής έρευνας ESPAD για το 2024 αποτυπώνουν μια εικόνα ιδιαίτερα ανησυχητική για τη νέα γενιά, που δείχνει αυξημένη έκθεση σε ουσίες, αλκοόλ, καπνό, αλλά και τυχερά παιχνίδια
Οταν ο αείμνηστος Διονύσης Σαββόπουλος έγραψε το 1983 το τραγούδι «Τον χειμώνα ετούτο», με μνεία στα 16χρονα παιδιά, δεν μπορούσε να φανταστεί πως τέσσερις δεκαετίες αργότερα οι έφηβοι στην Ελλάδα θα αντιμετώπιζαν σοβαρά προβλήματα χρήσης ναρκωτικών και άλλων παραβατικών συμπεριφορών.
Τα πρόσφατα στοιχεία της πανευρωπαϊκής έρευνας ESPAD (European School Survey Project on Alcohol and Other Drugs) για το 2024 αποτυπώνουν μια εικόνα ιδιαίτερα ανησυχητική για τη νέα γενιά, που δείχνει αυξημένη έκθεση σε ουσίες, αλκοόλ, καπνό, αλλά και τυχερά παιχνίδια.
Σύμφωνα με τα δεδομένα, ένας στους οκτώ 16χρονους στην Ελλάδα έχει κάνει έστω μία φορά χρήση κάποιας παράνομης ουσίας, κυρίως κάνναβης, ενώ ένας στους τρεις θεωρεί ότι θα μπορούσε εύκολα να βρει τέτοια ουσία στον περίγυρό του. Επιπλέον, ένας στους εννέα έχει χρησιμοποιήσει εισπνεόμενες ουσίες που κυκλοφορούν νόμιμα στην αγορά, όπως κόλλα, βενζίνη ή σπρέι. Σε ό,τι αφορά το αλκοόλ, σχεδόν όλοι οι έφηβοι βρίσκουν εύκολη πρόσβαση σε αυτό, γεγονός που ενισχύει την πιθανότητα πρόωρης και συχνής κατανάλωσης, με απρόβλεπτες για την υγεία και την ασφάλειά τους συνέπειες.
Η έρευνα καταγράφει, επίσης, ότι πάνω από τους μισούς 16χρονους έχουν καπνίσει παραδοσιακό ή ηλεκτρονικό τσιγάρο, με το 19% να δηλώνει δε καθημερινό κάπνισμα. Ακόμα ένα ποσοστό μεγαλύτερο του ενός τρίτου έχει παίξει ή στοιχηματίσει πρόσφατα σε τυχερά παιχνίδια, υποδεικνύοντας την εξάπλωση συμπεριφορών υψηλού κινδύνου, ακόμα και μέσα από το διαδίκτυο.
Αξίζει να σημειωθεί πως η ESPAD είναι η μεγαλύτερη διεθνής έρευνα για εξαρτητικές συμπεριφορές εφήβων και πραγματοποιείται σε περισσότερες από 35 χώρες. Στην τελευταία έρευνα συμμετείχαν 113.000 μαθητές ηλικίας 15-16 ετών, ενώ στην Ελλάδα το δείγμα περιλάμβανε 6.810 μαθητές α’ λυκείου, από συνολικά 488 σχολεία. Τα στοιχεία, δε, που εξήχθησαν, υποστηρίζονται και χρηματοδοτούνται από το υπουργείο Υγείας. Μάλιστα, οι ερευνητές συνέκριναν τα αποτελέσματα της έρευνας με τις υπόλοιπες χώρες και οδηγήθηκαν στο συμπέρασμα πως η Ελλάδα εμφανίζει υψηλότερα ποσοστά σε δείκτες όπως η χρήση κάνναβης και η αντίληψη ευκολίας πρόσβασης σε ουσίες.
Αντίστοιχα αυξημένα είναι τα ποσοστά κατανάλωσης αλκοόλ, με εξαίρεση τη μέθη, που παραμένει κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Σημαντική είναι, επίσης, η αύξηση στο κάπνισμα παραδοσιακών και ηλεκτρονικών τσιγάρων, καθώς και στη συμμετοχή των εφήβων στα τυχερά παιχνίδια. Τα στοιχεία αυτά επιβεβαιώνουν μια ανησυχητική διαχρονική τάση, αφού οι κρίσιμοι δείκτες που σχετίζονται με τη χρήση ουσιών και την αντίληψη για εύκολη πρόσβαση σε αυτές συνεχίζουν να αυξάνονται. Την ίδια στιγμή η ενασχόληση με τυχερά παιχνίδια και η χρήση μέσων κοινωνικής δικτύωσης δημιουργούν πρόσθετους παράγοντες κινδύνου για την ψυχική υγεία των εφήβων.
Αυξήθηκε το ποσοστό όσων έχουν δοκιμάσει ναρκωτικά
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε και στην εξέλιξη των δεικτών χρήσης ουσιών μεταξύ των 16χρονων στην Ελλάδα, που εμφανίζει σημαντικές αλλαγές τα τελευταία πέντε έτη. Ειδικότερα, το ποσοστό των εφήβων που έχουν δοκιμάσει κάποια παράνομη ουσία αυξήθηκε από 9,4% το 2019 σε 13% το 2024, φτάνοντας στα υψηλότερα επίπεδα της τελευταίας 25ετίας. Αντίστοιχα, η πολύ πρόσφατη χρήση κάνναβης και η δοκιμή σε μικρότερη ηλικία εμφανίζουν αύξηση, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για έγκαιρη παρέμβαση και ενημέρωση.
Σημαντική είναι και η αύξηση της μη ιατρικής χρήσης συνταγογραφούμενων ηρεμιστικών ή υπνωτικών φαρμάκων, που από 4,5% το 2019 ανέρχεται σε 7,8% το 2024, με τα ποσοστά να είναι ισοκατανεμημένα μεταξύ αγοριών και κοριτσιών. Παράλληλα συνεχίζεται η μείωση της κατανάλωσης αλκοόλ, η οποία από 94% το 2015 περιορίστηκε σε 86% το 2024, καταγράφοντας τα χαμηλότερα επίπεδα της τελευταίας 25ετίας.
Αντιθέτως, οι δείκτες καπνίσματος παραδοσιακών και ηλεκτρονικών τσιγάρων αυξάνονται, αφού από 43% το 2019 ανέρχεται σε 54% το 2024, με ιδιαίτερη αναφορά στους εφήβους που δοκιμάζουν σε μικρή ηλικία. Η τάση αυτή υπογραμμίζει την ανάγκη για συνεχή ενημέρωση σχετικά με τους κινδύνους της νικοτίνης και των νέων μορφών καπνίσματος.
Στο πεδίο των τυχερών παιχνιδιών, το ποσοστό των 16χρονων που δηλώνουν πρόσφατη ενασχόληση αυξήθηκε από 33% το 2019 σε 36% το 2024, ενώ η χρήση ηλεκτρονικών παιχνιδιών και η έκθεση σε διαδικτυακά περιβάλλοντα υψηλού κινδύνου αυξάνουν την πιθανότητα προβλημάτων εξάρτησης, ιδιαίτερα μεταξύ των κοριτσιών.
Η ESPAD καταγράφει επίσης ότι η αντίληψη των εφήβων για την ευκολία πρόσβασης σε ουσίες παραμένει υψηλή, γεγονός που ενισχύει την ανάγκη για στοχευμένες πολιτικές πρόληψης και ευαισθητοποίησης. Η συνδυαστική εικόνα των δεδομένων δείχνει ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προκλήσεις σε ό,τι αφορά την πρόληψη της χρήσης ουσιών και των συμπεριφορών υψηλού κινδύνου, παρά τη μείωση κάποιων δεικτών, όπως η αλκοολούχα κατανάλωση.
