Η βιομηχανία των προβιοτικών συμπληρωμάτων γνωρίζει τεράστια άνθηση τα τελευταία χρόνια, προβάλλοντας την υπόσχεση ενός υγιούς εντέρου, βελτιωμένης ψυχικής υγείας, ακόμη και ορμονικής ισορροπίας.
Η κεντρική ιδέα παραμένει ελκυστική για το ευρύ κοινό, η προσθήκη «καλών» βακτηρίων μπορεί να θωρακίσει τον οργανισμό. Ωστόσο, οι πρόσφατες επιστημονικές ανακαλύψεις γύρω από το μικροβίωμα αποκαλύπτουν μια πολύ πιο σύνθετη και, σε ορισμένες περιπτώσεις, επικίνδυνη πραγματικότητα.
Η πεποίθηση ότι τα προβιοτικά είναι στην χειρότερη περίπτωση αβλαβή άρχισε να κλονίζεται σοβαρά μετά το 2018. Δύο κομβικές μελέτες έδειξαν ότι η λήψη τους μπορεί να έχει το αντίθετο από το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα, ακόμη και σε περιπτώσεις που θεωρούνταν «θέσφατο», όπως μετά από αντιβιοτική αγωγή. Ενώ τα αντιβιοτικά σαρώνουν το εντερικό οικοσύστημα, η λήψη προβιοτικών για την αποκατάστασή του φαίνεται πως λειτουργεί ανασταλτικά. Έρευνα έδειξε ότι το μικροβίωμα όσων πήραν συμπληρώματα χρειάστηκε έως και πέντε μήνες για να επανέλθει, ενώ η ομάδα που άφησε τον οργανισμό να ανακάμψει φυσικά, επανήλθε σε μόλις 21 ημέρες. Τα εμπορικά σκευάσματα, περιέχοντας ελάχιστα είδη βακτηρίων, δρουν ως «εισβολείς» που καταλαμβάνουν χώρο, εμποδίζοντας την επανεμφάνιση της φυσικής βιοποικιλότητας.
Ακόμη πιο ανησυχητικά είναι τα δεδομένα για τους ασθενείς με καρκίνο που υποβάλλονται σε ανοσοθεραπεία. Μελέτη στο περιοδικό Science κατέδειξε ότι τα προβιοτικά μπορεί να αναιρέσουν τα οφέλη μιας σωστής διατροφής. Ασθενείς με μελάνωμα που κατανάλωναν φυτικές ίνες χωρίς συμπληρώματα είχαν πενταπλάσιες πιθανότητες επιτυχίας στη θεραπεία τους, σε αντίθεση με όσους λάμβαναν προβιοτικά. Η μείωση της βιοποικιλότητας του εντέρου από τα συμπληρώματα φαίνεται πως «τυφλώνει» το ανοσοποιητικό σύστημα την ώρα που το χρειάζεται περισσότερο.
Ασάφεια επικρατεί και στο πεδίο της εγκυμοσύνης. Παρόλο που ορισμένες ενδείξεις συνδέουν τα προβιοτικά με μείωση του κινδύνου για διαβήτη κύησης, μετα-αναλύσεις δεν επιβεβαιώνουν τα οφέλη, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις καταγράφεται ακόμη και αυξημένος κίνδυνος προεκλαμψίας. Το γεγονός ότι τα σκευάσματα αυτά δεν υπόκεινται σε αυστηρό ρυθμιστικό έλεγχο καθιστά την ποιότητα και την αποτελεσματικότητά τους αμφίβολη, προκαλώντας την επιφυλακτικότητα των ειδικών.
Αντί για την εύκολη λύση του χαπιού, οι επιστήμονες προτείνουν την επιστροφή στις βασικές αρχές της διατροφής. Μια δίαιτα πλούσια σε φυτικές ίνες, φρούτα, λαχανικά και τρόφιμα φυσικής ζύμωσης, όπως το γιαούρτι, παραμένει ο ασφαλέστερος τρόπος ενίσχυσης του μικροβιώματος.
