«Το παιχνίδι έχει μόλις αρχίσει» αναφέρεται σε πολυσέλιδη έκθεση του Economist Intelligence Unit (EIU) για το φυσικό αέριο της Κασπίας και το άνοιγμα του λεγόμενου Νότιου Διαδρόμου μεταφοράς του στην Ευρώπη μέσω του αγωγού TAP που διέρχεται από την Ελλάδα. Σύμφωνα με την έκθεση, ο TAP θα μεταφέρει μικρές ποσότητες φυσικού αερίου στην Ευρώπη και, για να αποκτήσει κρίσιμο ρόλο, πρέπει να ενισχυθεί μέσω σύνδεσης με πρόσθετες πηγές τόσο στην Κασπία (όπως το Τουρκμενιστάν, που είναι η τέταρτη χώρα στον κόσμο σε αποθέματα φυσικού αερίου) όσο και στη Μέση Ανατολή (Ιράν, Ιράκ κ.λπ.). Από την έκθεση προκύπτουν τα τεράστια οφέλη που μπορεί να αποκομίσει η χώρα μας, καθώς η ενίσχυση του Νότιου Διαδρόμου αποτελεί μονόδρομο για την Ε.Ε. στην προσπάθεια για μείωση της ενεργειακής εξάρτησης από τη Ρωσία.
Παρά τις μικρές ποσότητες που θα μεταφέρει σε πρώτη φάση ο TAP (ξεκινά από τα ελληνοτουρκικά σύνορα, διασχίζει τη βόρεια Ελλάδα και την Αλβανία και καταλήγει στην Ιταλία), το άνοιγμα του Νότιου Διαδρόμου θεωρείται σημαντικό από τους αναλυτές του EIU. Εξαιτίας της πολυετούς κρίσης οι προβλέψεις των Ευρωπαίων για τις ανάγκες σε εισαγωγές φυσικού αερίου αποδείχθηκαν υπερβολικές.
Ομως η συνεχής μείωση της παραγωγής φυσικού αερίου εντός της Ευρώπης, σε συνδυασμό με τον εντεινόμενο ανταγωνισμό, κυρίως από Κίνα και Ινδία, για το φυσικό αέριο της Κασπίας, καθιστά τον TAP στρατηγικό όπλο της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Για να κερδίσει τη μάχη η τελευταία, πρέπει να λύσει τις δύσκολες γεωπολιτικές εξισώσεις, ώστε να «ξεκλειδώσει» μεγαλύτερα αποθέματα αερίου για λογαριασμό της.
Ο σημαντικός ρόλος του TAP αποδεικνύεται από τις προβλέψεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Ενέργειας (ΠΟΕ), που επικαλούνται οι αναλυτές του IEU. Προβλέπεται ότι το κενό ανάμεσα στην παραγωγή και την κατανάλωση φυσικού αερίου στην Ευρώπη (εξαιρουμένης της Νορβηγίας) θα διευρυνθεί έως το 2020. Το 2010 η ζήτηση φυσικού αερίου ανήλθε σε 569 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα και η παραγωγή σε 304 δισ. κυβικά. Το 2020 η ζήτηση θα αυξηθεί ελαφρώς στα 585 δισ. κυβικά, αλλά η παραγωγή θα περιοριστεί στα 250 δισ. κυβικά μέτρα. Στην περίπτωση που οι ευρωπαϊκές οικονομίες ανακάμψουν ταχύτερα, το κενό που πρέπει να καλυφθεί από εισαγωγές φυσικού αερίου θα είναι ακόμα μεγαλύτερο.
Σύμφωνα με την έκθεση, η στρατηγική της Ε.Ε. για το άνοιγμα του Νότιου Διαδρόμου θα δοκιμαστεί τα επόμενα χρόνια, αφού οι Βρυξέλλες θα κληθούν να εξασφαλίσουν μεγαλύτερες ποσότητες φυσικού αερίου από αυτές που θα μεταφέρει αρχικά ο TAP από το κοίτασμα Σαχ Ντενίζ του Αζερμπαϊτζάν. Οι κοινοτικοί αξιωματούχοι καλούνται να διεκδικήσουν νέες ποσότητες σε μια περίοδο όπου οι χώρες στην περιοχή της Κασπίας αποκτούν επαρκή ισχύ ώστε να αποφασίσουν οι ίδιες για ζητήματα αγωγών και προμηθειών σε υδρογονάνθρακες. Αυτό προκύπτει από την απόφαση του Τουρκμενιστάν να δώσει προτεραιότητα στις εξαγωγές φυσικού αερίου προς την Κίνα (με την κατασκευή σχετικού αγωγού) και όχι προς την Ε.Ε., όπως και από την απόφαση Αζερμπαϊτζάν – Τουρκίας για την κατασκευή του αγωγού TANAP με τον οποίο θα συνδέεται ο ΤΑΡ.
Η επικράτηση του τελευταίου στη μάχη των αγωγών συνδέεται, όπως υποστηρίζουν πίσω από τις γραμμές οι αναλυτές του Economist, και από την αλλαγή στρατηγικής των ΗΠΑ. Σε αντίθεση με τον επίσης Δημοκρατικό Μπιλ Κλίντον, που στην ουσία άνοιξε την αγορά υδρογονανθράκων της Κασπίας στην Ε.Ε. μέσω της στήριξης του σχεδίου κατασκευής του αγωγού πετρελαίου Μπακού – Τμπιλίσι – Τσεϊχάν (BTC), ο Μπαράκ Ομπάμα δεν στήριξε με την ίδια σπουδή τον αγωγό Nabucco (τον κύριο ανταγωνιστή του ΤΑΡ). Μια πρόσφατη έκθεση της Γερουσίας τόνιζε το γεγονός πως η θέση του ειδικού απεσταλμένου για ενεργειακά θέματα στην Ευρασία έμεινε ορφανή μετά την αποχώρηση του γνωστού μας Ρ. Μόρνινγκσταρ, με αποτέλεσμα να δίνεται η εντύπωση ότι οι ΗΠΑ δεν επιδεικνύουν το ίδιο ενδιαφέρον.
Οι προηγούμενες αμερικανικές κυβερνήσεις είχαν επενδύσει στο άνοιγμα του Νότιου Διαδρόμου, αλλά η κυβέρνηση Ομπάμα, όπως επισημαίνεται στην έκθεση, δίνει μεγαλύτερο βάρος στη Νότια Ασία. Γι’ αυτό και υποστηρίζει τον αγωγό TAPI (Τουρκμενιστάν – Αφγανιστάν – Πακιστάν – Ινδία) μέσω του οποίου θα στηριχθούν οι οικονομίες της περιοχής. Στόχος των Αμερικανών είναι η σταθεροποίηση του Αφγανιστάν εντός της προσεχούς διετίας (έπειτα από την αποχώρηση των δυνάμεων του ΝΑΤΟ το 2014) και ο TAPI θεωρείται ένα εργαλείο προς τη συγκεκριμένη κατεύθυνση.
Η δύσκολη άσκηση για τις Βρυξέλλες, που πρέπει να κρατήσουν ισορροπίες
Για να αποκτήσουν πραγματική ισχύ ο TAP και ο Νότιος Διάδρομος μεταφοράς φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, η Ε.Ε. χρειάζεται μια μεγάλη συμφωνία είτε με το Τουρκμενιστάν είτε με κάποιον άλλο μεγάλο παραγωγό της Μέσης Ανατολής, επισημαίνεται στην έκθεση του EIU. Οι αναλυτές καταλήγουν στο συγκεκριμένο συμπέρασμα επειδή θεωρούν ότι είναι δύσκολη έως αδύνατη (προς το παρόν) μια συμφωνία με το Ιράν (που έχει τα δεύτερα μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου στον κόσμο μετά τη Ρωσία) και το Ιράκ. Η άσκηση για τις Βρυξέλλες θεωρείται εξαιρετικά δύσκολη, γιατί πρέπει να επιλύσει ζητήματα γεωπολιτικών ισορροπιών, ασφάλειας, χρηματοδότησης των επενδύσεων και κυρίως να εξασφαλίσει τη βιωσιμότητα των αγωγών που θα κατασκευαστούν.
Στην πρώτη φάση του Νότιου Διαδρόμου ο TAP και ο TANAP θα μεταφέρουν περί τα 10 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί μόλις στο 2% των αναγκών που είχε η Ε.Ε. σε αέριο το 2012. Ομως ήδη σχεδιάζεται η αναβάθμιση χωρητικότητας του TAP από τα 10 στα 20 δισ. κυβικά μέτρα και του TANAP από τα 16 δισ. κυβικά μέτρα (τα 10 δισ. θα πηγαίνουν στον TAP και τα υπόλοιπα 6 θα καλύπτουν ανάγκες της Τουρκίας) στα 20 έως 30 ή ακόμα και στα 60 δισ. κυβικά. Οι Αζέροι, πέραν του Σαχ Ντενίζ, έχουν κι άλλα κοιτάσματα φυσικού αερίου που είναι σε θέση να τροφοδοτήσουν την Ευρώπη.
Το Τουρκμενιστάν
Κρίσιμος παράγοντας για τον Νότιο Διάδρομο θα είναι, πάντως, μια συμφωνία με το Τουρκμενιστάν, με την κατασκευή ενός νέου αγωγού, μήκους περί τα 300 χιλιόμετρα, που θα συνδέει τα κοιτάσματα της χώρας με το σχεδιαζόμενο σύστημα αγωγών του Αζερμπαϊτζάν. Το σχέδιο θεωρείται εξαιρετικά δύσκολο, με δεδομένο τον βάλτο στον οποίο βρίσκεται η προσπάθεια των Βρυξελλών για προσεταιρισμό των Τουρκμένων που βλέπουν προς την Κίνα.
Φώτης Κόλλιας
