«Δεν μπορούμε να κάνουμε τον εκβιασμό παράμετρο της δημοκρατίας μας. Η δημοκρατία δεν λειτουργεί με αυτόν τον τρόπο. Οχι μόνο για εμένα, αλλά και για τους διαδόχους μου». Ο Μπαράκ Ομπάμα κατηγορεί ευθέως τους Ρεπουμπλικάνους για τα σημερινά αδιέξοδα στο Καπιτώλιο, που οδήγησαν στην παράλυση του αμερικανικού δημοσίου, έστειλαν σπίτι τους μισό εκατομμύριο υπαλλήλους και προκάλεσαν την αγανάκτηση της αμερικανικής κοινωνίας.
Είναι πράγματι ένα παιγνίδι εκβιασμών; Ισως. Δεν παύει όμως να είναι και μια έκφανση της αμερικανικής πολιτικής ζωής, της ίδιας της δημοκρατίας, όπως χαρακτηριστικά σχολίαζε ο Βρετανός ιστορικός στο πανεπιστήμιο της Οξφόρδης Τίμοθι Στάνλεϊ. Ο ίδιος επισημαίνει ότι πολλοί πιστεύουν, εσφαλμένα, ότι επικρατεί τρέλα στην αμερικανική πολιτική… Ομως τα επιχειρήματα και των δύο πλευρών στη διαμάχη για τον προϋπολογισμό είναι λογικά και είναι μέρος της δημοκρατικής διαδικασίας.
Επί της αρχής ο Τίμοθι Στάνλεϊ έχει δίκιο. Αυτό που φοβούνται όμως πολλοί, όπως ο γνωστός Ρίτσαρντ Κουέστ του CNN, δεν είναι η προοπτική του default, δηλαδή της χρεοκοπίας της αμερικανικής οικονομίας, αλλά ένα ατύχημα. Στις 17 Οκτωβρίου εκπνέει η προθεσμία για συμφωνία στο Κογκρέσο για το όριο του χρέους. Είναι η ημέρα που θεωρητικά λήγουν τα ρευστά διαθέσιμα των ΗΠΑ για την εξυπηρέτηση των δανειακών υποχρεώσεών τους και μέχρι τότε πρέπει να έχει αποφασιστεί και η αύξηση του ορίου του χρέους, ώστε να μην υπάρξει χρεοκοπία των ΗΠΑ με απρόβλεπτες επιπτώσεις για τις αγορές και την παγκόσμια οικονομία. Το Κογκρέσο βρέθηκε και πέρυσι στο χείλος του δημοσιονομικού γκρεμού. Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών έχει προειδοποιήσει ότι, μετά τα μέσα του Οκτωβρίου, οι ΗΠΑ θα έχουν φτάσει στο όριο των 1,67 τρισ. δολαρίων για ανάληψη χρέους. Η Ουάσινγκτον θα βρεθεί τότε ξανά στο δίλημμα είτε να αυξήσει το όριο δανεισμού, ώστε να συνεχίσει να εκπληρώνει τις οικονομικές υποχρεώσεις της, είτε να αθετήσει μερικές από αυτές. Ο Λευκός Οίκος απορρίπτει για την ώρα την άσκηση του προεδρικού βέτο, με μονομερή απόφαση Ομπάμα για αύξηση του ορίου δανεισμού. Λίγοι αναλυτές πιστεύουν ότι θα προκληθεί χρεοκοπία. Αυτό που τους φοβίζει όμως είναι ένα δημοσιονομικό ατύχημα… Αλλωστε, όπως λέει ο Ρίτσαρντ Κουέστ, εάν επιλογή σου είναι να αρχίσεις να τοποθετείς βόμβες με χρονοδιακόπτη, οπουδήποτε και παντού, αναπόφευκτα κάποια θα εκραγεί…
Τι θα συμβεί τότε; Κανείς δεν θέλει να το σκεφτεί.
Οι Ευρωπαίοι παρακολουθούν με αγωνία τις εξελίξεις, καθώς γνωρίζουν ότι ακόμη και μια εν δυνάμει απειλή για χρεοκοπία της Αμερικής μπορεί να τινάξει την μπάνκα στον αέρα. Είναι ενδεικτικό ότι ο Ευρωπαίος επίτροπος Ολι Ρεν ζήτησε από τις ΗΠΑ να επιτύχουν το ταχύτερο πρόοδο, επισημαίνοντας ότι κινδυνεύει η σταθερότητα της παγκόσμιας οικονομίας.
Ο ίδιος ο Μπαράκ Ομπάμα επιμένει ότι δεν πρόκειται να μπει σε συζητήσεις με τους Ρεπουμπλικάνους όσο τίθενται όροι. Ο Αμερικανός πρόεδρος μετέφερε το συγκεκριμένο μήνυμα στον Ρεπουμπλικάνο πρόεδρο της Βουλής Τζον Μπένερ, σε τηλεφωνική επικοινωνία τους, προσθέτοντας ότι οι Ρεπουμπλικάνοι δεν μπορούν να ζητούν λύτρα για να κάνουν τη δουλειά τους. «Κάθε φορά που κάνουμε τέτοια πράγματα, βλάπτουμε την αξιοπιστία μας σε όλο τον κόσμο. Μοιάζει σαν να μην ξέρουμε πού πηγαίνουμε» κατήγγειλε ο Αμερικανός πρόεδρος, προσθέτοντας ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούν να αντέχουν αυτές τις τεχνητές κρίσεις κάθε λίγους μήνες. Ο Μπένερ χαρακτήρισε «μη βιώσιμη» την άρνηση -όπως είπε- του Μπαράκ Ομπάμα να συζητήσει μία λύση με τους Ρεπουμπλικάνους και διεμήνυσε προς τον Λευκό Οίκο: «Εδώ θα υπάρξει διαπραγμάτευση!» Ο Τζον Μπένερ θα μπορούσε, αν ήθελε, να στραφεί στους μετριοπαθείς Ρεπουμπλικάνους βουλευτές και να περάσει, μαζί με τους Δημοκρατικούς, ένα «καθαρό νομοσχέδιο» για τη χρηματοδότηση του προϋπολογισμού. Το πρόβλημα του Μπένερ όμως είναι τα «γεράκια» του Tea Party, που απειλούν να τον αποκεφαλίσουν πολιτικά.
Ο Στέφεν Σμιντ, καθηγητής Πολιτικής στο πανεπιστήμιο της Αϊοβα, εκτιμά ότι, αν οι οικονομικές συνέπειες μιας παρατεταμένης διακοπής της λειτουργίας των υπηρεσιών είναι καταστροφικές, ίσως ολέθριες, αν το Κογκρέσο δεν καταφέρει να αυξήσει το ανώτατο όριο του χρέους μετά την εκπνοή της 17ης Οκτωβρίου, αυτή η κρίση θα προκαλέσει συνέπειες σε κοινωνικό επίπεδο. «Ακόμη και οι πιο ευέλικτοι συντηρητικοί, γνωστοί για τις θέσεις τους κατά του κράτους και κατά της φορολογίας, θα μπορούσαν να συνειδητοποιήσουν ότι εξαρτώνται, περισσότερο απ’ ό,τι πιστεύουν, από τις ομοσπονδιακές υπηρεσίες» λέει ο ίδιος.
«Την ώρα που το εισόδημα και ο πλούτος των περισσότερων Αμερικανών έχουν πέσει σε επίπεδα προ κρίσης», όπως σχολίαζε ο Τζόζεφ Στίγκλιτς, η υπομονή εξαντλείται. Ακόμη κι αν αυτό που συμβαίνει στην Αμερική είναι ένα «μάθημα» δημοκρατίας…
Αγανάκτηση στους πολίτες
Οι ίδιοι οι Αμερικανοί για την ώρα δεν βιώνουν μια καταστροφή. Ομως αισθάνονται αγανάκτηση και εξάντληση από τις συνέπειες που έχει στην καθημερινότητά τους το κλείσιμο του δημοσίου. Σύμφωνα με δημοσκόπηση του ινστιτούτου Gallup, που δημοσιοποιήθηκε τη Δευτέρα, το ποσοστό επιδοκιμασίας του Κογκρέσου μειώθηκε στο 11% και στο εξής βρίσκεται μόλις μια μονάδα πάνω από το χαμηλότερο ποσοστό όλων των εποχών, το οποίο καταγράφηκε πέρυσι. Η συντριπτική πλειονότητα των ερωτηθέντων (70%) από τις πρώτες μέρες της μερικής διακοπής λειτουργίας των ομοσπονδιακών υπηρεσιών, που άρχισε την 1η Οκτωβρίου εξαιτίας της έλλειψης συμφωνίας στο Κογκρέσο για τον προϋπολογισμό του οικονομικού έτους 2014, εκτιμά ότι το αδιέξοδο αυτό συνιστά «μείζον» πρόβλημα.
Στέλλα Θεοδώρου
