Με… οδηγό την 11χρονη Μύρτιδα, το κορίτσι από την αρχαία Αθήνα που βρέθηκε θαμμένο σε ομαδικό τάφο στον Κεραμεικό αλλά «ζωντάνεψε» πριν από τέσσερα χρόνια μέσω της ψηφιακής ανάπλασης της μορφής της και με όπλο μία σχεδόν ακέραιη… οδοντοστοιχία, οι επιστήμονες θα επιχειρήσουν να «χτίσουν» ξανά το πρόσωπο του νεκρού της Αμφίπολης, αποκαλύπτοντας το μεγάλο μυστικό του τύμβου Καστά. Αξιοποιώντας το DNA που «κρύβεται» στα οστά του «ενοίκου» του τάφου και εφαρμόζοντας σύγχρονες μεθόδους, όπως η ραδιοχρονολόγηση με άνθρακα 14 και η διενέργεια χημικών αναλύσεων με άζωτο και θείο, οι βιοαρχαιολόγοι θα προσπαθήσουν να προσδιορίσουν το φύλο, την ηλικία, το ύψος, την αιτία θανάτου, ακόμα και τις διατροφικές συνήθειες του νεκρού, με τελικό στόχο να αποκαλύψουν την ταυτότητά του.
Για τη διαδικασία της ψηφιακής απεικόνισης του προσώπου ενός νεκρού απαιτούνται σύνθετες εργαστηριακές εξετάσεις, που παραπέμπουν σε… χολιγουντιανές υπερπαραγωγές και διαρκούν αρκετούς μήνες, ίσως και χρόνια. Το «κλειδί» της διαδικασίας είναι το ίδιο το κρανίο του νεκρού, που, αν δεν έχει υποστεί σημαντικές αλλοιώσεις, «μιλάει» στους επιστήμονες για τα μορφολογικά και άλλα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ατόμου. Ειδικά οι πληροφορίες που προκύπτουν από την ανάλυση της οδοντοστοιχίας -που στην περίπτωση του νεκρού της Αμφίπολης βρέθηκε ολόκληρη- θεωρούνται εξαιρετικά σημαντικές, καθώς στο πρόσφατο παρελθόν έχουν οδηγήσει ακόμα και σε… αναδρομική διάγνωση αρχαίων μολυσματικών ασθενειών.
Κατά τη διάρκεια της «ανασυγκρότησης» του προσώπου ενός νεκρού, οι επιστήμονες μπορούν να αποτυπώσουν με ακρίβεια ακόμα και ουλές ή σημάδια από παλαιότερα τραύματα, ενώ για το τελικό «χτίσιμο» χρησιμοποιούνται συνήθως υλικά όπως κερί, γύψος και πηλός. Στην περίπτωση της 11χρονης Μύρτιδος, η ψηφιακή ανάπλαση του προσώπου της ολοκληρώθηκε σε διάστημα τριών ετών, με τη συμμετοχή Ελλήνων και ξένων ερευνητών διάφορων ειδικοτήτων, και το τελικό αποτέλεσμα θεωρήθηκε απόλυτα συμβατό με το «προφίλ» των κατοίκων της αρχαίας Αθήνας. Το κρανίο του κοριτσιού, που πέθανε από λοιμό την εποχή του Πελοποννησιακού Πολέμου, εντοπίστηκε σε άριστη κατάσταση πριν από περίπου 20 χρόνια.
Οι (ρεαλιστικές) φωτογραφίες αγίων, βασιλιάδων, ακόμη και του Ιησού
Αγίους, βασιλιάδες, επιστήμονες, συγγραφείς, συνθέτες, ακόμα και το πρόσωπο του Χριστού έχουν επιχειρήσει έως σήμερα να αποτυπώσουν οι επιστήμονες, με τη βοήθεια μιας σειράς πρωτοποριακών μεθόδων ψηφιακής απεικόνισης νεκρών. Οι απόπειρες δεν ήταν πάντα επιτυχημένες, ενώ σε πολλές περιπτώσεις τα περιθώρια «ταύτισης» των αντιγράφων με τα πραγματικά πρόσωπα ήταν μικρά, καθώς οι ιστορικές καταγραφές ήταν ελάχιστες. Ωστόσο, υπήρξαν και φορές όπου η εξονυχιστική έρευνα οδήγησε σε εντυπωσιακά αποτελέσματα, που προκάλεσαν τον θαυμασμό της παγκόσμιας κοινής γνώμης.
Στην περίπτωση του βασιλιά Φιλίππου Β΄ της Μακεδονίας οι επιστήμονες κατάφεραν να αναπαραστήσουν ακόμα και το τραύμα που προκλήθηκε από βέλος στο δεξί μάτι του, ενώ, πριν από μόλις δύο χρόνια, Ρώσοι εγκληματολόγοι, που πραγματοποίησαν μετρήσεις στο κρανίο του αγίου Νικολάου, δημιούργησαν (με τη βοήθεια ειδικού λογισμικού) μια ρεαλιστική «φωτογραφία» του προσώπου του. Τη μορφή του αγίου Νικολάου επιχείρησαν να «ζωντανέψουν» και ανθρωπολόγοι από το Μάντσεστερ, σε μια προσπάθεια να… ανακαλύψουν «πώς μοιάζει ο αυθεντικός Αγιος Βασίλης», ενώ εκπληκτική θεωρήθηκε η τρισδιάστατη απεικόνιση του Αιγύπτιου Φαραώ Τουταγχαμών, που πέθανε σε ηλικία μόλις 19 ετών.
Στον κατάλογο των σημαντικών ιστορικών προσώπων που απασχόλησαν τους επιστήμονες βρίσκονται επίσης ο βασιλιάς Ριχάρδος Γ΄ της Αγγλίας, ο μαθηματικός και αστρονόμος Κοπέρνικος, ο Γερμανός συνθέτης Σεμπάστιαν Μπαχ, ο Ιταλός ποιητής Δάντης, η βασίλισσα της αρχαίας Αιγύπτου Νεφερτίτη και η αδελφή της βασίλισσας Κλεοπάτρας Αρσινόη. Πριν από πολλά χρόνια τον γύρο του κόσμου έκανε και μια εικόνα του Ιησού, βασισμένη στο ίχνος του προσώπου του πάνω στην Ιερά Σινδόνη.
Γεράσιμος Κόντος
