Ποιος είναι ο Γιαν Φαμπρ που έχει πηγή έμπνευσης τα σκαθάρια, αντικατέστησε τον Λούκο και φτιάχνει έργα από σωματικά υγρά το… ίδιο του το αίμα!
Από τη Γιώτα Βαζούρα
Μέσα στο ολιγοσύλλαβο ονοματεπώνυμό του κρύβεται ό,τι πιο αντιφατικό, αιρετικό και προκλητικό θα μπορούσε να κουβαλά η τέχνη: έργα ζωγραφικής φτιαγμένα από το αίμα και τα σωματικά υγρά του, θεατρικές παραστάσεις που απαιτούν από τους συμμετέχοντες να παραμένουν στις θέσεις τους για 24 ώρες, αλλά και εικαστικές εγκαταστάσεις με… σκαθάρια, έντομα τα οποία, όπως ο ίδιος έχει πει, αποτελούν για εκείνον… πηγή έμπνευσης! Ο νέος καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ Αθηνών, ο διεθνούς φήμης Βέλγος εικαστικός και σκηνοθέτης Γιαν Φαμπρ, που διαδέχεται τον Γιώργο Λούκο στην κορυφαία ελληνική διοργάνωση, είναι αναμφίβολα ένας από τους πλέον αμφιλεγόμενους καλλιτέχνες της εποχής, ένας αιρετικός δημιουργός που ποτέ δεν πίστεψε ότι η τέχνη έχει όρια.
Αποκαλούμενος και «enfant terrible» της βελγικής σκηνής, ο πολυσχιδής καλλιτέχνης, που δεν δίστασε να βάλει ακόμη και φωτιά σε έναν σωρό από χαρτονομίσματα, χρησιμοποιώντας τις στάχτες για να φιλοτεχνήσει ζωγραφικούς πίνακες, γεννήθηκε στην Αμβέρσα πριν από 58 χρόνια. Παππούς του ήταν ο διαπρεπής εντομολόγος Ζαν – Ανρί Φαμπρ, ο οποίος τον μύησε στον μαγικό κόσμο της επιστήμης, «περνώντας» του το ιδιόρρυθμο πάθος για τα… σκαθάρια! Εχοντας από μικρός δείξει την ανήσυχη καλλιτεχνική φύση του, στα 19 του προχώρησε στην πρώτη τολμηρή εικαστική παρέμβασή του, μετονομάζοντας τον δρόμο στον οποίο έμενε σε «οδό Γιαν Φαμπρ» (κάτι αντίστοιχο είναι γραμμένο για τον Βαν Γκογκ, ο οποίος έμενε επίσης στον ίδιο δρόμο).
Τριημερής εγκλεισμός
Μία από τις πρώτες δουλειές του -από αυτές που έμειναν ανεξίτηλα χαραγμένες στη μνήμη του κοινού του- ήταν η περφόρμανς «My body, my blood, my landscape», στην οποία ο καλλιτέχνης δημιούργησε μια σειρά σχεδίων χρησιμοποιώντας το αίμα του, ενώ αίσθηση είχε προκαλέσει και ο τριήμερος εγκλεισμός του σε ένα δωμάτιο, όπου ο καλλιτέχνης ζωγράφιζε ακατάπαυστα σε κάθε σημείο του χώρου, ακόμη και πάνω στο σώμα του!
Θα περάσει αρκετός καιρός για να ξεχάσουν οι υπάλληλοι του Βασιλικού Παλατιού των Βρυξελλών την παρουσία του Γιαν Φαμπρ στο πολιτιστικό ίδρυμα, το 2002. Εκεί, ο καλλιτέχνης, για τις ανάγκες της εγκατάστασής του με τίτλο «Heaven of delight», «έντυσε» το ταβάνι με 1.600.000 σκαθάρια! Χρειάστηκαν τέσσερις μήνες και αμέτρητες ώρες δουλειάς για τους 26 συνεργάτες του Φαμπρ ώστε να τοποθετήσουν τα πολύχρωμα κολεόπτερα στην οροφή της αίθουσας, έντομα τα οποία περισυνέλεξε ο δημιουργός από τα πανεπιστημιακά εργαστήρια, αλλά και από τις υπαίθριες αγορές της Ταϊλάνδης!
Το 2000, ο αιρετικός εικαστικός είχε την ιδέα να τοποθετήσει 8.000 φέτες ζαμπόν γύρω από οκτώ νεοκλασικές κολόνες στο αμφιθέατρο του πανεπιστημίου της Γάνδης. Στόχος του ήταν να τις αφήσει εκεί για τρεις μήνες, ώστε μύγες (και κάθε λογής έντομα) να μαζευτούν. Τελικά, το εγχείρημα, έπειτα από τις έντονες αντιδράσεις των πολιτών, που ανησυχούσαν για την ασφυκτική κατάσταση που θα δημιουργούσε, δεν πραγματοποιήθηκε. Οπως λέει και ο ίδιος, μέσα από τις δουλειές του ερευνά το πόσο ευάλωτα είναι τα ανθρώπινα σώματα. Ισως γι’ αυτό είχε προτρέψει, για τις ανάγκες μιας περφόρμανς, τους θεατές του στην Ιαπωνία να του… πετάξουν ντομάτες!
Το 2012, ο Βέλγος καλλιτέχνης «τέντωσε» για τα καλά τα νεύρα των θεατών (και δη των φιλόζωων), όταν, για τις ανάγκες μιας περφόρμανς στην Αμβέρσα, οι συνεργάτες του πέταξαν γάτες στον αέρα με στόχο να «σκάσουν» στο έδαφος. Η περφόρμανς βιντεοσκοπήθηκε και μεταδόθηκε, προκαλώντας φυσικά τις αντιδράσεις των φιλοζωικών ενώσεων. Μάλιστα, για αυτή την προκλητική κίνησή του, ο Φαμπρ έλαβε 20.000 e-mails διαμαρτυρίας (και μίσους), ενώ δέχτηκε επτά φορές επίθεση, την ώρα που έκανε τζόγκινγκ στο πάρκο, από φιλόζωους οι οποίοι τον αναγνώρισαν. Γι’ αυτό και ο εικαστικός είχε αναγκαστεί να αλλάζει κάθε φορά τη διαδρομή του, ενώ για ένα διάστημα είχε τεθεί και υπό αστυνομική παρακολούθηση, αφού φοβόταν για τη σωματική του ακεραιότητα!
Υβρεις για Παναγία και Χριστό
Σύγχυση, και πολλές αντιδράσεις, είχε προκαλέσει όμως και η συμμετοχή του στην Μπιενάλε Βενετίας (2011), καθώς και η βλάσφημη απόφασή του να παρουσιάσει πέντε έργα του εμπνευσμένα από την «Πιετά», το περίφημο γλυπτό του Μιχαήλ Αγγέλου. Μάλιστα, ένα από αυτά αποτέλεσε αντικείμενο έντονης κριτικής, αφού η Παρθένος Μαρία είχε τη μορφή νεκροκεφαλής, ενώ ο Χριστός, τον οποίο κρατούσε στην αγκαλιά της, είχε την όψη του ίδιου του καλλιτέχνη!
Η σχέση του Γιαν Φαμπρ με την Ελλάδα, είναι στενή και διαρκής. Ο διεθνούς φήμης εικαστικός έχει παρουσιάσει πολλές φορές δουλειές του στη χώρα μας, την οποία αγαπά ιδιαιτέρως. Στην Αθήνα και την γκαλερί ΑΔ είχε παρουσιάσει, το 2007, μια σειρά έργων του, τα οποία είχε φιλοτεχνήσει ο ίδιος με το αίμα, το σπέρμα και τα δάκρυά του, ενώ τόσο το Μέγαρο όσο και το Παλλάς έχουν φιλοξενήσει κατά καιρούς τις διάσημες παραστάσεις του.
Τον περασμένο Σεπτέμβριο, μάλιστα, ο Φλαμανδός δημιουργός ανέβασε στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο του φεστιβάλ «Δημήτρια», την 24ωρη μαραθώνια παράσταση «Mount Olympus / 24h: Η αποθέωση της κουλτούρας στην τραγωδία»
