Μετά το κλείσιμο των συνόρων στα Σκόπια οι δουλέμποροι ιχνηλατούν άλλες πύλες εισόδου των μεταναστών στην Ευρ. Ενωση
Μπορεί η ΠΓΔΜ να έκλεισε τα σύνορα για τους πρόσφυγες που κατευθύνονταν στην Ευρώπη, παγιδεύοντάς τους στην Ειδομένη· μπορεί οι Βρυξέλλες να συμφώνησαν με την Αγκυρα την επαναπροώθηση των προσφύγων που εισέρχονται παράνομα στην επικράτειά της μέσω της Ελλάδας. Ομως η ανάγκη των ανθρώπων αυτών να φτάσουν σε έναν ασφαλή προορισμό αναμένεται να τους οδηγήσει σε εναλλακτικές διαδρομές προς την καρδιά της γηραιάς ηπείρου. Διαδρομές που ενεργοποιούν παλιά δουλεμπορικά δίκτυα ή προσφέρουν νέες δυνατότητες στους επιτηδείους, οι οποίοι θέλουν να εκμεταλλευθούν τη μαζική «έξοδο» από τη Συρία. Η συγκεκριμένη αναμένεται να συνοδευτεί μέσα στους ερχόμενους μήνες και από μία δεύτερη «έξοδο», από το γειτονικό Ιράκ, ανεβάζοντας τον αριθμό των λαθραία εισερχομένων κατά τουλάχιστον 1.200.000. Μάλιστα, καθώς μπαίνουμε για τα καλά στην άνοιξη και ο καιρός βελτιώνεται, αναμένεται να ανοίξουν άμεσα επικίνδυνες θαλάσσιες (και ορεινές) διαδρομές που θα παρακάμψουν ή να αφήσουν πίσω τους την Ελλάδα, αναζητώντας πια νέα περάσματα προς άλλα εδάφη που εντάσσονται στη Ζώνη Σένγκεν.
Το επικρατέστερο σενάριο θέλει την Ιταλία να μετατρέπεται σε «νέα Ελλάδα», όπως χαρακτηριστικά γράφει η έγκριτη αμερικανική δεξαμενή σκέψης Stratfor. Κατά τη «Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung», ήδη οι δουλέμποροι στις τουρκικές ακτές «προσφέρουν» (διαφημίζοντας ακόμη και στο facebook), με αφετηρία τις αρχές Απριλίου, μεταφορά με ψαροκάικα και μικρά εμπορικά πλοία από την Αττάλεια και τη Μερσίνη κατευθείαν στις σικελικές και τις κεντρικές ιταλικές ακτές. Τέτοια μετάβαση φέρεται ότι «προσφέρεται» και στους πρόσφυγες που βρίσκονται στην Αττική, πιθανώς από το λιμάνι του Πειραιά προς την Ιταλία, μέσω διεθνών υδάτων.
Μεγάλη πίεση
Η πίεση που θα δεχτεί η γειτονική χώρα αναμένεται να είναι μεγάλη, αν αναλογιστεί κανείς ότι -το πιθανότερο- θα δεχτεί πρόσφυγες και από ακόμη δύο διαδρομές: τη λεγόμενη «κεντρική μεσογειακή οδό» από τη Λιβύη, το γνωστό πέρασμα για τη Λαμπεντούζα, που «αποσυμφορήθηκε» αρκετά όταν το βάρος των προσφύγων από τη Συρία έπεσε στη βαλκανική διαδρομή μέσω Ελλάδας. και τη λεγόμενη «αδριατική οδό», τη γνωστή παλιά θαλάσσια οδό μέσω Αλβανίας (τα λεγόμενα στενά του Οτράντο), από την οποία η Ιταλία είχε δεχτεί μαζικό μεταναστευτικό κύμα Αλβανών στις αρχές της δεκαετίας του ’90. Βέβαια όλες αυτές οι οδοί είναι γεμάτες με δυσκολίες.
Το μεν μεσογειακό πέρασμα από την Τουρκία προς την Ιταλία περιλαμβάνει μία πολύ μεγάλη θαλάσσια διαδρομή και κοστίζει έως και 5.000 ευρώ κατ’ άτομο. Το δε πέρασμα από τη Λιβύη βρίσκεται επίσης αρκετά μακριά από τη Συρία, ενώ οι συνθήκες στη Λιβύη (όπου δραστηριοποιούνται πολύ έντονα οι τζιχαντιστές) πιθανώς να αποτρέψουν πρόσφυγες και ειδικά όσους έχουν οικογένειες και παιδιά. Οσο για την Αδριατική, η θαλάσσια διαδρομή για Ιταλία είναι μεν πολύ σύντομη, όμως η αλβανική αστυνομία θεωρείται ότι έχει καλύτερο έλεγχο στα κυκλώματα των διακινητών από τη δεκαετία του ’90. Το Stratfor θεωρεί πάντως πολύ πιθανή τη μαζική άφιξη προσφύγων στην Ιταλία, μέσα στο ερχόμενο διάστημα, ενώ εκτιμά ότι δεν αποκλείεται η Γαλλία, η Αυστρία και η Ελβετία να τηρήσουν σκληρότερη στάση στα νότια σύνορά τους, δημιουργώντας μια νέα Ειδομένη στη βόρεια Ιταλία.
Η μεγαλύτερη δυσκολία της «αδριατικής διαδρομής» είναι ίσως το πέρασμα των ελληνοαλβανικών συνόρων. Αυτή η δύσκολη γεωγραφία όμως προσφέρει και αρκετές ευκαιρίες για παράνομη διέλευση. Εκτός από την Ιταλία, το πέρασμα από τα ελληνοαλβανικά σύνορα ανοίγει ακόμη μία χερσαία διαδρομή προς Βορρά, μέσω Μαυροβουνίου και Βοσνίας. Η Αλβανίδα υπουργός Αμυνας προανήγγειλε ήδη δύο κέντρα υποδοχής, στο Αργυρόκαστρο και στην Κορυτσά, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Ντίτμιρ Μουσιάτι υποστήριξε ότι δεν θα υψώσουν τείχη.
Στα μέσα Μαρτίου η υπέρμαχος της Ευρώπης-φρούριο Αυστριακή υπουργός Εσωτερικών Γιοχάνα Μικλ-Λάιτνερ δήλωσε ορθά κοφτά ότι τώρα που έκλεισε ο λεγόμενος «δυτικός βαλκανικός διάδρομος» μέσω της ΠΓΔΜ υπάρχει κίνδυνος οι πρόσφυγες στην Ελλάδα να διοχετευθούν στον λεγόμενο «ανατολικό βαλκανικό διάδρομο» μέσω Βουλγαρίας. Οι δηλώσεις δεν ήταν τυχαίες. Η ίδια είχε επισκεφθεί τη Βουλγαρία για να επιθεωρήσει τον φράχτη που έχουν ορθώσει οι βουλγαρικές Αρχές στα βουλγαροτουρκικά χερσαία σύνορα. Το έργο υπήρξε προβληματικό (κατέρρευσε μερικώς τον Μάιο του 2015 και αποκαταστάθηκε) και η ανόρθωσή του (που βρίσκεται σε εξέλιξη) έχει ήδη κοστίσει 47.000.000 ευρώ στη Σόφια. Πλέον όμως τους Βουλγάρους δεν απασχολεί τόσο αυτό το πέρασμα των 132 χιλιομέτρων, το οποίο σκοπεύουν να καλύψουν με τριπλό συρματόσκοινο, όσο τα «πολύ μεγάλα και αφύλαχτα» σύνορα με την Ελλάδα, όπως τα χαρακτήρισε πρόσφατα ο πρωθυπουργός Μπόικο Μπορίσοφ. Τελευταία, ο βουλγαρικός στρατός έκανε ασκήσεις κοντά στο συνοριακό πέρασμα Κούλατα – Προμαχώνας. Οι πρόσφυγες που πιθανώς θα επιλέξουν αυτή τη διαδρομή θα μπορούσαν στη συνέχεια να προωθηθούν προς τη Ρουμανία και την Ουγγαρία, η οποία ίσως θα αναγκαζόταν τότε να ορθώσει φράχτες και στα ανατολικά σύνορά της.
Φόβοι για κύμα από το (ισοπεδωμένο) Ιράκ
Βρίσκεται η Ευρώπη προ των πυλών ενός νέου μαζικού προσφυγικού κύματος, αυτή τη φορά από το Ιράκ; Την προειδοποίηση έκανε προ ημερών η Deutsche Welle, επισημαίνοντας ότι έως 1.200.000 άνθρωποι, μόνο από την ευρύτερη περιοχή της Μοσούλης, θα αναγκαστούν σύντομα να ξενιτευτούν από τη χώρα. Η Μοσούλη, ως γνωστόν, αποτελεί το προπύργιο των τζιχαντιστών στο βόρειο Ιράκ, όμως βρίσκεται σε εξέλιξη αυτό το διάστημα επιχείρηση για την ανακατάληψή τη από τις ιρακινές δυνάμεις. Αυτό θεωρητικά θα επέτρεπε σε αρκετούς ανθρώπους να γυρίσουν στην πόλη. Ομως σύμφωνα με τον Γερμανό δημοσιογράφο Ούλι Γκακ, το παράδειγμα της πόλης Ραμάντι, που βρίσκεται μόλις 100 χιλιόμετρα από τη Βαγδάτη, δείχνει ότι αυτό θα είναι πολύ δύσκολο. Οπως το Ραμάντι, έτσι και η Μοσούλη, μετά την πιθανή εκδίωξη των ισλαμιστών, θα έχει παραμείνει πια μόνο μια πόλη-φάντασμα, με κατεστραμμένες υποδομές, χωρίς νερό και ρεύμα, και με ναρκοθετημένα τα περισσότερα κτίρια. Αυτό θα εξαναγκάσει τους χιλιάδες σουνίτες, που είναι εσωτερικά εκτοπισμένοι σε προσφυγικούς καταυλισμούς έξω από τη Βαγδάτη, να κατευθυνθούν προς την Τουρκία
Τα περάσματα μέσω της Μαύρης Θάλασσας
Οι αναλυτές δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο στις θαλάσσιες οδούς που εκμεταλλεύονται οι διακινητές να προστεθεί ενεργά πια και εκείνη της Μαύρης Θάλασσας. Οι πιθανές διαδρομές μπορεί να ξεκινούν από τη βόρεια Τουρκία και να κατευθύνονται είτε προς τις ανατολικές ακτές της Βουλγαρίας είτε βορειότερα, προς τα θαλάσσια σύνορα της Ρουμανίας. Ενα δεύτερο σενάριο θέλει τα δουλεμπορικά να αφήνουν τους μετανάστες στην Ουκρανία, από όπου θα μπορούσαν να συνεχίσουν πεζή, με κατεύθυνση ή την Πολωνία ή ακόμη και τη Λευκορωσία, μέσω της οποίας θα έφταναν στην Ε.Ε. από τη Λιθουανία και τη Λετονία.
Ηδη οι πρώτες αντιδράσεις των κρατών αυτών δείχνουν ότι θεωρούν πιθανή την ενεργοποίηση αυτών των διαδρομών. Με πρόσχημα τις τρομοκρατικές επιθέσεις στις Βρυξέλλες, η Πολωνή πρωθυπουργός Μπεάτα Σίντλο ανακοίνωσε ότι δεν θα δεχθεί στο εξής πρόσφυγες, την ώρα που πληθαίνουν οι φωνές στο πολωνικό Κοινοβούλιο για την ανόρθωση φράχτη στα σύνορά της. Αλλά και η Εσθονία, η Λετονία και η Λιθουανία ξεκαθάρισαν ότι εντείνουν τους συνοριακούς ελέγχους στα ανατολικά σύνορα. Μάλιστα, η Λετονία και η Εσθονία άρχισαν να κατασκευάζουν φράχτες και στα σύνορα με τη Ρωσία!
Ο παγωμένος δύσκολος, παγωμένος αρκτικός διάδρομος
Κάποιοι πρόσφυγες, ακόμη και μετά τον Νοέμβριο, αψήφησαν το κρύο και το ατέλειωτο περπάτημα, για να ακολουθήσουν ακόμη μία εναλλακτική διαδρομή. Ο λεγόμενος «αρκτικός διάδρομος» οδηγεί από τη Μέση Ανατολή, μέσω της Ρωσίας, στα βόρεια σύνορα της Νορβηγίας και της Φινλανδίας. Μπορεί η παράκαμψη να είναι πραγματικά τεράστια, όμως για μερικούς από αυτούς… αξίζει τον κόπο. Η μεν Φινλανδία αποτελεί ευρωπαϊκό έδαφος, η δε Νορβηγία, παρότι δεν είναι κράτος-μέλος της Ε.Ε., ανήκει στις χώρες Σένγκεν. Παρ’ όλα αυτά και αυτή η διαδρομή φαίνεται να κλείνει όλο και περισσότερο. Μετά την κατακόρυφη αύξηση των Σύρων προσφύγων με προορισμό τη Νορβηγία (έφτασαν τους 29.000 από τις αρχές του 2015 έως τα τέλη Ιανουαρίου), ακόμη και οι ανεκτικοί Νορβηγοί άρχισαν τις απελάσεις πίσω στη Ρωσία. Μετά τις εκλογές του Σεπτεμβρίου, η νέα κυβέρνηση αποφάσισε μείωση των κοινωνικών επιδομάτων των αιτούντων άσυλο και επιτάχυνση των διαδικασιών εξέτασης των αιτημάτων. Οσο για τη Φινλανδία, υπέγραψε προ ημερών διμερή συμφωνία με τη Ρωσία, αρχικής ισχύος έξι μηνών, απαγορεύοντας τη διέλευση από τα σύνορα των δύο κρατών όλων όσοι δεν είναι υπήκοοι της Φινλανδίας, της Ρωσίας και της Λευκορωσίας.
Η (ελεύθερη) Παλμύρα γλίτωσε από τα χειρότερα και ελπίζει σε νέα αρχή
Το «μαργαριτάρι της ερήμου» διασώθηκε, έστω και με όλες τις καταστροφές που έχει υποστεί, και αυτό μπορεί να σημάνει την αρχή του τέλους για τους τζιχαντιστές του Ισλαμικού Κράτους και να αποτελέσει μια συμβολική νέα αρχή για τη Συρία. Η παγκόσμια κοινότητα υποδέχτηκε με μεγάλη ανακούφιση την είδηση της ανακατάληψης της Παλμύρας -κάποιοι τη χαρακτήρισαν και «Αρχαία Ολυμπία της Συρίας»- από τις κυβερνητικές δυνάμεις του Ασαντ με την αεροπορική βοήθεια της Ρωσίας. Οι εικόνες από τον αρχαιολογικό χώρο και το μουσείο, μετά την ανακατάληψη, κάνουν τις καρδιές να ραγίζουν. Ισοπεδωμένοι οι ναοί του Βάαλ Σαμίν και του Βήλου, καθώς και η Αψίδα του Θριάμβου. Γκρεμισμένο και σοβαρά αλλοιωμένο το εμβληματικό Λιοντάρι της αλ-Λατ. Ομως ίσως υπάρχει ελπίδα για μερική αποκατάσταση. Σύμφωνα τουλάχιστον με τον διευθυντή Αρχαιοτήτων και Μουσείων της Συρίας Μααμούν Αμπντελκαρίμ, αυτή είναι δυνατή εντός της επόμενης πενταετίας, εφόσον η UNESCO δώσει την έγκρισή της για να προχωρήσουν οι εργασίες στην προστατευόμενη πόλη, που περιλαμβάνεται στα Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Αναφέρει δε ότι έως και το 80% των ερειπίων παραμένει σε σχετικά καλή κατάσταση.
Τι οδήγησε τους εξτρεμιστές, με την προφανή ασέβεια απέναντι στα πολιτιστικά μνημεία (τους ίδιους που είχαν μετατρέψει το αρχαίο θέατρο της Παλμύρας σε χώρο δημόσιων εκτελέσεων), να αφήσουν κάποια τμήματα του σημαντικού αρχαιολογικού χώρου όρθια στο πέρασμά τους; Ο κ. Αμπντελκαρίμ υποστήριξε ότι η συριακή κυβέρνηση είχε συνεργαστεί με 45-50 ανθρώπους μέσα στην πόλη της Παλμύρας, προκειμένου να ασκήσουν πίεση στους εξτρεμιστές να μην προχωρήσουν στις καταστροφές. Οπως αναφέρει, φαίνεται ότι το Νταές (όπως ονομάζεται το Ισλαμικό Κράτος στα αραβικά) φοβήθηκε ότι η ολική καταστροφή θα οδηγούσε στην εξέγερση των κατοίκων της περιοχής και αυτό ήταν κάτι που τελικά θέλησε να αποφύγει. «Θα μπορούσαμε να είχαμε χάσει ολοκληρωτικά την Παλμύρα» συνεχίζει ο κ. Αμπντελκαρίμ. «Η χαρά που νιώθω είναι απερίγραπτη». Η Ανί Σαρτρ Φοριά, πάντως, μέλος της επιτροπής της UNESCO για την προστασία της Παλμύρας, «αμφέβαλλε σοβαρά» ότι μπορούν να αποκατασταθούν τα ερείπια, ακόμη και με διεθνή βοήθεια.
Στρατηγική νίκη του Ασαντ
Η ανακατάληψη της πόλης αποτελεί -εκτός από μία συμβολικής σημασίας- μία στρατηγικής σημασίας νίκη για τον Ασαντ. Και αυτό γιατί η Παλμύρα βρίσκεται στο μέσον του οδικού άξονα που συνδέει τη Δαμασκό με την Ντέιρ αλ-Ζορ και φτάνει έως τα σύνορα με το Ιράκ. Θεωρείται πλέον ότι με την απώλειά της θα αποδυναμωθεί η ικανότητα των τζιχαντιστών να υπερασπιστούν τόσο την ιρακινή μεθόριο όσο και την πρωτεύουσά τους, τη Ράκα, ενώ η ανακατάληψή της από τη συριακή κυβέρνηση ενισχύει το κύρος του προέδρου Μπασάρ αλ Ασαντ.
