Από τους λεμούριους της Μαδαγασκάρης μέχρι τους παγκολίνους της Ασίας, η διακίνηση άγριων ζώων δεν αποτελεί μόνο απειλή για τη βιοποικιλότητα αλλά και μια διαρκή πηγή κινδύνου για τη δημόσια υγεία. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science προειδοποιεί ότι τα θηλαστικά που διακινούνται στις αγορές είναι 1,5 φορά πιθανότερο να φέρουν ζωονόσους σε σύγκριση με εκείνα που ζουν ελεύθερα στο φυσικό τους περιβάλλον.
Η σύνδεση αγορών και παθογόνων
Η διεθνής ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον Ζερόμ Ζιπέ από το Πανεπιστήμιο της Λωζάνης, ανέλυσε δεδομένα για περισσότερα από 2.000 είδη θηλαστικών που διακινούνται νόμιμα ή παράνομα. Τα ευρήματα δείχνουν ότι αυτά τα είδη έχουν 50% μεγαλύτερη πιθανότητα να μοιράζονται με τον άνθρωπο τουλάχιστον έναν ιό, βακτήριο ή παράσιτο. Το εμπόριο αυτό έχει ήδη συνδεθεί ιστορικά με τη διασπορά του HIV, του Έμπολα και του SARS-CoV-2.
Ο κίνδυνος μετάδοσης κορυφώνεται στα ζώα που πωλούνται ζωντανά ή αιχμαλωτίζονται παράνομα, καθώς η επαφή του ανθρώπου με τα σωματικά υγρά και τα παθογόνα του ζώου είναι άμεση και ανεξέλεγκτη.
Τα social media και η μόδα των εξωτικών κατοικίδιων
Ένα σημαντικό μέρος της ζήτησης τροφοδοτείται πλέον από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα οποία προωθούν τη διατήρηση εξωτικών ζώων ως κατοικίδιων. Είδη όπως οι αλεπούδες της Σαχάρας, οι βίδρες και οι αφρικανικοί σκαντζόχοιροι γίνονται αντικείμενο παράνομου εμπορίου, συχνά με καταστροφικές συνέπειες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η επιδημία mpox στις ΗΠΑ το 2003, η οποία ξεκίνησε από την εισαγωγή τρωκτικών από την Γκάμπια που μετέδωσαν τον ιό σε ζώα που προορίζονταν για κατοικίδια.
Κίνδυνος στην αρχή της αλυσίδας
Οι ερευνητές ξεκαθαρίζουν ότι ο κίνδυνος για τον τελικό καταναλωτή που αγοράζει ένα επεξεργασμένο προϊόν, όπως μια γούνα ή ένα διακοσμητικό από ελεφαντόδοντο, είναι πρακτικά ανύπαρκτος. Το πραγματικό πρόβλημα εντοπίζεται στην αρχή της αλυσίδας: στον κυνηγό που έρχεται σε επαφή με το θήραμα, στον έμπορο που το γδέρνει και στον μεταφορέα που έρχεται σε επαφή με ζωντανά, στοιβαγμένα ζώα σε ανθυγιεινές συνθήκες.
Η μελέτη καταλήγει στην ανάγκη για ριζική αναθεώρηση των διεθνών συμφωνιών. Οι υφιστάμενοι κανονισμοί εστιάζουν σχεδόν αποκλειστικά στην προστασία των ειδών από εξαφάνιση, αγνοώντας την παράμετρο της βιοεπιτήρησης. Η ενίσχυση των ελέγχων σε όλα τα στάδια του εμπορίου θεωρείται πλέον επιβεβλημένη για την πρόληψη της επόμενης πανδημίας.
