Η σκηνή που ο Γιάννης Αντετοκούνμπο και ο αδερφός του Θανάσης κρατούν την ελληνική σημαία στις φετινές «επιλογές» του ΝΒΑ θα είναι μία από τις εικόνες που θα χαρακτηρίσουν στο μέλλον το γκρίζο παρόν. Μια ελπιδοφόρα εικόνα. Πρώτον, ο Γιάννης και ο Θανάσης κρατούν την ελληνική σημαία επειδή το θέλουν. Δεν έχουν να κερδίσουν τίποτε από τέτοιου είδους ενέργειες, κι όμως, αυτά τα παιδιά, που μεγάλωσαν στη «δύσκολη πλευρά» της Αθήνας, νιώθουν την ανάγκη να κρατήσουν ψηλά το εθνικό σύμβολο. Για άλλη μία φορά αυτή η ειδική σχέση μεταξύ του Ελληνα και της πατρίδας του αναδεικνύεται ξεκάθαρα, ενώ σε άπταιστη ποδοσφαιρική μπορεί και να αποδοθεί και ως: «Οσο με πληγώνεις τόσο με πωρώνεις». Είναι αυτή η σχέση που μαγικά έχει περιγράψει ο Νίκος Πορτοκάλογλου με τον ακόλουθο στίχο «Από πείσμα και τρέλα θα ζω σε τούτη τη χώρα, ώσπου να βρω νερό, γιατί ανήκω εδώ».
Κρατώντας ο Γιάννης και ο Θανάσης την ελληνική σημαία ακύρωναν με τον πλέον ηχηρό τρόπο το εθνικοσοσιαλιστικό ιδεολόγημα περί της «καθαρότητας του αίματος». Η εθνικότητα δεν είναι αποτέλεσμα αιματολογικής εξέτασης, αλλά επιλογή. Είναι καθαρά ζήτημα συνείδησης και ελεύθερης βούλησης, και όχι προϊόν μιας εργαστηριακής ευγονικής που οι ναζί επιδίωξαν να παράξουν κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Πατρίδα είναι τα παιδικά χρόνια, ακόμα και αν αυτά ήταν στη «δύσκολη πλευρά». Η θεσμική διαδικασία απόδοσης της υπηκοότητας ασφαλώς και πρέπει να ακολουθεί ένα συγκεκριμένο πλαίσιο κανόνων και νόμων ίδιο με αυτό των υπολοίπων κρατών του δυτικού κόσμου, αλλά αλίμονο αν επιτρέψουμε ως κράτος αστικό, δημοκρατικό και φιλελεύθερο στον αταβισμό του κοινωνικού δαρβινισμού να αλυσοδέσει μια ολόκληρη κοινωνία στο άρμα του μίσους, της άγνοιας και της αμάθειας. Ενα μικρό παιδί στα Σεπόλια ή στο Κορδελιό θα βάλει την αφίσα του Γιάννη με το εθνόσημο στο στήθος δίπλα σε αυτή του Σοφοκλή, κι αυτό θα είναι άλλη μία ήττα των ζηλωτών.
Ο Γιάννης είναι ένας νέος Ελληνας που έμαθε μπάσκετ στο λεκανοπέδιο, που έζησε δύσκολα, που μόχθησε πολύ και που τώρα επιβραβεύεται από το κορυφαίο πρωτάθλημα καλαθοσφαίρισης του κόσμου, το NBA. Στην Ελλάδα των καθημερινών αδιεξόδων το παράδειγμα του Γιάννη, ο οποίος προχωρά μπροστά στηριζόμενος στις δυνάμεις του όμως σηκώνει το εθνικό σύμβολο όχι για να κερδίσει τα 15 λεπτά δημοσιότητας -άλλωστε δεν έχει ανάγκη κάτι τέτοιο και σίγουρα τον περιμένουν πολλά χρόνια διασημότητας στο ΝΒΑ-, αλλά γιατί γνωρίζει ότι σύμφωνα με τον Αριστοτέλη ο ά-πολις δεν θα πετύχει ποτέ να κερδίσει την ευτυχία, σκορπά αισιοδοξία.
Η Ελλάδα σε πείσμα των φανατικών θα προχωρήσει μπροστά. Θα ξεπεράσει τις κοινωνικοσυστημικές δομές ενός νέο-βαϊμαρικού εφιάλτη. Θα υπερβούμε την κρίση, θα οικοδομήσουμε ξανά τη συλλογικότητά μας πάνω σε έναν γνήσιο πατριωτισμό, που δεν θα μισεί το άλλο και το διαφορετικό, αλλά θα αντιλαμβάνεται ορθολογικά τις προκλήσεις της συστημικής επιβίωσης και θα τις μετατρέπει σε «έξυπνες στρατηγικές» στη διεθνοπολιτική σκακιέρα. Θα προστατεύονται η ατομική επιλογή και η ελευθερία, δίχως να αλλοιώνεται η κοινωνική συνοχή. Η Ελλάδα της επόμενης ημέρας θα απομονώσει τα φαινόμενα της ομοφοβίας, του σοβινισμού και του ρατσισμού, των σεναρίων συνωμοσίας και του λαϊκισμού, προχωρώντας μπροστά με εμπιστοσύνη στις δυνάμεις της και στα παιδιά της.
Είναι γεγονός ότι ζητήματα, τα οποία άλλα κράτη του δυτικού κόσμου έχουν λύσει εδώ και δεκαετίες, εμείς ακόμη δεν τα έχουμε ακουμπήσει. Αλλά για να προχωρήσουμε στην επόμενη ημέρα, όλα αυτά θα πρέπει να λυθούν με κοινωνικό διάλογο και τη συλλογική ωρίμανση που προκύπτει μέσα από ένα σθεναρό πλαίσιο παιδείας και καλλιέργειας. Η Ελλάδα είναι ευλογημένη με το φως και δεν θα γίνει όμηρος του μαύρου,·όχι αυτού του χρώματος στο δέρμα, αλλά αυτού στην αύρα της ψυχής.
Σπύρος Ν. Λίτσας
