Τα διεθνοπολιτικά γρανάζια γυρνούν με υψηλές ταχύτητες και όποιος το ξεχνά εγκλωβίζεται σε αδιέξοδα που δημιούργησε ο ίδιος με την παθητικότητά του. Για του λόγου το αληθές, ας παρατηρήσουμε πρώτα το διεθνές σύστημα. Αντιθέτως, με τις απόψεις που υποστηρίζουν ότι βιώνουμε μια απολική περίοδο, έχουμε πλέον εισέλθει στο πρώτο φάσμα της πολυπολικής εποχής. Τι σημαίνει αυτό; Εντονότερος ανταγωνισμός μεταξύ των ΗΠΑ, της Ρωσίας και της Κίνας, που αγκαλιάζει το σύνολο του διεθνούς συστήματος.
Ας δούμε και τους «μεγάλους τιμονιέρηδες». Ο Μπαράκ Ομπάμα είναι μια χαρισματική προσωπικότητα. Πέτυχε να στήσει ξανά τις ΗΠΑ στα πόδια τους με κινήσεις φιλελεύθερου κεϊνσιανισμού, ενώ η εκλογή του στον Λευκό Οίκο ολοκληρώνει την αποφασιστικής σημασίας διαδικασία της «χειραφέτησης» των ΗΠΑ που ξεκίνησε ο Αβραάμ Λίνκολν και ενδυνάμωσε ο Φραγκλίνος Ρούσβελτ με το πρώτο New Deal. Ο σημαντικός, όμως, ρόλος του θολώνει στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής, με αποφάσεις που χαρακτηρίζονται από διεθνοπολιτική αστοχία. Αν κάποιος εξαιρέσει το δόγμα της υψηλής στρατηγικής της «Εξυπνης Αμυνας», που στην ουσία αποτελεί δημιούργημα της Χίλαρι Κλίντον και του πανεπιστημιακού των διεθνών σχέσεων Τζόζεφ Νάι Τζούνιορ, η κυβέρνηση Ομπάμα δεν έχει να επιδείξει κάτι το εντυπωσιακό σε διεθνές επίπεδο. Δικαιολογημένα ίσως, λόγω της γιγαντιαίας προσπάθειας εσωτερικής ανοικοδόμησης, αλλά αυτό δεν αλλάζει το συνολικό άθροισμα.
Ο Βλαντιμίρ Πούτιν, από την άλλη, είναι ο κομβικός παράγοντας που πέτυχε να αναδείξει ξανά τη Ρωσία σε κύριο διακριτό πόλο στο διεθνές σύστημα, με αποφάσεις στο εσωτερικό του κράτους που υπενθυμίζουν σε όλους ότι η Ρωσία έχει να διανύσει πολύ δρόμο για να γίνει μια φιλελεύθερη δημοκρατία αλλά με στοχευμένες κινήσεις στη διεθνή σκακιέρα που επιδιώκουν να τονώσουν το ρωσικό κύρος αυξάνοντας τα διλήμματα ασφάλειας με πολιτικές αποτυπώματος κυρίως σκληρής ισχύος. Το παλαιό στέλεχος της KGB έχει μελετήσει από Θουκυδίδη μέχρι Μοργκεντάου και Κίσιντζερ και κινείται με άνεση στον διεθνή ανταγωνισμό.
Ο Σι Τσινπίνγκ, τέλος, είναι ο σύγχρονος ηγέτης που η Κίνα περίμενε για να αλλάξει επίπεδο. Εχει εξαιρετική αντίληψη του διεθνούς γίγνεσθαι, βασικό προσόν για οποιοδήποτε ηγέτη, διαχειρίζεται μια μεγάλη δύναμη στην καλύτερη φάση της σύγχρονης ιστορίας της και εφαρμόζει πολυσήμαντες πολιτικές στη διεθνή αρένα.
Πριν από δύο εβδομάδες, κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του Βλαντιμίρ Πούτιν στη χώρα του δράκου, η Ρωσία και η Κίνα υπέγραψαν μια γιγαντιαία ενεργειακή συμφωνία αξίας 400 δισ. δολαρίων. Για τα επόμενα 30 χρόνια η Ρωσία θα προμηθεύει ετησίως 38.000.000 κυβικών μέτρων φυσικού αερίου στην Κίνα μέσω του αγωγού «Η ισχύς της Σιβηρίας». Η Ρωσία αποκτά μια νέα αγορά απεξαρτώμενη από αυτή της Ευρώπης, καλύπτοντας τη χασούρα της ουκρανικής κρίσης. Η Κίνα, από την άλλη, βρίσκει έναν πρόθυμο παράγοντα για να σβήσει την ενεργειακή δίψα της, αλλά και να τη βοηθήσει στην απαραίτητη μετάβαση από τον λιγνίτη στο φυσικό αέριο, ώστε να περιορίσει την περιβαλλοντική καταστροφή που συντελείται στα μεγάλα αστικά κέντρα του αχανούς αυτού κράτους.
Μπορεί αυτή η εξέλιξη να οδηγήσει σε μια ολοκληρωμένη συμμαχία; Δίχως να αποκλείεται, μια τέτοια εξέλιξη είναι εξαιρετικά δύσκολη. Κι αυτό γιατί η Ρωσία και η Κίνα ανταγωνίζονται σε διεθνές επίπεδο από την ίδια περιφέρεια. Γεγονός που αυξάνει τις τριβές και κάνει τις προοπτικές πολιτικής σύγκλισης λιγότερο πιθανές. Η πίεση όμως για την Ιαπωνία και για την πολιτική των ΗΠΑ στο υποσύστημα του Ειρηνικού αυξάνεται πλέον σημαντικά, όπως ασφαλώς και στις περιοχές της Ευρασίας εκεί όπου η ρωσική ισχύς θα έρχεται σε επαφή με την Ε.Ε.
Η εξέλιξη έχει ήδη οδηγήσει στην πύκνωση των πολιτικών φωνών στην Ουάσινγκτον, που διαφωνούν με τη στάση της Κομισιόν και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και υποστηρίζουν ότι η Ευρώπη πρέπει να βγει από την κατάψυξη της ύφεσης και της λιτότητας για να στηρίξει τις προσπάθειες του δυτικού οικοδομήματος στην υπέρβαση των πολυπολικών προκλήσεων. Τα διεθνοπολιτικά γρανάζια συνεχίζουν να παράγουν προοπτικές θεαματικών μεταβολών, προσφέροντας εξαιρετικές ευκαιρίες για αλλαγή καταστάσεων και δεδομένων.
Σπύρος Λίτσας
*ΕπίκουροςκαθηγητήςΔιεθνώνΣχέσεωνΠανεπιστημίουΜακεδονίας
