Οι καταστροφές που προκάλεσε η έντονη βροχόπτωση της προηγούμενης εβδομάδας στη Νίκαια, στο Περιστέρι, στους Αγίους Αναργύρους, στο Ιλιον και το Καματερό, καθώς επίσης και οι πλημμύρες στη Θεσσαλονίκη, προειδοποιούν αναφορικά με το ότι τα ελληνικά αστικά κέντρα έχουν ξεπεράσει τα όριά τους. Αστυφιλία, ελλειμματικές αστικές υποδομές, κακοτεχνίες δεκαετιών στα δημόσια και ιδιωτικά έργα, υπερβολική φθορά στο περιβάλλον εξαιτίας της προκλητικής έλλειψης μιας έστω υποτυπώδους οικολογικής συνείδησης εκ μέρους όλων μας.
Το ελληνικό αστικό μοντέλο, αν εξαιρέσει κάποιος τα υπέροχα κτίρια του Τσίλερ και τις ρυθμού μπαουχάουζ πολυκατοικίες του μεσοπολέμου που κοσμούν γειτονιές με ιστορικό βάθος και βάρος όπως τα Εξάρχεια, τη Νεάπολη, το Κολωνάκι και την Κυψέλη, προκρίνει τη χαοτική ακαλαισθησία. Το στερεοτυπικό δείγμα των μεγάλων πόλεών μας με τις πολυκατοικίες της δεκαετίας του ’60 και του ’70, με τα στενά μπαλκόνια και την άχαρη αρχιτεκτονική ομοιομορφία που θυμίζει εργατικές πολυκατοικίες στη Μόσχα την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, δείχνει πιο «ενδιαφέρον» μόνο εμπρός στις θλιμμένες πολυκατοικίες του ’80 που χτίστηκαν δίχως την παραμικρό σεβασμό στο δημόσιο χώρο ή στους ανθρώπους που θα τις κατοικούσαν. Πώς φτάσαμε όμως μέχρι εδώ; Οι ελληνικές πόλεις έχασαν τη λειτουργικότητά τους και τη δυνατότητα να προσφέρουν στους πολίτες ένα υψηλό βιοτικό επίπεδο από τις αρχές του 20ού αιώνα.
Ολα ξεκίνησαν μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, όταν το ελληνικό κράτος, ανήμπορο αλλά και αδιάφορο, απέτυχε να θεσπίσει οικοδομικούς κανόνες, με αποτέλεσμα το σύνολο των προσφυγικών καταυλισμών να μεταμορφωθούν σε παραγκουπόλεις, που, με τη σειρά τους, στις μετεμφυλιακές δεκαετίες, ως απότοκο κομματικών παροχών, μετατράπηκαν στα υποβαθμισμένα προάστια που γνωρίζουμε όλοι έως σήμερα. Δίχως πεζοδρόμια, με υποτυπώδεις υποδομές, δίχως πλατείες και ελεύθερους χώρους για την απαραίτητη συλλογική κοινωνικοποίηση. Το χάος ολοκληρώθηκε κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου, όταν κατά χιλιάδες άρχισαν να καταφθάνουν στα μεγάλα αστικά κέντρα αγρότες της υπαίθρου για να γλιτώσουν των συγκρούσεων, με αποτέλεσμα ο αστικός ιστός να καταρρεύσει οριστικά και αμετάκλητα. Γενιές εργολάβων και πολιτικών μηχανικών στη μεταπολεμική Ελλάδα μέχρι και την έναρξη της κρίσης δημιούργησαν τεράστιες περιουσίες τσιμεντώνοντας κάθε ελεύθερη γωνιά των πόλεών μας στο όνομα του «πολιτισμού» ή μπαζώνοντας ρέματα και ποτάμια, ακόμα και στα πλέον απομακρυσμένα νησιά του Αιγαίου. Αλήθεια, έχετε αναρωτηθεί ποτέ γιατί η Αθήνα των τόσων ποταμών που διαπερνούσαν το εσωτερικό της πλέον δεν έχει ούτε ρυάκι; Το συμπέρασμα είναι ότι οι ελληνικές πόλεις αδυνατούν πλέον να παράσχουν ακόμα και το minimum των συμβατικών αναγκών που ο κάθε πολίτης ενός δυτικού κράτους απαιτεί, ενώ η ίδια η καθημερινότητα των πολιτών, επομένως και η οικονομική παραγωγή, επηρεάζεται από τη σφοδρότητα των φυσικών φαινομένων σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από αυτό που θα ήταν αναμενόμενο.
Μόνο μια λύση υπάρχει. Ριζική, δαπανηρή, αλλά απαραίτητη. Να επανασχεδιάσουμε τις πόλεις μας! Να επενδύσουν οι δήμοι σε ολικές αναδασώσεις και στη δημιουργία ελεύθερων χώρων πρασίνου. Τέλος, χρειάζεται ένας ριζικός επανασχεδιασμός στα αποχετευτικά συστήματα όλων των μεγάλων αστικών κέντρων της χώρας, ώστε να θωρακιστούν οι γειτονιές από τις σφοδρές πλημμύρες που τις προκαλούν οι αποψιλώσεις των βουνών από τα δάση εξαιτίας πυρκαγιών. Το ειδικό επιστημονικό δυναμικό του Μετσόβιου Πολυτεχνείου, του Αριστοτελείου αλλά και του Πανεπιστημίου της Κρήτης μπορεί να βοηθήσει σε αυτή την κατεύθυνση, ενώ μια τέτοιου είδους εφαρμογή αποτελεί μια πρώτης τάξεως επένδυση στο πρότυπο της αστικής ανταποδοτικότητας αλλά και της κεϊνσιανής επανεκκίνησης της οικονομίας που θα δώσει ξανά ζωή στον κατασκευαστικό τομέα μας. Ενας συνολικός επανασχεδιασμός θα ενισχύσει την κοινωνική συνοχή, θα βελτιώσει το τουριστικό προϊόν και θα θωρακίσει την αστική συγκρότηση της χώρας. Το μοντέλο αστικής επανεκκίνησης της Βαρκελώνης είναι ένας καλός οδηγός προς αυτή την κατεύθυνση.
Σπύρος Λίτσας
