Εδώ και καιρό η Ευρωπαϊκή Ενωση δείχνει ότι έχει εγκαταλείψει την τριβή με το ευοίωνο
Στα «Ηθικά Νικομάχεια» ο Αριστοτέλης θέτει ως υπέρτατο στόχο την επιδίωξη της ευτυχίας. Η διαδικασία αυτή δεν αφορά την ικανοποίηση ηδονιστικών ενστίκτων, αλλά επικεντρώνεται σε εφαρμογές και αποφάσεις συλλογικής κοινωνικοπολιτικής αντήχησης· από το άτομο στο σύνολο, με στόχο την όσο το δυνατόν ευρύτερη κοινωνική σύμπνοια. Η θέση αυτή του Αριστοτέλη έρχεται να συμπληρώσει τον δόκιμο υλισμό της επικούριας φιλοσοφίας ως προς το δικαίωμα στην αναζήτηση της ευτυχίας από τον άνθρωπο. Πολλούς αιώνες αργότερα, ο Θωμάς Τζέφρεσον, μια από τις σημαντικότερες πολιτικές προσωπικότητες του δυτικού κόσμου και βασικός συγγραφέας του κομβικού κειμένου για τη δυτική αστική φιλελεύθερη πολιτική σκέψη, τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας των ΗΠΑ, αναδεικνύει τρία βασικά και αναπαλλοτρίωτα δικαιώματα για τον άνθρωπο, τα οποία δίνονται από τον Θεό και η κυβέρνηση οφείλει να προστατεύει θεσμικά αλλά και λειτουργικά: τη διατήρηση της ζωής, της ελευθερίας και την κατοχύρωση του δικαιώματος περί της αναζήτησης της ευτυχίας.
Από τότε πολύ νερό έχει κυλήσει στο κοινωνικοπολιτικό δυτικό αυλάκι, με τη Δύση να έχει επιτύχει να επικρατήσει στις ανταγωνιστικές διαδικασίες σκληρής αλλά και ήπιας ισχύος σε διεθνές επίπεδο, απέναντι σε φορείς ολοκληρωτισμού, αντιδημοκρατικών αλλοιώσεων και αντικοινωνικών αποτυπώσεων. Μόνο που σήμερα ουδείς στον ευρωπαϊκό χώρο εκ των συστημικών πολιτικών δυνάμεων δεν μιλά γι’ αυτήν τη βασική πολιτική αρχή, που είναι η αναζήτηση της ευτυχίας από τον άνθρωπο. Πώς μπορεί σήμερα να οριστεί αυτή η αναζήτηση της ευτυχίας;
Με τη βελτίωση των όρων εργασίας, ποιοτικά αλλά και ποσοτικά, με τον σεβασμό αντιμετώπισης του πολίτη από το κράτος ως προς τις παροχές του σε παιδεία και υγεία, με τη θεσμοποίηση μεγαλύτερου διαστήματος ελεύθερου χρόνου ως διαδικασία ψυχολογικής αποφόρτισης και ευκαιρία δημιουργικής ενασχόλησης με εναλλακτικές διαδικασίες, που δεν σωρεύουν πρωτογενή πλούτο, αλλά δημιουργούν πολιτισμό. Η αναζήτηση της ευτυχίας σε μια εποχή όπου ο πρώτος κόσμος βιώνει μια άνευ προηγουμένου τεχνολογική πρόοδο οφείλει να αφορά το δικαίωμα της ελεύθερης πρόσβασης όλων σε αυτές τις νέες τεχνολογικές δομές, αλλά και το δικαίωμα της δημιουργικής τριβής με τις εξελικτικές διαδικασίες των νέων αυτών τεχνολογικών μέσων. Η αναζήτηση της ευτυχίας αφορά την εμπέδωση και την περαιτέρω ενίσχυση της δημοκρατίας, την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αποστροφή της κοινωνίας απέναντι σε φαινόμενα ολοκληρωτισμού, ρατσισμού, φασισμού κ.ά.
Εδώ και καιρό η Ευρώπη δείχνει ότι έχει εγκαταλείψει την τριβή με το ευοίωνο και έχει αποδεχθεί την είσοδό της στον αδιέξοδο σταχανοβίτικο μονόλογο, όπου ο άνθρωπος όχι μόνο δεν έχει δικαίωμα στην ευτυχία αλλά υποβαθμίζεται στον ρόλο του υποκείμενου μονοσήμαντων πολιτικών, που προνοούν για την περιθωριοποίηση και την αποδόμηση της ατομικότητας του υπό το βάρος ενός αδιευκρίνιστου «προπατορικού αμαρτήματος». Αυτές οι εξαμβλωτικές τάσεις οφείλουν να σταματήσουν και η Ευρώπη να αναζητήσει ξανά στον εννοιολογικό πυρήνα της τα κατάλληλα «υλικά», ώστε να οικοδομήσει ένα νέο πλαίσιο επαναοριοθέτησης του κοινωνικοπολιτικού της γίγνεσθαι. Αν η Ευρώπη, ως συμμαχία, παύσει να πιστεύει στο δικαίωμα στην ευτυχία, τότε τι αλήθεια θα τη διαφοροποιεί στο παρόν και το μέλλον της από τον θεσμικό αυταρχισμό του ρωσικού ή του κινεζικού πολιτικού συστήματος;
Σπύρος Λίτσας
*Επίκουρος καθηγητής Διεθνών Σχέσεων Πανεπιστημίου Μακεδονίας / Tweeter: @Spyros_Litsas
