Κτισμένη σε υψόμετρο 720 μ. στο νότιο τμήμα του ομώνυμου εύφορου οροπεδίου, ανάμεσα στις οροσειρές του Βερμίου, του Μπούρινου και των Πιερίων όρων και με την κοιλάδα του Αλιάκμονα να απλώνεται στα νότιά της, η Κοζάνη, πέρα από πρωτεύουσα της δυτικής Μακεδονίας, αποτελεί και διοικητικό, εμπορικό, καθώς και συγκοινωνιακό κέντρο της.
Με ιστορία που φτάνει μέχρι την Παλαιολιθική Εποχή (όπως φανερώνουν τα σημαντικότατα αρχαιολογικά ευρήματα που ανακαλύφθηκαν στην Αιανή), η πόλη γνώρισε μεγάλη οικονομική και πολιτιστική ακμή κατά τον 17ο και -κυρίως- τον 18ο αιώνα, όταν εύποροι μεγαλέμποροι έχτισαν στην περιοχή αρχοντικά, σχολεία (όπως η περίφημη Σχολή της Κοζάνης, όπου δίδαξε και ο Κερκυραίος Δάσκαλος του Γένους Eυγένιος Bούλγαρης) και εκκλησίες. Μη χάσετε την ευκαιρία να περιηγηθείτε στο ιστορικό κέντρο της πόλης για να θαυμάσετε τα αναστυλωμένα αρχοντικά του 18ου αιώνα, καθώς και τα διάφορα νεοκλασικά της κτίρια, να επισκεφτείτε τα μουσεία της (το Αρχαιολογικό, το Ιστορικό-Λαογραφικό, το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, στο υπόγειο του οποίου υπάρχει ένα μικρό σπήλαιο με σταλακτίτες και σταλαγμίτες, και το Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα) και να γνωρίσετε τις φημισμένες αγορές της.
Χωρίς να απομακρυνθείτε πολύ από το κέντρο, εξάλλου, μπορείτε να κάνετε τον περίπατό σας στο πάρκο Κουρί, με τις αθλητικές εγκαταστάσεις και το εκτροφείο ευγενών θηραμάτων (ελάφια, ζαρκάδια, πέρδικες, ορτύκια κ.ά.), στο πάρκο του Αγίου Δημητρίου, καθώς και στον υψηλής αισθητικής δημοτικό κήπο που βρίσκεται στη θέση του παλιού στρατοπέδου Ψυχογιού.
Σπάνιας ομορφιάς φύση, ιδανική για φυσιολατρικές εξορμήσεις
Οι τρεις ορεινοί όγκοι που δεσπόζουν στο φόντο προσφέρουν πλούσια βλάστηση, χλωρίδα και πανίδα επιστημονικού ενδιαφέροντος, ενώ το ελατόδασος, τα καταφύγια του Μπούρινου και η σπάνιας ομορφιάς φύση του Βέρμιου αποτελούν ιδανικό προορισμό για πεζοπορίες και φυσιολατρικές βόλτες. Αξίζει, επίσης, να περπατήσετε περιμετρικά της μεγάλης τεχνητής λίμνης του Πολύφυτου, να περάστε από το χωριό Ιμέρα και πάνω από το φράγμα της ΔΕΗ, για να καταλήξετε στην απέναντι όχθη και την κωμόπολη του Βελβεντού, όπου βρίσκεται και το μαγευτικό φαράγγι του Σκεπασμένου με τους εντυπωσιακούς καταρράκτες.
Τέλος, κοντινές εκδρομές προς την Πτολεμαΐδα, την «ενεργειακή καρδιά» της Ελλάδας, προς την πανέμορφη βυζαντινή κωμόπολη των Σερβίων, με την περίφημη «υψηλή» γέφυρά της και τον Ναυτικό της Ομιλο, αλλά και προς το χωριό Νεράιδα, αγαπημένο τόπο αναψυχής των Κοζανιτών, με ξενοδοχεία, ταβέρνες, cafes και, κυρίως, απίθανη θέα, είναι σίγουρο πως θα σας αφήσουν με τις καλύτερες των εντυπώσεων. Γεμάτη νεολαία και σε διαρκή κίνηση, η Κοζάνη έχει έντονη νυχτερινή ζωή, ενώ διόλου δεν υστερεί και σε τουριστική υποδομή, έστω και αν δεν είναι λίγοι εκείνοι που την επιλέγουν κυρίως ως «ορμητήριο» για τα φημισμένα ορεινά χωριά της ευρύτερης περιοχής, όπως η Σιάτιστα, η οποία θεωρείται ιδανική για ιππασία, ορειβασία και λοιπές outdoor δραστηριότητες, με φόντο το όρος Ασκιο, η Βλάστη, με την έντονη οικολογική της δράση, αλλά και ο Πεντάλοφος, το σημαντικότερο από τα περίφημα Μαστοροχώρια του νομού.
Tips
• Ο περίφημος κρόκος Κοζάνης, γνωστός και ως το «κόκκινο χρυσάφι» της ελληνικής γης, ένεκα του χρώματος αλλά και της πολύ μεγάλης αξίας του, είναι ένα ιδιαίτερα σπάνιο μπαχαρικό με εξαιρετικά ευεργετικές ιδιότητες, γνωστές ήδη από την αρχαιότητα. Καλλιεργείται κάθε χρόνο στα «Κροκοχώρια» της περιοχής και χρησιμοποιείται ποικιλοτρόπως στη μαγειρική, στην ιατρική (σε μικρές δόσεις χαρίζει ευεξία και τόνωση και ενισχύει τη μνήμη, η τακτική χρήση του προσφέρει σημαντική αντιοξειδωτική και αντιγηραντική δράση, ενώ βοηθά στην καταπολέμηση του άγχους και στη μείωση της χοληστερίνης), στην ποτοποιία αλλά και την κοσμετολογία.
• Στην Κοβεντάρειο Βιβλιοθήκη της πόλης φυλάσσονται πολύτιμοι κώδικες και σπάνια έντυπα, όπως ένα από τα 17 πρωτότυπα αντίτυπα της «Χάρτας» του Ρήγα Φεραίου, ενώ διαθέτει περισσότερους από 130.000 τόμους, χειρόγραφα και οθωμανικά φιρμάνια. Πρόκειται για τη δεύτερη πλουσιότερη βιβλιοθήκη σε τίτλους και σπάνια κειμήλια στην Ελλάδα μετά την Εθνική, λειτουργεί σχεδόν τέσσερις αιώνες και έχει ένα από τα πιο φιλόξενα αναγνωστήρια της χώρας.
• Στη γειτονική Σιάτιστα θα συναντήσετε τέσσερα οινοποιεία και επτά παραδοσιακά κελάρια, τα οποία αποτελούν το άτυπο δίκτυο οινοτουρισμού «Οινοευφροσύνη» και είναι ανοιχτά για το κοινό, κάποια εξ αυτών ακόμη και τα Σαββατοκύριακα.
• Στο ρέμα της Ποταμιάς, στον Μικρόβαλτο του Δήμου Καμβουνίων, θα συναντήσετε ένα εντυπωσιακό γεωλογικό φαινόμενο: έναν σχηματισμό από «μπουχάρια» (οι καμινάδες στα κοζανίτικα) και «νοχτάρια» (φυσικές γεωμορφές που προήλθαν από τη διάβρωση του εδάφους, σε μια διαδικασία που χρειάστηκε 70.000 χρόνια για να ολοκληρωθεί), ο οποίος παραπέμπει σε μικρογραφία του περίφημου… Grand Canyon!
• Τα άφθονα και εκλεκτά εδέσματα της Κοζάνης αποτελούν ένα σημαντικό κομμάτι της ιστορίας και της παράδοσής της. Μη χάσετε, λοιπόν, την ευκαιρία να δοκιμάσετε καλοψημένα ντόπια κρέατα και πιάτα της τοπικής κουζίνας, όπως γιαπράκια, σαρμάδες, τσουκαλάκια, μπουμπάρ, κιχιά, καθώς και τη φημισμένη κοζανίτικη τυρόπιτα.
• Επίσης, φροντίστε να βάλετε στις βαλίτσες σας για το ταξίδι της επιστροφής διάφορα τυροκομικά προϊόντα, όπως φέτα, τουλουμοτύρι, μπάτζιο, μανούρι και ανεβατό, αλλά και αλλαντικά, κρασί και τσίπουρο από κρόκο Κοζάνης και γλυκάνισο, όσπρια, ζυμαρικά, σάλιαρους (τοπικά γλυκά γεμισμένα με καρύδια και μπαχαρικά και πασπαλισμένα με ζάχαρη), φρούτα και μαρμελάδες από τους γυναικείους συνεταιρισμούς του Βελβεντού, άγρια μανιτάρια, καρύδια, φουντούκια, αλλά και κάστανα από την πάντα γενναιόδωρη μακεδονική γη.
