Την ώρα που η διεθνής συζήτηση για την επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα βρίσκεται στο αποκορύφωμά της, το Βρετανικό Μουσείο επέλεξε να διοργανώσει ένα «φιλανθρωπικό δείπνο» μέσα στην Duveen Gallery, δηλαδή στον χώρο όπου φυλάσσονται τα ίδια τα Γλυπτά. Η κίνηση αυτή δεν είναι απλώς άστοχη, αλλά πρόκληση, αλαζονεία, η πιο ωμή απόδειξη του πώς οι θεσμοί μπορούν να μετατρέψουν την πολιτιστική κληρονομιά της ανθρωπότητας σε σκηνικό για σαμπάνιες και επιδείξεις κοινωνικού κύρους.
Η διεύθυνση του Μουσείου έχει καταφέρει μεθοδικά να μετατρέψει ένα ζήτημα ιστορικής αποκατάστασης σε θέαμα δημοσίων σχέσεων. Εκεί όπου θα έπρεπε να επικρατεί σιωπή και δέος, ακούστηκαν ποτήρια να τσουγκρίζουν.
Κι ενώ το διεθνές κύμα αγανάκτησης φουσκώνει, εμφανίζεται η Μαρέβα Γκραμπόφσκι-Μητσοτάκη, σύζυγος του Έλληνα πρωθυπουργού, να δηλώνει την «έντονη δυσαρέσκειά» της για την πρωτοβουλία του Βρετανικού Μουσείου. Με ανάρτησή της στα κοινωνικά δίκτυα, χαρακτήρισε την επιλογή «το λιγότερο άστοχη».
Ωραία τα λόγια, αλλά με ποια θεσμική ιδιότητα τοποθετείται η κυρία Μητσοτάκη; Με ποια αρμοδιότητα απευθύνεται σε ένα διεθνές μουσείο, όταν δεν κατέχει καμία επίσημη θέση ούτε στο Υπουργείο Πολιτισμού, ούτε στη διπλωματία, ούτε στην πολιτιστική εκπροσώπηση της χώρας;
Και, κυρίως, πού ήταν αυτή η ευαισθησία όταν ο ίδιος ο ελληνικός πολιτισμός μετατρεπόταν σε σκηνικό προβολής εντός των τειχών;
Πού ήταν όταν η επίδειξη μόδας του Dior πραγματοποιούνταν στην Ακρόπολη, με φωτογραφίσεις που εργαλειοποιούσαν τον Ιερό Βράχο ως διαφημιστικό φόντο;
Πού ήταν όταν είδαμε τις περιβόητες «φωτογραφίσεις με χλαμύδες», όπου μοντέλα και καλλιτεχνικές ομάδες χρησιμοποίησαν τον αρχαιοελληνικό συμβολισμό σαν σκηνογραφία μόδας;
Η μήπως ίσχυε κάποιο διαφορετικό καθεστώς όταν η ίδια, η Μαρέβα Μητσοτάκη, έδωσε το παρών στην τελετή απονομής του διεθνούς βραβείου αρχιτεκτονικής Pritzker στον Σερ David Alan Chipperfield, που διοργανώθηκε μέσα στην Αρχαία Αγορά -έναν χώρο όπου άλλοτε περπατούσαν ο Σωκράτης και ο Περικλής, κι όχι οι προσκεκλημένοι των δημοσίων σχέσεων; Αλήθεια, εκείνη η παρουσία δεν ήταν «το λιγότερο άστοχη»; Όταν η πολιτιστική κληρονομιά της χώρας γίνεται σκηνικό για εκδηλώσεις υψηλής προβολής, δεν προσβάλλεται το ίδιο το νόημα του πολιτισμού;
Την προκλητική ανάρτηση της Μαρέβας ακολούθησε η… καθυστερημένη αντίδραση της υπουργού Πολιτισμού, που όπως πάντα επιχείρησε να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα. Η Λίνα Μενδώνη που προφανώς περίμενε την γραμμή της συζύγου του πρωθυπουργού, ώστε να τοποθετηθεί, καταλογίζει στο Βρετανικό Μουσείο, προκλητική αδιαφορία.
«Κατ´ επανάληψη και διαχρονικά το Υπουργείο Πολιτισμού έχει καταδικάσει τα δείπνα, τις δεξιώσεις και τις επιδείξεις μόδας που διοργανώνονται στους χώρους των Μουσείων, στους οποίους εκτίθενται μνημεία και έργα τέχνης» αναφέρει σε δήλωσή της και επισημαίνει ότι πρόκειται για ενέργειες «προσβλητικές για τα πολιτιστικά αγαθά και θέτουν σε κίνδυνο τα ίδια τα εκθέματα».
Υποκρισία σε δύο πράξεις
Αδιαμφισβήτητα, η υποκρισία είναι διπλή. Από τη μια, το Βρετανικό Μουσείο εμπορεύεται τα Γλυπτά σαν διακοσμητικό για δείπνα. Από την άλλη, η ελληνική πλευρά, που διακηρύσσει την πολιτιστική της ευαισθησία, τα μετατρέπει κατά καιρούς σε σκηνικό επιδείξεων, σε φωτογραφικό φόντο, σε εργαλείο προβολής. Το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: ο πολιτισμός χάνει την ουσία του και υποβιβάζεται σε σκηνογραφία της εξουσίας και του lifestyle.
Η Μαρέβα Γκραμπόφσκι-Μητσοτάκη δεν είναι ούτε υπουργός Πολιτισμού, ούτε πρέσβειρα πολιτισμού. Είναι η σύζυγος του πρωθυπουργού, ένα πρόσωπο με επικοινωνιακό βάρος, αλλά χωρίς θεσμική νομιμοποίηση. Αν θέλει να τοποθετείται δημοσίως για ζητήματα εθνικής σημασίας, οφείλει να το κάνει με θεσμική διαφάνεια και συνέπεια – όχι επιλεκτικά και επικοινωνιακά.
Από την άλλη, το Υπουργείο Πολιτισμού όφειλε να έχει αντιδράσει εγκαίρως, με αποτελεσματικό τρόπο και όχι εκ των υστέρων και δη, σε συνέχεια της ανάρτησης της συζύγου του πρωθυπουργού.
Ποιος, τελικά, υπερασπίζεται τα Γλυπτά του Παρθενώνα; Εκείνοι που τα στολίζουν με σαμπάνιες, ή εκείνοι που τα χρησιμοποιούν για αναρτήσεις στο Instagram;