Σκάνδαλο! Η Μενδώνη μειώνει τις ποινές για πλαστά έργα τέχνης

Το ύποπτο νομοσχέδιο «μαλακώνει» τις ποινές και για τα κακουργήματα αποδοχής και διάθεσης προϊόντων εγκλήματος

Ενα περίεργο –εάν όχι ύποπτο– νομοσχέδιο εισήχθη από την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής, το οποίο αφορά -μεταξύ άλλων- και την ποινική αντιμετώπιση αδικημάτων που σχετίζονται με έργα τέχνης.

• Από τη Μαρία Παναγιώτου

Και λέμε περίεργο –και ίσως ύποπτο-, γιατί οι σχετικές διατάξεις μειώνουν τελικά τις ποινές φυλάκισης σε όσους διαπράττουν κακουργηματικά αδικήματα, όπως αυτό της απάτης και της πλαστογραφίας που αφορούν έργα τέχνης, αλλά και αυτά της αποδοχής και διάθεσης προϊόντων εγκλήματος και σύστασης εγκληματικής οργάνωσης.

Φυσικά, οι διατυπώσεις της αιτιολογικής έκθεσης και οι δηλώσεις της ηγεσίας του υπουργείου έκαναν λόγο για ανάγκη ειδικών διατάξεων για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση του προβλήματος. Στην παρουσίαση του νομοσχεδίου στην Επιτροπή της Βουλής που ολοκληρώθηκε χθες, το οποίο ανέβηκε άρον άρον στη διαβούλευση παραμονή Χριστουγέννων και πρόκειται να εισαχθεί στην Ολομέλεια προς ψήφιση σήμερα, η κυρία Μενδώνη ανέφερε γενικά και αόριστα στην αρμόδια επιτροπή πως με τη νομοπαρασκευή των διατάξεων ασχολήθηκαν δύο εισαγγελείς για να προσδώσει κύρος.

Τελικά, βέβαια, ενέτεινε την καχυποψία, καθώς δεν ανέφερε ούτε τα ονόματα των εισαγγελέων ούτε φυσικά από ποιο θεσμικό ρόλο κλήθηκαν να επιτελέσουν το συγκεκριμένο έργο. Μάλιστα, αρχικώς στην Επιτροπή της Βουλής δεν κλήθηκε κανένας εκπρόσωπος τoυ νομικού κόσμου, παρά το γεγονός πως το νομοσχέδιο περιλαμβάνει ποινικές διατάξεις. Τελικά, έπειτα από έντονα και επαναλαμβανόμενα αιτήματα κάποιων εκπροσώπων της αντιπολίτευσης (κυρίως από ΣΥΡΙΖΑ και ΠΑΣΟΚ) ζητήθηκαν υπομνήματα από την Ολομέλεια των δικηγορικών συλλόγων και την Ενωση Ελλήνων Ποινικολόγων, τα οποία παρουσιάστηκαν χθες και, όπως πληροφορούμαστε, ήταν κόλαφος προς την κατεύθυνση που αναφέρουμε.

Με το συγκεκριμένο νομοσχέδιο εισάγεται κι ένα νέο -παράλληλο με άλλα σώματα- ορκωτό σώμα πραγματογνώμων έργων τέχνης, που τον σχεδιασμό, τη στελέχωση και την εποπτεία του θα έχει το υπουργείο Πολιτισμού, και ειδικώς όπως φαίνεται η υπουργός, αφού θα πρέπει να ακολουθήσουν αμέτρητες υπουργικές αποφάσεις για να προσδιοριστούν τα πάντα σε σχέση με τη λειτουργία του.

Στην επίμαχη διάταξη (άρθρο 4 του νομοσχεδίου) αναφέρεται συγκεκριμένα πως «όποιος με σκοπό παραπλάνησης ως προς την ταυτότητα του δημιουργού του, την προέλευσή του, τη χρονολόγησή του, τη φύση του ή τη σύνθεσή του, κατασκευάζει, παραποιεί, εκθέτει, διακινεί, διαθέτει, μεταβιβάζει, κατέχει ή δέχεται στην κατοχή του με οποιονδήποτε τρόπο έργο τέχνης ή συλλεκτικό αντικείμενο» τιμωρείται με ποινή κάθειρξης έως δέκα (10) έτη και με χρηματική ποινή από δέκα χιλιάδες (10.000) έως τριακόσιες χιλιάδες (300.000) ευρώ, σε διάφορες περιπτώσεις.

Τα παραπάνω αδικήματα όμως διώκονται έτσι κι αλλιώς αυτοτελώς στον Ποινικό Κώδικα, με τις διατάξεις, για παράδειγμα, περί πλαστογραφίας, απάτης, αποδοχής και διάθεσης προϊόντων εγκλήματος. Δηλαδή, υπάρχει προβλεπόμενη ποινή για καθένα από αυτά ξεχωριστά. Επομένως, στην περίπτωση τέλεσης κάποιων αδικημάτων κατά συρροή, η ποινή φυλάκισης που υπολογίζεται αθροιστικά, μπορεί να φτάσει αρκετά υψηλότερα από τα 10 έτη. Η κυρία Μενδώνη όμως έχει τσουβαλιάσει όλα τα αδικήματα σε μία πρόταση, τα έχει δηλαδή ενοποιήσει, γεγονός που θα οδηγεί σε μείωση της συνολικής ποινής σε σχέση με τον Ποινικό Κώδικα.

Νομικές πηγές στις οποίες απευθύνθηκε η «δημοκρατία» ανέφεραν πως σωρευτικά, με βάση τον Ποινικό Κώδικα, η συρροή για κάποια από αυτά τα αδικήματα θα άγγιζε σίγουρα τα 15 έτη. Και φυσικά, όταν υπάρχει ειδική διάταξη, όπως αυτή που θα περάσει τώρα η κυρία Μενδώνη, τότε θα υπερισχύει σε σχέση με τη γενική, δηλαδή τον Ποινικό Κώδικα. Επιπλέον, στη διάταξη της κυρίας Μενδώνη δεν εφαρμόζεται η αρχή της επικουρικότητας. Δεν αναφέρεται, δηλαδή, πως σε περίπτωση πρόβλεψης αυστηρότερων ποινών θα ισχύουν οι αυστηρότερες.

Το ακόμα πιο τραγικό; Σύμφωνα με τις ίδιες νομικές πηγές, σημαντικό πρόβλημα που μπορεί να αποτελέσει παράθυρο και ολοκληρωτικής διαφυγής για κάποιους επιτήδειους θα δημιουργήσουν και όλες οι παραπάνω λέξεις του άρθρου που περιλαμβάνονται και δεν περιγράφουν αντικειμενικά τα αδικήματα. Το γεγονός θα κάνει δυσκολότερη στις δικαστικές αίθουσες την απόδειξη των ποινικών αδικημάτων, με αποτέλεσμα κάποιοι να τη γλιτώσουν εντελώς. Το μόνο που αυξάνεται στο άρθρο της κυρίας Μενδώνη είναι η χρηματική ποινή. Αλλά φυσικά σε δίκτυα που διακινούν πλαστά έργα τέχνης τα λεφτά δεν είναι πρόβλημα. Η φυλακή, σίγουρα ναι!

Έντονος προβληματισμός στους νομικούς κύκλους

Προβληματισμό σε νομικούς κύκλους έχει προκαλέσει και το άρθρο 11 του νομοσχεδίου, το οποίο ανεξήγητα αντιμετωπίζει με εξαιρετική αυστηρότητα περιπτώσεις φθοράς έργου τέχνης όταν δεν υπάρχει δόλος, ενώ δείχνει τρομακτική επιείκεια για πράξεις που τελούνται με πρόθεση (!). Γέλιο και κλάματα έχει προκαλέσει και η ποινικοποίηση της «δυσχέρειας στη χρήση» έργων τέχνης, ακόμα και σε εξωτερικούς, κοινόχρηστους χώρους. Νομικοί αναρωτιούνται: Ποινικοποιείται με αυτό και η απλή θέαση έργων εάν εμποδίζει κάποιους άλλους;

Η υπουργός πρέπει να δώσει εξηγήσεις για την ύπαρξη σώματος πραγματογνωμόνων

Στην ομιλία της στην Επιτροπή της Βουλής, για να εξηγήσει την ανάγκη ύπαρξης σώματος πραγματογνωμόνων που θα ελέγχεται από το υπουργείο, η κυρία Μενδώνη ανέφερε: «Ομως, αυτό το οποίο μπορώ να πω, αύριο θα είναι εδώ η γενική διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης, είναι το τι συμβαίνει σήμερα στην Εθνική Πινακοθήκη, όταν κατακλύζεται σχεδόν καθημερινά από εκατοντάδες έργα, τα οποία είναι προϊόντα πλαστογραφίας. Τι σημαίνει αυτό για την επιβάρυνση του ίδιου του φορέα και το πώς εργάζονται οι ιστορικοί τέχνης επάνω στα θέματα».

Εάν ισχύει το παραπάνω, που δεν έχει βρει τον δρόμο της δημοσιότητας, τότε ίσως η υπουργός θα πρέπει να εξηγήσει σήμερα στην Ολομέλεια τι γίνεται με όλα αυτά τα πλαστά έργα τέχνης που κατακλύζουν την Εθνική Πινακοθήκη. Ποιες διαδικασίες ακολουθούνται; Ενημερώνονται οι αρμόδιες διωκτικές και δικαστικές Αρχές; Επίσης, η υπουργός οφείλει να εξηγήσει ποια είναι η ανάγκη δημιουργίας του συγκεκριμένου μητρώου, εφόσον υφίσταται το μητρώο πραγματογνωμόνων του νόμου 4152/2013, στο οποίο αναφέρεται και ο τομέας της τέχνης, καθώς και το μητρώο πραγματογνωμόνων των δικαστηρίων. Εχουν διαπιστωθεί προβλήματα στη λειτουργία αυτών των μητρώων που δεν γνωρίζουμε; Αλλιώς θα μας μείνει η εντύπωση πως απλώς πρέπει να υπάρχει ένα μητρώο που θα ελέγχεται από το υπουργείο.