Τα προγράμματα αναβάθμισης και οι νέες προμήθειες θέτουν τις βάσεις για την επόμενη γενιά των πιλότων που θα κυριαρχούν στους αιθέρες
Ενώπιον κρίσιμων αποφάσεων για το μέλλον του στόλου των μαχητικών της βρίσκει το 2026 την Πολεμική Αεροπορία (ΠΑ), παρά τις σημαντικές προσπάθειες για τον εκσυγχρονισμό της που έχουν αναληφθεί τα προηγούμενα χρόνια.
- Από τον Περικλή Ζορζοβίλη
Περίπου πέντε χρόνια μετά την πρώτη σύμβαση προμήθειας μαχητικών Rafale F3R, ενάμιση χρόνο από την αποστολή στις αμερικανικές Αρχές της υπογεγραμμένης από την ελληνική πλευρά επιστολής προσφοράς και αποδοχής (LOA: Letter of Offer & Acceptance) για την προμήθεια 20 μαχητικών F-35A Lightning II και ενώ μέχρι τα τέλη του 2025, σύμφωνα με τον προγραμματισμό, θα ολοκληρωνόταν η παράδοση 49 εκσυγχρονισμένων μαχητικών F-16C/-D Block 72 Viper, εκκρεμεί η δρομολόγηση κρίσιμων προγραμμάτων για την αναβάθμιση της εθνικής αεροπορικής ισχύος.
Σε ό,τι αφορά τα μαχητικά, η υλοποίηση του προγράμματος εκσυγχρονισμού των 82 F-16C/D Block 52+ και Block 52+ Advanced εμφανίζεται πλέον να έχει ομαλοποιηθεί και, σύμφωνα με τις πρόσφατες ανακοινώσεις για τον κυβερνητικό προγραμματισμό για το 2026, για το τρέχον έτος προγραμματίζεται η παράδοση στην ΠΑ επιπλέον 17 εκσυγχρονισμένων μαχητικών. Πλέον το βάρος έχει αρχίσει να μετατοπίζεται στην άρτια οργάνωση και λειτουργία της υποδομής υποστήριξης των εκσυγχρονισμένων μαχητικών και τη διασφάλιση των αναγκαίων πιστώσεων για τη χρηματοδότηση του αρκούντως, σε σχέση με τις προηγούμενες εκδόσεις των F-16, λειτουργικού κόστους των Viper. Σημειώνεται ότι σύμφωνα με πληροφορίες στα τέλη του 2025 είχε καταγραφεί σημαντική υστέρηση στην αναχρηματοδότηση των LOA τύπου Q και K, μέσω των οποίων σε συνεχή ροή γίνεται η υποστήριξη του στόλου των μαχητικών F-16 της ΠΑ.
Στο πρόγραμμα των F-35, κρίσιμης σημασίας είναι η ολοκλήρωση των διαδικασιών για την έναρξη της κατασκευής των υποδομών στην αεροπορική βάση Ανδραβίδας, στην 117 Πτέρυγα Μάχης, που αποτελέσει την έδρα τους. Η έγκαιρη ολοκλήρωση της κατασκευής και πιστοποίησης των υποδομών από την αρμόδια υπηρεσία της κυβέρνησης των ΗΠΑ (Διακλαδικό Γραφείο Προγράμματος – JPO: Joint Program Office) είναι επιτακτική ανάγκη. Αλλιώς ελλοχεύει ο κίνδυνος καθυστέρησης της άφιξης των μαχητικών στην Ελλάδα. Προς το παρόν δεν υπάρχουν πληροφορίες για την αναθεώρηση του προϋπολογισμού των υποδομών που έχει προσδιοριστεί στα 230 εκατ. ευρώ, ποσό που κατά την άποψη πηγών με γνώση του ζητήματος μπορεί να αποδειχθεί ανεπαρκές.
Επιπλέον, το μέγεθος και η εγγενής πολυπλοκότητα του συνολικού προγράμματος του F-35, που η υλοποίησή του βασίζεται σε κανόνες ενιαίους για όλες τις χώρες που το προμηθεύονται, ενέχουν οικονομικούς κινδύνους. Χαρακτηριστικό το παράδειγμα της Ελβετίας, όπου οι καθυστερήσεις στην ανάπτυξη του λογισμικού των εκδόσεων TR-3 και Block 4, ο πληθωρισμός, τα προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα οδήγησαν σε αύξηση του κόστους της προμήθειας. Την κατάσταση περιπλέκει περαιτέρω η σαφής τάση της προεδρίας Τράμπ στη λήψη απρόβλεπτων αποφάσεων για τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις, που ενδεχόμενα θα μπορούσαν να επηρεάσουν, άμεσα ή έμμεσα, το μέλλον του προγράμματος του F-35 στην bμορφή του.
Κοστος υποστηριξης
Πάντως, αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα αποτελεί πλέον η σημαντική αύξηση του κόστους λειτουργίας και υποστήριξης των Rafale F3R, F-16C/D Block 72 Viper και F-35A Lightning II σε σχέση με τα μαχητικά που αντικαθιστούν. Μία πρόγευση δίνει η πρόσφατα (29 Δεκεμβρίου 2025) υπογραφείσα 2η τροποποίηση της Σύμβασης 014Γ/20, που αφορά την Εν Συνεχεία Υποστήριξη (ΕΣΥ) των 24 Rafale F3R της ΠΑ για χρονικό διάστημα τεσσάρων ετών έναντι 489,5 εκατ. ευρώ (ενδεικτικό κόστος περί τα 5 εκατ. ευρώ ανά μαχητικό κατ’ έτος). Εξαιρετικής σημασίας, λόγω των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων που θα έχει η λήψη της ή μη, αποκτά η απόφαση για το πρόγραμμα εκσυγχρονισμού των 38 μαχητικών F-16C/-D Block 50.
H δέσμευση της ΠΑ στην υλοποίησή του είναι δεδομένη. Ομως, σύμφωνα με πληροφορίες, προκειμένου να περιοριστεί το κόστος σε τουλάχιστον 1 δισ. ευρώ, από το αρχικό 1,5 δισ. που περιελάμβανε και την προμήθεια επιπλέον εξοπλισμού (όπως τα ατρακτίδια στόχευσης Sniper), δεν έχουν περιληφθεί εργασίες, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα τη δομική αναβάθμιση των μαχητικών, που ήδη έχουν συμπληρώσει σχεδόν τρεις δεκαετίες πτήσεων στους ελληνικούς ουρανούς.
Με βάση τον τρέχοντα προγραμματισμό η υπογραφή της διακρατικής συμφωνίας (LOA) προβλέπεται για το 2027, η παράδοση του πρώτου εκσυγχρονισμένου μαχητικού το 2031 και του τελευταίου το 2037, σχεδόν τέσσερις δεκαετίες από την ένταξή του σε υπηρεσία!
Σε εκκρεμότητα το σύστημα αυτοπροστασίας στις «οχιές»
Αλλη μία εκκρεμότητα που η διευθέτησή της θα πρέπει να δρομολογηθεί το τρέχον έτος αφορά την επιλογή του συστήματος αυτοπροστασίας (ΣΑ) των μαχητικών που έχουν εκσυγχρονιστεί στην έκδοση Viper. Σύμφωνα με πληροφορίες, το επόμενο δίμηνο αναμένεται η επικαιροποίηση της αμερικανικής απάντησης στο αρχικό ελληνικό αίτημα για Τιμή και Διαθεσιμότητα (LOR for P&A: Letter of Request for Price and Availability).
Υπενθυμίζεται ότι σε απάντηση της αρχικής LOR το κόστος για 82 συστήματα (για ισάριθμα μαχητικά και ποσοστό εφεδρικών) είχε προσδιοριστεί σε 1,47 ως 1,9 δισ. δολάρια ΗΠΑ, καθώς επρόκειτο για τιμή «πρώτου χρήστη» («first user»), ο οποίος θα επωμιζόταν εξ ολοκλήρου το κόστος σχεδίασης, έρευνας και ανάπτυξης, και παραγωγής. Από αμερικανικής πλευράς είχαν προταθεί τρεις εναλλακτικές επιλογές: το κατασκευής Northrop Grumman AN/ALQ-257 IVEWS, (Integrated Viper Electronic Warfare Suite), το κατασκευής L3Harris AN/ALQ-254(V)1 Viper Shield και το Storm EW της αμερικανικής θυγατρικής (BAE Systems Inc.) του βρετανικού ομίλου BAE Systems plc.
Στην επικαιροποιημένη LOR που απεστάλη στις 23 Σεπτεμβρίου 2025, η απαίτηση έχει αυξηθεί σε 120 συστήματα για ισάριθμα μαχητικά (82 F-16C/-D Block 52+ / Block 52+ Advanced και 38 F-16C/-D Block 50), ενώ παράλληλα η ΠΑ έχει αποστείλει LOR for P&A για ΣΑ σε ατρακτίδιο, που αναμένεται να απαντηθεί την ίδια περίπου χρονική περίοδο. Επίσης, τον περασμένο Ιανουάριο η δανέζικη εταιρία Terma παρουσίασε τη δική της πρόταση για ΣΑ, που επιχειρούν σε F-16 ευρωπαϊκών και μη χωρών.
Ποια είναι η τύχη των 18 ελληνικών Mirage 2000
Πάντως, οι μέχρι τώρα εξελίξεις έχουν προκαλέσει την κατάρρευση του αφηγήματος περί συμπίεσης του κόστους του εκσυγχρονισμού με την αξιοποίηση μέσω πώλησης συστημάτων των ραντάρ συμπεριλαμβανομένων και απαρτίων που αφαιρούνται από τα Block 52+ και Block 52+ Advanced που εκσυγχρονίζονται στην έκδοση Block 72 Viper.
Προς το παρόν όλα δείχνουν ότι πρόκειται να επαναληφθεί το «φιάσκο» της πώλησης στην κατασκευάστρια Dassault Aviation ή σε άλλο ενδιαφερόμενο μέρος 18 μαχητικών Mirage 2000EGM/-BGM, 22 αεροκινητήρων, εξοπλισμού εδάφους και αποθέματος ανταλλακτικών που θα απέφεραν κρατικά έσοδα ύψους 117,5 εκατ. ευρώ (88 εκατ. ευρώ για τα μαχητικά και τους αεροκινητήρες, 12 εκατ. ευρώ για τον εξοπλισμό εδάφους και 17,5 εκατ. ευρώ για τα ανταλλακτικά).
Μάλιστα, για την αξιοποίηση είχε κληθεί τον Ιούλιο του 2022 να γνωμοδοτήσει η επιτροπή εξοπλιστικών προγραμμάτων και συμβάσεων της Βουλής, αλλά μέχρι και σήμερα τα μαχητικά παραμένουν σε υπαίθρια αποθήκευση στην αεροπορική βάση της Τανάγρας. Επίσης, οι μέχρι σήμερα εξελίξεις δημιουργούν ισχυρές αμφιβολίες αν η επιλογή που έγινε το 2018 να προταθεί ο εκσυγχρονισμός των Block 52+ και Block 52+ Advanced σε Viper, με αιτιολογία, μεταξύ άλλων, το μικρό υπόλοιπο όριο δομικής ζωής των Block 50, ήταν η βέλτιστη.
Αγορά Eurofighter: Το Κατάρ «ξελασπώνει» (πάλι) την Τουρκία
Η έκθεση αμυντικού υλικού DIMDEX, που πραγματοποιήθηκε στις 19 Ιανουαρίου στην Ντόχα, αποκάλυψε τα σχέδια της Τουρκίας να επιταχύνει τις προσπάθειες αναβάθμισης της πολεμικής της αεροπορίας μέσω της προμήθειας μαχητικών Eurofighter Typhoon ως απάντηση στις κινήσεις της Ελλάδας. Η Αθήνα, με την απόκτηση των γαλλικών Rafale και την αναβάθμιση των F-16 σε έκδοση Viper, έχει αλλάξει καθοριστικά τις ισορροπίες στον αέρα στο Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο, με την Αγκυρα να έχει πάθει «βέρτιγκο».
Στο πλαίσιο αυτό, ο αρχηγός της τουρκικής πολεμικής αεροπορίας, Ζιγιά Τζεμάλ Καντιόγλου, ταξίδεψε στην Ντόχα για τριμερή συνάντηση με τους ομολόγους του από το Κατάρ και το Ηνωμένο Βασίλειο. Στόχος της συνάντησης ήταν η επιτάχυνση των διαδικασιών για την απόκτηση Eurofighter Typhoon, με έμφαση τόσο στην παραλαβή μεταχειρισμένων αεροσκαφών όσο και στην παραγωγή νέων Tranche 4 για μελλοντικές παραδόσεις. Η παρουσία του Καντιόγλου υπογραμμίζει τη σημασία που αποδίδει η Τουρκία στην ταχεία ενίσχυση της αεροπορικής της ισχύος.
Σύμφωνα με πληροφορίες, η Τουρκία έχει ήδη συμφωνήσει να αποκτήσει 12 Eurofighter από το Κατάρ, με τις παραδόσεις να αναμένονται έως τα τέλη Φεβρουαρίου του 2026. Παράλληλα, έχει αρχίσει η εκπαίδευση Τούρκων πιλότων σε βρετανικές εγκαταστάσεις, ώστε τα αεροσκάφη να ενταχθούν άμεσα σε επιχειρησιακή χρήση. Πρόκειται για αεροσκάφη Tranche 3, εξοπλισμένα με σύγχρονα ραντάρ AESA και προηγμένα συστήματα αυτοπροστασίας, τα οποία θα ενισχύσουν σημαντικά τις δυνατότητες της τουρκικής αεροπορίας.
Επιπλέον, η Αγκυρα έχει υπογράψει συμφωνία με το Ηνωμένο Βασίλειο για την αγορά 20 νέων Eurofighter Tranche 4, με τις παραδόσεις να αρχίζουν το 2030 και να ολοκληρώνονται το 2032. Η σειρά Tranche 4 διαθέτει σημαντικές τεχνολογικές βελτιώσεις, όπως αναβαθμισμένο ραντάρ, προηγμένα συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου και δυνατότητα ενσωμάτωσης νέων όπλων, γεγονός που θα διασφαλίσει τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα των τουρκικών Typhoon. Παράλληλα, η BAE Systems αναλαμβάνει τη συντήρηση, την εκπαίδευση και την υποστήριξη των αεροσκαφών.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα του τουρκικού Τύπου, υπάρχει εμπλοκή στο ζήτημα της απόκτησης μεταχειρισμένων μαχητικών αεροσκαφών Eurofighter από το Ομάν. Τα 12 αεροσκάφη από το Ομάν επρόκειτο να φτάσουν στην Τουρκία στις αρχές του 2026 και στη συνέχεια να αναβαθμιστούν, με το πρώτο αναβαθμισμένο αεροσκάφος να παραδίδεται το 2028.
Ωστόσο, τα Eurofighter του Ομάν δεν διαθέτουν ραντάρ AESA και η αναβάθμισή τους έχει κριθεί απαραίτητη από την Τουρκία. Η αναβάθμιση αυτή, όμως, θα απαιτήσει σημαντικό χρόνο και κόστος. Υπό την πίεση αυτών των εξελίξεων, η Τουρκία ψάχνει να βρει άμεση λύση και απευθύνθηκε στο Κατάρ για να την «ξελασπώσει», ζητώντας να καλύψει το κενό από το Ομάν με την απόκτηση επιπλέον 12 Eurofighter από το εμιράτο της Μέσης Ανατολής.
Η Τουρκία επιχειρεί να καλύψει τα κενά που προκάλεσαν η ενίσχυση της πολεμικής αεροπορίας μας με σύγχρονα Rafale και η αναβάθμιση των ελληνικών F-16 σε Viper, ενώ ταυτόχρονα προετοιμάζεται για την ενίσχυση της παρουσίας της στην ανατολική Μεσόγειο και στο ΝΑΤΟ. Η διαδικασία -από την παραγγελία μεταχειρισμένων αεροσκαφών και τον εκσυγχρονισμό των Tranche 3 έως την παραγωγή των Tranche 4 και την εκπαίδευση πιλότων- αποδεικνύει ότι η Τουρκία «καίγεται» να αναβαθμίσει την τουρκική πολεμική αεροπορία.